میدان های نفتی و شرکت نفت ایران

دانلود پایان نامه

مقدمهن ساختمان سنگ ها به کار بردند .در دریای بحر المیت ( دریای مردگان) در اردن ، از ته دریا قیر بالا می آمد و در ایران دالکی و شوشتر و جاهای دیگر نفت می جوشید .
گفتار دوم :پیشینه تاریخی نفت ایران
ویلیام ناکسی دارسی یک میلیونراسترالیایی ، نخستین فردی بود که با روشهای جدید روز ودستگاههای حفاری مکانیکی در ایران به اکتشاف نفت وحفر چاه پرداخت.او ابتدا گروهی فنی را به سرپرستی زمین شناسی به نام برلز استخدام و به ایران اعزام کرد. این گروه ، پس از بررسیهای زمین شناسی ، گزارش رضایت بخشی داد.احتمال وجود نفت در حوالی قصرشیرین و شوشتر را زیاد و دردیگرنقاط امیدوار کننده دانست. پس از دریافت این گزارش ،دارسی نماینده ای به نام ماریوت را در سال 1901 به دربار ایران فرستاد ماریوت امتیاز اکتشاف و استخراج نفت در تمام ایران ، بجز پنج ایالات شمالی را از مظفرالدین شاه گرفت.چند ماه پس از امضای قرار داد، حفاری اولین چاه درمحلی به نام چیاسرخ یا چاه سرخ ، در شمال غرب قصرشیرین آغاز شد. کار حفاری به علت نبود راه و ناامنی به کندی پیش می رفت تا آنکه درتابستان 1903 در عمق 507 متری به گاز و کمی نفت رسید. چاه دوم هم در همین ناحیه در عمقی مشابه به نفت رسید. بهره دهی این چاه درحدود 175 بشکه در روز بود. دارسی با ارزیابی نتایج دریافت اگردر ناحیه چیاسرخ نفتی بیش از این مقدار هم بیابد به علت دوری ازدریا ونبود امکان حمل به بازار مصرف ، سودی عاید او نخواهد شد. ناحیه را ترک کرد و به خوزستان روی آورد.
منطقه چیارسرخ درمرزبندیهای بعدی به دولت عثمانی واگذار شد واکنون چیاسرخ یک میدان نفتی کوچکی درعراق است.
درمنطقه خوزستان اولین و دومین چاه حفر شده شرکت، خشک بودند. درنیمه اول سال 1908 سرمایه شرکت روبه پایان بود و هنوز نفتی کشف نشده بود. روسای شرکت به مسئول عملیات که مهندسی به نام دینولدز بود: دستور توقف عملیات را می دهد. ولی او که در محل وضع را بهتر ارزیابی کرده بود چند روزی از اجرای دستور توقف خودداری نمود وبه حفاری ادامه می دهد. درروز پنجم خرداد 1287 شمسی (1908 م) مته حفاری به لایه نفت دار برخورد ونفت با فشار از چاه فوران نمود. عمق چاه 360 متربود. دومین چاه که ده روز بعد به نفت رسید 307 متر عمق داشت با به نفت رسیدن این دو چاه وجود نفت به مقدار زیاد درایران به اثبات رسید. پس از کشف نفت در ایران درسال 1909 شرکت سابق نفت ایران وانگلیسی تشکیل شد.
از سال 1908 تا سال 1928 تمام نفت تولیدی ایران از میدان نفتی مسجدسلیمان استخراج شد. دراین سال میدان نفتی هفتکل ، در سال 1930 میدان نفتی گچساران ، درسال 1936 میدان نفتی آغاجاری و درسال 1938 میدان های نفتی لالی و نفت سفید کشف گردید. میدان نفت خانه را در عراق ، در سال1927 شرکت نفت انگلیسی و عراق کشف کرد.نیمی از این میدان درخاک ایران قرار دارد که اکنون نفت شهر نامیده می شود. با کشف این هفت میدان نفتی حوزه مورد قرار داد شرکت نفت سابق ایران وانگلیس به صورت یکی از مناطق مهم نفتی جهان درآمد.
درسال 1329 با ملی شدن صنعت نفت از شرکت نفت ایران و انگلیس خلع ید به عمل آمد. پس از کودتای 28 مرداد 1332 و عقدقرارداد با کنسرسیومی که از چندین شرکت بزرگ نفتی تشکیل شده بود عملیات اکتشافی گسترده ای در دو دهه 1960 و1970 درحوضه رسوبی زاگرس انجام شد و تعداد میدان های نفتی بزرگ وکوچک که در این حوضه و درخشکی کشف شده بود به پنجاه میدان رسید.
اکتشاف نفت درخلیج فارس در اواخر دهه 1950 آغاز گردید و اولین میدان نفتی بهرگانسر درسال 1960 کشف گردید. دردهه 1960 بیش ازده میدان نفتی در بخش ایرانی خلیج فارس کشف گردد. این دهه از نظر تعداد میدانهای نفتی کشف شده در خشکی و دریا درایران دهه منحصر به فردی است. در سال 1305 سه مهندس روسی درخارح از حوضه قرار داد شرکت سابق نفت ایران وانگلیس درخوریان سمنان اقدام به حفر چاه نمودند . چاه حفر شده در خوریان شایع شد که به نفت رسیده است ولی واقعیت این بود که در عمق صدمتری چاه به آبی مخلوط با مقدارکمی نفت برخورده بود.
در سال 1308 چند زمین شناس خارجی توسط شرکت تحقیقات ایران وفرانسه به نواحی مازندران وسمنان اعزام ومطالعاتی انجام دادند وپس از حفر دوحلقه چاه کم عمق درمشرق بابلسر که نتیجه ای به بارنیاورد، شرکت ، منحل وکارشناسانش درسال 1310 ایران را ترک کردند.
درسال 1314 هنگام حفرقنات درجنوب قم آثاری از مواد نفتی درروی آب قنات دیده شد. دولت وقت پس از اطلاع واحدی به نام اداره مهندسی اکتشافی در وزارت دارایی تاسیس نمود که وظیفه آن اکتشاف نفت درنواحی مرکزی وشمالی کشور بود. این واحد با استخدام چند کارشناس آلمانی وخرید دو دستگاه حفاری ضربه ای و دورانی ، عملیات را درنواحی قم و مازندران آغاز کرد، دو حلقه چاه درخشت سرو دوحلقه چاه نزدیک به کوه نمک حفرشد. حفاری ها نتیجه ای به بار نیاورد و در سال 1318 متوقف شد.
درسال 1327 دولت ایران برای انجام اکتشاف درخارج از حوضه قراردادشرکت نفت سابق ایران وانگلیس ، شرکت سهامی نفت ایران را تشکیل داد. این شرکت از سال 1328 عملیات اکتشافی را با استخدام زمین شناسان سوئیسی و مهندسین معدن ایرانی آغاز ودر سال 1335درتاقدیسی البرز درناحیه قم نفت قابل ملاحظه ای کشف نمود. درسال 1337 میدان گازی سراجه در شرق قم کشف شد. پس از ملی شدن صنعت نفت وتشکیل شرکت ملی نفت ایران ، شرکت ایران نفت در سال 1339 به آن پیوست و به فعالیت اکتشافی درخارح از حوضه قرارداد باکنسرسیوم سابق با نام امور اکتشاف واستخراج ادامه داد. در سال 1345 این شرکت در دشت مغان آذربایجان و درسال 1346 درگرگان به ترتیب نفت وگاز کشف کرد.بهره برداری از نفت دشت مغان به علت تراوایی بسیار کم سنگ مخزن اقتصادی نیست. گاز کشف شده در گرگان نیز به علت بهره دهی کم چاه که در حدود پنج میلیون پای مکعب درروز است اقتصادی تشخیص داده نشده است.
اموراکتشاف واستخراج شرکت ملی نفت ایران در سال 1347 میدان عظیم گازی خانگیران و در سال 1360 میدان گازی گنبدلی را به ترتیب در غرب و جنوب شهر سرخس کشف کرد.
مبحث دوم: امتیاز های بهره برداری از منابع نفتی قبل از ملی شدن صنعت نفت
گفتار اول :امتیاز نامه رویتر
این امتیازنامه درسال 1872 م مطابق با 1289ه . ق یا 1247 ه . ش در زمان میرزا حسین خان سپهسالارکه صدراعظم ایران بود امتیازی به « بارون جولیوس رویتر» داده شد که مفاد مربوط به نفت آن به قرار زیر است فقره 11 این امتیازنامه:
«دولت علیه ایران به حکم امتیاز نامه به اصحاب این امتیاز حق مخصوص وامتیاز انحصاری وقطعی می دهد که درطول مدت این امتیاز در تمام ممالک ایران معادن ذغال سنگ ، آهن،مس،سرب، منگنزوپترول (نفت) وغیره را ودر هر معدن دیگرکه ایشان مناسب بدانند کارکنند وازآن بهره برداری کند به غیر از آن معادنی که ملک مردم است وصاحبان آن ها درآن کار می کنند.درخصوص این معادن هرگاه کمپانی بخواهدآن ها را بخرد باید با صاحبان آن ها برحسب رضایت طرفین معامله نماید به طور وضوح مقرر است که هیچ یک از کارگزاران وماموران دولتی ومذهبی وهیچ یک از رعایا وتبعه واشخاص نمی توانند در خصوص یک معدن ادعای حق تصرف نمایید مگر اینکه روشن نماید که پنج سال تمام در آن معدن کارکرده باشند(جزو محالات بود که در این شرایط زمانی ایرانی یا رعیت توانایی داشتن معدن واستخراج آن را داشته باشد)هرمعدنی که کمپانی پیدا کند مثل زمین ساده وعادی محسوب خواهد شد وازجانب کمپانی به قیمت متداوله آن ولایت خریداری خواهد شد. واگرلازم شود دولت صاحب یا صاحبان آن زمین را مجبور خواهد کرد که آن را به قیمت متداوله به کمپانی بفروشد دولت معادن طلا ونقره وجواهرات را برای خود نگه می دارد وحتی برای کار کردن روی این نوع معادن می تواند با کمپانی قراردادهایی ببندد.»
به موجب این امتیاز، ساختن هرگونه راه و راه اهن و سدها از دریای مازندران تا خلیج فارس و بهره برداری از همه معادن ایران (بجزطلا و نقره)، ایجاد مجاری آبی و قنات و کانال‌ها برای کشتیرانی یا کشاورزی ؛ ایجاد بانک و هر گونه کمپانی صنعتی در سراسر ایران؛ حق انحصار کارهای عام المنفعه؛ استفاده و بهره‌برداری از جنگلها برای مدت هفتاد سال و استفاده از گمرکات ایران به مدت بیست و پنج سال درازای پرداخت شش میلیون لیره انگلیسیو سود ۵٪ در اختیار رویتر قرار گرفت.
در 11بهمن (1267)خورشیدی(۱۸۷۲ میلادی). واگذاری امتیاز تأسیس بانک شاهنشاهی ایران به بارون جولیوس دو رویتر به فرمان ملکه ویکتوریاانجام شد.
این قرارداد به قدری استعماری بود که اعتراض همه دنیا، حتی دیپلماتهای انگلیسی(مانندلردکرزن) را نیز موجب شد. وی گفت:
»این امتیاز، بخشیدن یک پارچه تمامی منابع صنعتی یک کشور که همانند آن تا به امروز در هیچ مستعمره‌ایداده نشده است».
این امتیاز که آن را بزرگترین خیانت دلاک زاده قزوینی و فراماسون یعنی میرزا حسن خان سپهسالار نخست وزیرناصرالدین شاه می‌دانند، همه زندگی اقتصادی و سیاسی ایرانیان را برای مدت هفتاد سال در اختیار دولت انگیس قرار داد. لذا پیش از اجرا به دلیل اعتراضات روسها و اعتراضات داخلی به رهبری حاج ملاعلی کنی توسط ناصرالدین شاه باطل شد.
رویتر از بابت فسخ قرارداد به مدت هفده سال پیگیر خسارات خود بود و سرانجام امتیاز بانک شاهنشاهی ایران را برای پسرش به دست آورد.
گفتار دوم :امتیاز هوتز
نخستین امتیازی که صرفاً برای استخراج نفت در قرن نوزدهم میلادی از سوی دولت ایران به خارجی ها داده شد امتیازی است که به یک شرکت انگلیسی به نام هوتز اعطا گردید. این شرکت در سال 1884م امتیاز استخراج نفت را در دالکی (64کیلومتری بندر بوشهر) وجزیره قشم بدست آورد.دراین محل حفاری هایی نیز انجام شد اما موفقیتی بدست نیاورد.پس از مدتی شرکت هوتز امتیاز خودرا به شرکت حقوق معدنی بانک ایران که درسال 1890م وبه منظور فعالیت در زمینه ذخایر معدنی تشکیل شده بودواگذار کرد.این شرکت به مدت سه سال کاوش هایی را برای کشف نفت دردالکی وقشم به عمل آورد ولی توفیقی نیافت.درسال 1899 م دولت ایران الغای امتیازات معادن را اعلام ودر نتیجه امتیاز هوتز نیز ملغی گردیدودرسال 1901م نیز شرکت حقوق معدنی بانک ایران که امتیاز مزبور را دردست داشت منحل گردید.
گفتار سوم :امتیاز نامه دادرسی
در سال 1901م/ 1280 شمسی مظفر الدین شاه قاجار امتیاز تفحص و استخراج و حمل و نقل و فروش نفت و مواد مشتقه از آن را با اجازه انجام کلیه عملیات مربوطه در سراسر کشور به جز پنج ایالت شمالی (که به علت مجاورت با روسیه مستثنی شده بود) برای مدت شصت سال به ویلیام دارسی تبعه انگلستان واگذار نمود و امتیاز گیرنده در مقابل متعهد گردید که ظرف دو سال شرکت یا شرکت هایی برای بهره برداری از امتیاز تأسیس کند و از منافع حاصله از عملیات شرکتهای مزبور معادل شانزده درصد به عنوان حق الامتیاز به دولت ایران بپردازد.تاریخ اعطای این امتیاز پنج سال قبل از برقراری رژیم مشروطیت بود.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   عوامل مؤثر بر خلاقیت و کشورهای توسعه یافته