دانلود پایان نامه
عنوان صفحه
2-2- پیشینه پژوهش
2-2-1- تحقیقات داخلی 25
2-2-2- تحقیقات خارجی 34
2-3-3- جمع بندی 38
2-3- سوالات پژوهش 39
2-4- تعریف مفاهیم و متغیرها
2-4-1- تعاریف مفهمومی 39
2-4-1-1- پایگاه موسسه اطلاعات علمی(ISI) 39
2-4-2-2- پایگاه استنادی علوم جهان اسلام(ISC) 40
2-4-1-3- تولیدات علمی 40
2-4-1-4- عوامل سازمانی 40
2-4-1-5- عوامل فردی 41
2-4-2- تعاریف عملیاتی 41
2-4-2-1- پایگاه موسسه اطلاعات علمی 41
2-4-2-2- پایگاه استنادی علوم جهان اسلام 41
2-4-2-3- تولیدات علمی 41
-4-1-4- عوامل سازمانی 42
2-4-1-5- عوامل فردی 42
2-4-1-6- ارتباط علمی 42
فصل سوم: روش شناسی پژوهش
3- روش شناسی پژوهش
3-1- مقدمه 44
3-2- روش پژوهش 44
3-3- جامعه مورد مطالعه 44
3-4- روش نمونه گیری 45
3-5- ابزار جمع آوری اطلاعات 45
3-5-1- پایایی 46
3-5-2- روایی 47
3-6- روش گردآوری داده ها از پایگاه های ISIو ISC 47
3-7- روش تجزیه و تحلیل داده ها 49
عنوان صفحه
فصل چهارم: یافته ها
4- تجزیه و تحلیل یافته ها
4-1- مقدمه 51
4-2- یافته های توصیفی پژوهش 51
4-2-1- توزیع اعضا برحسب مهارت های اطلاعاتی 53
4-2-2- توزیع اعضا برحسب رضایت خدمات رفاهی دانشگاهی 52
4-2-3- توزیع اعضا برحسب رضایت امکانات و تجهیزات پژوهشی 53
4-2-4- توزیع اعضا برحسب میزان ارتباط علمی 54
4-3- پاسخ به سوالات پژوهش 55
4-3-1- سوال اول 55
4-3-2- سوال دوم 57
4-3-3- سوال سوم 58
4-3-4- سوال چهارم 60
4-3-5- سوال پنجم 61
4-3-6- سوال ششم 62
4-3-7- سوال هفتم 64
4-3-8- سوال هشتم 64
4-2-9- سوال نهم 64
4-3-10- سوال دهم 65
4-3-11- سوال یازدهم 66
4-3-12- سوال دوازدهم 66
فصل پنجم: بحث، نتایج، و نتیجه گیری
5- بحث و نتیجه گیری
5-1- مقدمه 70
5-2- خلاصه نتایج پژوهش 70
5-3- بحث از یافته های حاصل از پژوهش 71
5-4 نتیجه گیری 76
5-5- پیشنهادات 77
5-6-1- پیشنهادات پژوهش 77
عنوان صفحه
5-6-2- پیشنهاداتی برای پژوهش های آینده 78
فهرست منابع
منابع فارسی 79
منابع انگلیسی 84
پیوست
پیوست 1: پرسش نامه 87
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 3-1- توزیع اعضای هیات علمی مورد مطالعه به تفکیک دانشکده 45
جدول 3-2- نتایج بررسی پایایی پرسشنامه از طریق ضریب آلفای کرونباخ 47
جدول 4-1- توزیع اعضای بر حسب مهارت های اطلاعاتی 52
جدول 4-2- توزیع اعضا بر حسب رضایت از خدمات رفاهی دانشگاهی 53
جدول 4-3- توزیع اعضا بر حسب رضایت از فرصت ها و امکانات دانشگاهی 54
جدول 4-4- توزیع اعضا بر حسب میزان ارتباطات علمی 55
جدول 4-5- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت بررسی تفاوت تولیدات علمی
گروه های سنی 57
جدول 4-6- نتایج آزمون توکی برحسب گروه های مختلف سنی 58
جدول 4-7- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت مقایسه تولیدات علمی
گروه های آموزشی 58
جدول 4-8- نتایج آزمون توکی بر حسب گروه های مختلف آموزشی 59
جدول 4-9- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت مقایسه تولیدات علمی مرتبه 60
جدول 4-10- نتایج آزمون توکی برحسب رتبه های مختلف دانشگاهی 60
جدول 4-11- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت بررسی تفاوت تولیدات علمی
بر حسب سوابق کاری 61
جدول 4-12- نتایج آزمون توکی بر حسب سوابق کاری مختلف 61
جدول 4-13- ماتریس همبستگی متغیرهای مورد مطالعه 62
جدول 4-14- نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه همزمان جهت پیش بینی میزان
تولیدات علمی 62
جدول 4-15- ماتریس همبستگی متغیرهای مورد مطالعه 64
جدول 4-16- ابزارهای و مجراهای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی 65
جدول 4-17- مهم ترین عوامل انگیزشی 66
جدول 4-18- مهم ترین موانع و تنگناها 67
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1-میزان تولیدات مقاله اعضای هیات علمی در پایگاه ISC و ISI 56
نمودار 4-2- میزان تولیدات مقاله اعضای هیات علمی در هر دو پایگاه ISC و ISI 57

فصل اول
کلیات
1-کلیات
1-1- مقدمه
پویایی تفکر علمی با اتکا به خلاقیت نهفته الهی و قوه فعال اندیشه و ارزش بخشیدن به مرتبه تفکر و تعلیم و تعلم به نو آفرینی و پیشرفت فضای عمومی زندگی و ارتقای تمدن بشر منجر شده است. این پیشرفت، حاصل تلاقی فرهنگها و تمدنهای گوناگون و نتیجه فرایند رشد یابنده در ابعاد مختلف است که توانمندی، توسعه و استقلال واقعی کشورها را، که با توانایی آنها در تولید علم و تحقیقات نسبت مستقیم دارد، در برمیگیرد ( فضل الهی، 1388) .تولیدات علمی به عنوان منابع مهم در کشورها به حساب می آید و عاملی بسیار مهم برای رها شدن از وابستگی ها و استقلال کشورها به حساب میآیند. در جوامع امروزی توانمندی و توسعه اقتصادی نسبت مستقیم با تولیدات علمی – پژوهشی آن کشورها دارد و تولیدات علمی موتور محرکه برای کشورها به حساب میآید. امروزه، تحقیقات پس از آموزش نیروی انسانی به مثابه یکی از ستون های لازم برای توسعه سالم فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تلقی میگردد و فرض توسعه یافتگی در دراز مدت، بدون تاسیس یک نظام تحقیقاتی در کشور، فرض محال است زیرا خوداتکایی در علم و فن آوری باعث بوجود آمدن تحرکی کیفی و پویا در چرخه تحقیقات هر جامعه میباشد (سلیمانی، 1387).
برای تولید علمی و ایجاد تحقیقات و پژوهش نیاز به ایجاد برنامه ریزی و راهبردهایست تا بتواند منجر به توسعه علمی و پژوهشی شود. در این راهبردها باید اهداف لازم برای رسیدن به تحقیق و پژوهش با کیفیت لحاظ گردد تا به یک شکوفایی علمی در جامعه دست یافت.
در جامعه ایران امروز، به رغم این که سالانه درصد اندکی از تولید ناخالص داخلی صرف امور پژوهشی میشود، با این حال، این نسبت به دلیل وجود پاره ای مسایل و موانع از قبیل موانع مالی، تجهیزاتی، مدیریتی، ساختاری و فرهنگی از وضع مطلوبی برخودار نیست. علم و پژوهش در جامعه ایران علاوه بر اصول، روش و ابزارهای پژوهشی دارای الزاماتی است که بدون آن امکان انجام تحقیق عینی و شناخت دقیق پدیدهها و مسایل وجود نخواهد داشت (طایفی، 1380).
با این حال کشور ما در سالهای اخیر رشد علمی بسیار خوبی داشته است. در مجله ساینس متریکس با عنوان30 years in science: secular Movements in knowledge creation به این مسئله پرداخته شده است که سرعت رشد علمی در کشورهای خاورمیانه افزایش یافته (تقریبا چهار برابر جهانی )که ایران و ترکیه در راس این کشورها می باشند. به طور خاص، ایران یکی از سریع ترین ظرفیتهای علمی را داشته که جهان در طول این دو دهه به خود دیده است ودر توجیه پیشرفت حیرت انگیز ایران این گونه می نویسند که ” شواهد مربوط به رشد و تاکید روی زیررشته ها و راهبردها نشان میدهد که این امر ممکن است ناشی از برنامه توسعه فن آوری هستهای بحث برانگیز ایران باشد”(آرچمبولت، 2010).
بدون شک نقش دانشگاه ها به عنوان پایگاه های علمی بسیار مهم است. به نظر بالدوین(1985) دانشگاه یا دانشکده در واقع همان وجود مجموعه اعضای هیات علمی آن است و آنان ارزشمندترین و اساسی ترین منابع یک دانشگاه هستند. تجهیز یک موسسه به علم، دانش، توان قابلیت ها حرفه ای، و تعهد و انگیزه واقعی آموزش و پژوهش کیفی در نبود اعضای هیات علمی غیر ممکن است (دون، 1998). دانشگاه یکی از پر ارزشترین منابعی است که جامعه برای پیشرفت و توسعه در اختیار دارد که می تواند سبب گسترش تواناییها و ظرفیت های فکری، کیفیت، دانش و مهارتهای فنی، خلاقیت و نوآوری شود. همچنین این نهاد باعث افزایش توان قابلیت های انسان برای حل مسائل اقتصادی و اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و همچنین بهره مندی از منابع، دستاوردها، و امکانات جامعه و به طور کلی، شرایط بهبود زندگی مادی و معنوی افراد جامعه گردد. از سویی پیوندی که اطلاعات و جامعه با یکدیگر برقرار کرده اند و نیازی که جامعه برای حل مسائل مختلف به اطلاعات دارد، موجب شده که تمامی پدیدههای جامعه نیازمند اطلاعات گردند و تحول پدیدههای اجتماعی در گرو ارتقای سطح دانش افراد جامعه باشد. در این بین نظامهای آموزش عالی و کارکردهای مختلف آن به عنوان مهم ترین و موثرترین ابزار جوامع برای مقابله با چالشهای هزاره سوم و توسعه دانش مدار و جامعه ای دانایی محور مطرح میباشند. بنابراین، پیوند آموزش عالی بخشهای مختلف جامعه می تواند در راستای رشد و اعتلای جامعه از اهمیت و جایگاه بسیار ضعیفی برخوردار باشد ( قاسمی،حسینی، و حجازی، 1388).
تولیدات علمی به شکلهای مختلفی وجود دارد. کتابها، پایان نامهها، طرحهای پژوهشی، ثبت اختراعات، و مقالات تحقیقی علمی- پژوهشی داخلی و خارجی، نمونه هایی از تولیدات علمی به حساب می آیند. تعداد انتشارات علمی، در واقع، مهمترین شاخص کمی تولید علم محسوب میگردد (پاپون، ریمی، 1996). فعالیت علمی با تولید انتشارات علمی اندازهگیری میشود و انتشار، محصولی اساسی از کار علمی است (جکوبسون، 1997).
در حوزه فعالیتهای علمی- تخصصی، معمولترین ابزار برای انتقال اطلاعات نو، نشریات علمی هستند. همگان مجلات علمی را مهمترین مجرای رسمی انتقال و نشر اطلاعات علمی و فنی میدانند. اصولاً موسسات تحقیقاتی و آموزش عالی حاصل کار خود را به صورت مقاله در مجلات علمی ارائه میکنند و منابع اصلی تغذیه مجلات علمی، محسوب میشوند. مقاله علمی، در واقع سهم دانشمند را در پیشبرد دانش نشان میدهد و ملاکی برای ارزشیابی فعالیتهای او توسط همکاران و کارفرمایان به حساب میآید. از سوی دیگر، میزان اهمیت یک زمینه علمی خاص- اعم از هزینهای که صرف تحقیقات در آن زمینه علمی میشود و یا میزان مصرف محققان از مطالب یک زمینه علمی خاص- را میتوان از طریق تعداد مقالات و ارجاعات مجله یا مجلاتی که موضوع خاص مقالاتشان آن زمینه علمی است، بررسی کرد (کلاه چی،1376). مجلات علمی از آن جهت که آخرین دستاوردهای علمی را در هر رشته نشان می دهد دارای اهمیت میباشند در این میان، تحلیل انتشار مقالات و کتابهای علمی معمولترین شیوه ارزیابی میزان تحقیقات علمی به شمار میآید (دوندر، لویز، 1998).
1-2- بیان مسئله
به طور قطع میتوان گفت که تحقیق بخش جدائی ناپذیر و اساسی علم است و کشورها سرمایههای زیادی صرف امور پژوهشی و تحقیقاتی میکنند، چراکه علم از طریق همین تحقیق ها شکل میگیرد و سرمایه گذاری روی آن باعث تولید علم بیش تر و درنهایت باعث توسعه یافتگی و استقلال کشورها میشود. از طرف دیگر، عوامل مختلفی وجود دارد که روند تولیدات علمی را تحت تاثیر قرار می دهد برخی از این عوامل به سازمان های علمی مربوط می شود و برخی دیگر به عوامل فردی. علاوه بر این عوامل انگیزشی افراد برای تولید علم و موانع و تنگناها موجود برای تولید علم می تواند روی تولیدات علمی تاثیر داشته باشد.
بدیهی است که برای تولید مقاله های علمی هم از لحاظ کیفی و هم از لحاظ کمی، آشنایی با عوامل مختلف که بر روند تولید علمی تاثیر می گذارد، نیاز هست. بر این اساس، تحقیق حاضر در پی شناسایی عوامل موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز که دارای مقاله ISI و ISC هستند و موانع موجود بر فعالیتهای پژوهشی از دیدگاه آنان میباشد.
اهمیت و ضرورت پژوهش

بی تردید تولیدات علمی یکی از شاخصهای پیشرفت صنعتی کشورهاست. تولید علم و سرمایه گذاری روی زمینه های جهت افزایش تولید علم نه تنها باعث رشد اقتصادی در کشورها می شود بلکه باعث رشد فرهنگی، اجتماعی و فنی نیز میشود. در این ارتباط آموزش کشور و تربیت نیروی متخصص نقش مهمی دارد چرا که با افزایش سرمایه گذاری روی نیروهای علمی کشور و تربیت نیروی جوان و ارزش دادن به این نیروهای، و نیز بسترسازی زمینههای لازم برای ایجاد محیط علمی برای این نیرو ها می توان گامهایی در جهت افزایش تولیدات علمی برداشت و به رشد اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و فنی در جامعه دست یافت.
در این بین دانشگاهها به عنوان محیط علمی می توانند نقش بسیار ارزنده داشته باشند چراکه دانشگاه ها، با ایجاد محیط پژوهشی در کنار محیط آموزشی و اولویت دادن به آن، می توانند گام هایی برای حل مسائل بردارند. این نهاد میتواند با ایجاد محیط پژوهشی و جو مشارکتی که در آن اعضا می توانند از همکاری سایر اعضا بهره ببرند سعی در از بین بردن نیازهای برخواسته از بطن جامعه بردارد. با توجه به نقش خطیر دانشگاهها و اعضای هیات علمی در تولید علم ضرورت مییابد که عوامل موثر بر تولید فعالیت ها علمی و تولید مقاله شناسایی گردد و سیاستها و تصمیمهای لازم جهت بهبود وضعیت علمی کشور برداشته شود.
اهداف پژوهش
1-4-1- هدف اصلی :
هدف اصلی این پژوهش، شناسایی عوامل موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز که دارای مقاله ISI و ISC در سال های 1389 -1385 هستند، میباشد.
1-4-2- اهداف فرعی :
تعیین میزان تولیدات علمی- پژوهشی اعضای هیات علمی در 5 سال گذشته
تعیین ارتباط عوامل فردی با تولیدات علمی اعضای هیات علمی
تعیین ارتباط عوامل سازمانی با تولیدات علمی اعضای هیات علمی
تعیین ابزارها و مجراهای ارتباطی مورد استفاده اعضای هیات علمی برای کسب اطلاعات علمی
تعیین عوامل انگیزشی موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی
تعیین موانع موجود در راه تولیدات علمی و پژوهشی از دیدگاه اعضای هیات علمی
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2- مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1- مبانی نظری پژوهش
مبانی نظری پژوهش شامل چهار بخش می باشد. در بخش اول به علوم و تحولات علم در ایران و علم و فن آوری می پردازد و بیان می کند که رشد تولید علمی در سال ها متمادی به چه صورت بوده است. بخش دوم به دانشگاه و تولید علم، نقش اعضای هیات علمی در دانشگاه ها، تعاریف و مفاهیم ارتباطات علمی و نقش ارتباطات در تولید علم می پردازد. بخش سوم به موانع تولید علم در کشور می پردازد و نهایتاً بخش پایانی به مباحث علم سنجی و اهمیت آن در مسایل علمی پرداخته است.

2-1-1- علم چیست؟
امروزه در زبان فارسی و عربی کلمه علم به دو معنای متفاوت به کار برده می شود و غفلت از این دو نوع کاربرد اغلب به غلط های بزرگ انجامیده است:
1- معنای نخستین علم به معنای دانستن در برابر ندانستن است. در این معنا علم در برابر جهل است. به همه دانستنیها صرفنظر از نوع آن ها علم می گویند. مطابق این معنا اخلاق، ریاضیات، فقه، دستور زبان، مذهب، زیست شناسی و نجوم همه علم اند و هر کس یک یا چند رشته از آن ها را بداند عالم دانسته می شود.
2- کلمه علم در معنای دوم منحصراً به دانستنی هایی اطلاق می شود که از طریق تجربه مستقیم حسی به دست آمده باشد. علم در اینجا در برابر جهل قرار نمی گیرد بلکه در برابر همه دانستنیها قرار می گیرد که مستقیماً از آزمون حسی بر نمی خیزد. علم تجربی نوعی از انواع دانستنیهای بسیاری است که در اختیار بشر قرار دارد. رشد علم به معنای دوم عمدتاً از آغاز دوره رنسانس به بعد است در حالیکه علم به معنای مطلق آگاهی (معنای اول)تولدش با تولد بشریت هم آغاز است.
بعضی علم را هر نوع آگاهی فرد از محیط و اطراف خود می دانند و بیان می کنند که علم محصول کنجکاوی انسان است. به عبارتی دیگر قدمت علم را با قدمت انسان یکی می دانند. به هر حال علم چه به معنای آگاهی انسان نسبت به محیط اطراف خود و چه به معنای دانستن در برابر ندانستن و یا دانستنی ها که از طریق تجربه مستقیم حسی به دست آمده باشد تعریف شود، زاییده حس کنجکاوی انسان و نیاز به دانستن است.
دانش تولید شده موجب پیشرفت و تعالی بشر است و دارایی دست یافته ای است که به هیچ دارنده ای تعلق ندارد و سرمایه میراث مشترک همه جوامع بشری است و لذا، طبیعی است که از انسانی به انسان دیگر و از کشوری به کشور دیگر انتقال می یابد. انجام این مهم مستلزم کار خلاق و تصمیم گیری سازنده در زمینه هایی همچون تشخیص نیاز انسان ها، شناخت منابع و هماهنگی و هم آوایی با آرمان های فرهنگی جامعه مورد نظر می باشد و همه اینها، ضرورت ارزیابی ارزشها را ایجاب می کند (فقیه، 1379).
2-1-1-1- تحولات علم در ایران
تاریخچهّ تولید علم در ایران، به روزگاران کهن بر می گردد و با تاریخ کشور ما عمیقاً پیوند خورده است . در قرون و اعصار گذشته تاکنون در سرزمین ما به علم، عالم، دانش و معرفت توجه فراوانی شده است و مراکزی که از کتب و اسناد تاریخی نگهداری می کرده اند، دارای ویژگیهای بوده اند که امروزه همان ویژگی ها همچنان مورد توجه متخصصان قرار دارند.
از جنبه اعتقادی نیزدر دین اسلام، خواندن و نوشتن و بطور کلی علم و عالم از جایگاه بسیار رفیعی برخوردار است و مسائل علمی از صرف علم بودن خارج شده و در هاله ای از تقدس قرار می گیرند. به همین دلیل نیزعالم ازمنزلت وجایگاه معنوی والایی برخوردار است. علاوه بر آن، ایران از زمانهای بسیار دور جامعه ای دانایی محور بوده است و مردم عقل جمعی و اجماع را می پسندیده اند. این مطلب حتی از نام برخی آثار تاریخی مانند هگمتانه، «همه دانا» کاملاً مشهود است (کیانی هفت لنگ، 1390). 
بررسی روند توسعهی علم در ایران حکایت از این دارد که طی هفتصد سال (قرن دوم تا نهم هجری) علم در ایران رشد قابل توجهی داشته و دانشمندانی از آن بر خاسته اند که در عرصه علم، شهرت جهانی داشته اند (ابراهیمی، 1386).
با ایجاد مدرسه دارالفنون در دوره قاجار و بعدها با ایجاد دانشگاه تهران و دانشگاه های دیگر، رفته رفته تولیدات علمی افزایش یافت.در دوره پهلوی و در دهه ها 40 و 50 بعد از افزایش دانشگاه ها و دانشجویان نسبت به قبل پژوهش ها تکانی خورد به طوری که در سال 1354 تعداد مقالات پژوهشی کمتر از 400 مقاله بوده و این رقم در سال 1357 نزدیک به 700 مقاله رسیده است (منصوری، 1382). در سال های اوایل انقلاب چنان که طبیعی است تعداد مقالات کاهش یافته و در سال 1367( سال پایان جنگ) این رقم در حدود 150 مقاله بوده است (داوری اردکانی، 1390).
به تدریج تعداد تولیدات علمی ایران افزایش یافت به طوری که در سال های اخیر رشد بسیار بالایی هم در سطح خاورمیانه و هم در سطح حتی اروپا داشته است. به گفته مهراد، محققان کشورمان با تولید بیش از 1.3 درصد مستندات علمی دنیا در پایان پنجمین ماه از سال 2011 میلادی برای نخستین بار به رتبه بیست و یکم تولید علم جهان صعود کردند. وی با بیان این مطلب خاطرنشان کرد: ایران با فاصله ای اندک از سوئد و بلژیک که در رتبه های نوزدهم و بیستم تولید علم دنیا هستند قرار دارد و پیش از کشورهایی چون لهستان، دانمارک، اتریش، یونان، نروژ، پرتغال، فنلاند، سنگاپور، مکزیک، ایرلند، جمهوری چک و نیوزیلند در رتبه بیست و یکم تولید علم جهانی در پنج ماه اول سال جاری میلادی قرار گرفته است (مهراد،1390).
2-1-1-2- علم و فن آوری اطلاعاتی
فن آوری اطلاعات را به عنوان فن آوری های محاسباتی و ارتباطات راه دور که امکانات خودکار استفاده از اطلاعات را فراهم می کنند تعریف کرده اند (هیدس، 1998 نقل در موحدی و عابسی، 1383). امروزه فن آوری اطلاعات در کنار مهندسی ژنتیک و دانش هوافضا، یکی از سه شاخه پیشرو و آینده ساز دانش و تمدن فردای بشر به شمار می رود (شوار و کیمبرلی، 1379). صاحب نظران از تغییرات بنیادی تری خبر می دهند که می تواند دوره ی زمانی حاضر را به اساسی ترین دوره گذار در تاریخ بشری تبدیل کند (فورستر، 2000). در واقع، وسعت تلاقی امکانات بالقوه فن آوری اطلاعات و روند پیشرفت آن، نسبت به کاربردهای جاری آن از اهمیت بیشتری برخوردار است (فقیه، و سرافراز، 1372).
تبادل آزادانه اطلاعات که به کمک شبکه گسترده جهانی وب و دیگر فن آوری اطلاعاتی میسر شده است، همه چیزها، از تجارت جهانی گرفته تا برقراری ارتباط با دوستان و آشنایان را دگرگون کرده است، پژوهش علمی به گسترش فن آوری های جدید و تولید داده و اطلاعاتی منجر می شود که وقتی با این فن آوری ها ترکیب می شود می تواند به طور کلی برای جامعه بسیار سودمند باشد (یونسکو، 1384).
امروزه این باور عمومی در بین مردم جهان است که علم و فن آوری فواید و مزایایی بی شماری را برای نوع بشر در بردارد. هر چند ممکن است عامه مردم جهان تفاوت میان علم و فن آوری را تشخیص ندهد و حتی ارزش و سهم علم را نشناسد و تنها از قبل با ظهور آن در فن آوری به درکی ساده از آن دست یافته اند، ولی به جهان شمولی آن چشم دارد و امید بسته اند. اما متاسفانه به رغم این انتظار، فن آوری که خود محصول جهان شمولیت علم است، هم اینک در اسارت از خود بیگانگی و واگذاشتگی به غیر، گرفتار شده است، چرا که در اختیار عموم مردم دنیا، به عنوان صاحبان واقعی آن، قرار ندارد و فقط در سلطه کشورهای خاصی است. مهجور سازی فن آوری و انزوای آن از زادگاه و پرورشگاه جهانی خود، با توجه به تاثیرات پیشرفت فن آوری و علم بر یکدیگر، پیشرفت علم را نیز در تنگنا قرار داده و نهایتاً جهان شمولیت علم را در هاله ای از ابهام فرو برده است. حاصل این جدایی ناعادلانه، افزایش لحظه به لحظه فاصله عظیم بین کشورهای در حال توسعه است. این فاصله در ابعاد مختلف تا به آن حد تعمیق یافته است که حتی اغلب کشورهای در حال توسعه از انتخاب نوع و نحوه انتقال فن آوری مورد نیاز خود عاجز گشته اند و این فرایند را هم، کشورهای توسعه یافته برای آنان تعیین و مشخص می کنند (فقیه، 1379).
2-1-2- دانشگاه و تولید علم
دانشگاه به محلی اطلاق میگردد که بر اساس دید اصولی، وارده های آن شامل سرمایه ساختمان، تجهیزات، برنامه، امکانات، نیروی انسانی و نهایتاً جوانانی به نام دانشجوست. کارکرد دانشگاه شامل آموزش، پژوهش، خدمت، انتقال میراث فرهنگی، علوم فنون است. صادره های دانشگاه نیز شامل نیروی انسانی متخصص و ماهر در زمینه های مختلف و همچنین اختراع و اکتشاف و نوآوری علمی و گسترش دامنه علم و دانش است.
تقی پور ظهیر هدفهای اساسی آموزش عالی را به شرح زیر برشمرده است:
ارتقای سطح دانش و معرفت و ابداع دانش نوین
انتقال دانش یعنی آموزش علوم و فنون در سطح پیشرفته
تربیت نیروی انسانی متخصص برای دنیای کار
ارائه خدمات علمی و فنی
فراهم آوردن امکان آموزش مستمر برای دانش آموختگان دانشگاه
تربیت دانشمندان، پژوهشگران و مدیران برای ابداع، توسعه دانش و فن آوری، و هماهنگی فعالیت ها به منظور نوسازی جامعه و ایجاد تغییرات و تحولات عمیق در نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه (تقی پورظهیر، 1370).
دانشگاه ها و موسسه های تحقیقاتی به لحاظ دارا بودن دانش اعتبار زیادی کسب کرده اند و پویندگان راه علم و ترقی محسوب می گردند. از آنجا که ارتقای فن آوری بر نوعی زمینه سازی علمی در جامعه متکی است، دانشگاه به عنوان بستر واقعی تربیت نیروی انسانی در این رابطه نقشی غیرقابل انکار ایفا می نماید (مردوخی، 1372).
از این رو، امروزه این واقعیت در طیف بسیار گسترده ای پذیرفته شده است که دانشگاه نقش حیاتی و کلیدی در ایجاد تغییرات فن آوری جامعه بازی می کند. بخش اعظم و ملموس این نقش را باید در همکاری مستقیم و غیر مستقیم آنها در گسترش مرزهای دانش از طریق بازنگری مداوم دستاوردهای فنی و علمی دانست (شفیعا، 1372). در غالب کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، حل مسایل و رفع نیازهایی که برای پیشرفت و توسعه ملی لازم است، دانشگاه و دانشگاهیان تحقق بخشیده اند. البته، حصول این مقصود در سایه اصلاح بنیادی دانشگاه و هماهنگ نمودن فعالیت های آن با حرکت به سوی دانش، داشتن نیروی انسانی آشنا به پیشرفت های علمی پیچیده و فن آوری پیشرفته میسر است (کنس، 1977).
به هر حال، دانشگاه ها برجسته ترین سازمان علمی و انسان ساز و مترقی در هر کشور است و مهمترین هدف دانشگاه ها تولید و ترویج علم و گسترش تحقیقات است تا به این وسیله ارتباط نزدیکتر با جامعه پیرامون خود برقرار نمایند. در سایه این نگرش امکان بهره گیری هرچه بیش تر از ظرفیتهای بالقوه و فن آوری دانشگاه فراهم میشود. دستاوردهای دانشگاه از دوطریق فعالیتهای جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد. ابتدا با ارایه خدمات آموزشی، رشد سرمایه انسانی را موجب می گردد، سپس به عنوان یک مرکز تحقیقاتی و در قالب تحقیق و توسعه، امکان بکارگیری دستاوردهای جدید علمی در عرصه های گوناگون به خصوص اجتماعی را فراهم می نماید و باید جهت گیری دانشجویان را به سمتی سوق داد تا با تفکرات خود در حرکت رو به رشد جامعه نقش ویژه ای ایفا نمایند.
2-1-2-1- اعضای هیات علمی و نقش آنان
اقتصادانان و جامعه شناسان نیروی انسانی متخصص را یکی از مهمترین شاخص های توسعه در هر جامعه می دانند چرا که هرگونه پیشرفتی در جنبه های مختلف به کیفیت و میزان منابع انسانی بستگی دارد. از آنجا که تربیت نیروی انسانی متخصص و ماهر مورد نیاز حال و آینده در دانشگاه ها صورت می گیرد، از این لحاظ دانشگاه ها از اهمیت خاصی برخوردارند. به طوری که برخی از کشورها با افزایش کیفی آموزش های دانشگاهی توانسته اند ظرف یک یا دو دهه گام های بلندی در جهت پیشرفت و توسعه بردارند.
عواملی همچون مدیریت دانشگاه ها، وضعیت معیشتی و حقوق اعضای هیات علمی، وضع اداری و مالی دانشگاه ها، دسترسی به منابع و مآخذ و آخرین پدیده های علمی، حجم کار اعضای هیات علمی، و کیفیت آموزش و سطح علمی دانشجویان ورودی نظام آموزش عالی، از جمله عواملی هستند که در رشد کیفیت علمی اعضای هیات علمی موثرند.
امروزه وقتی موضوع کاهش ارزش کیفی آموزش مطرح می شود، بیشتر نظرها و چاره جویی ها پیرامون اصول برنامه ریزی و شیوه های نظام انتخاب دانشجو دور می زند و نقش آموزش دهنده گنگ یا مسکوت باقی می ماند. درحالی که موفقعیت هر جهش کیفی مستلزم یک کادر آموزشی تواناست که هم در شناخت علوم و هم در بکارگیری شیوه های نوین، ماهر و ورزیده باشد. دانشگاه ها وقتی می توانند در تامین و تربیت نیروی انسانی ماهر و متخصص مورد نیاز موفق شوند که خود نیز از کادر آموزشی کارا و متخصص برخوردار باشند. هیات علمی به مثابه قلب دانشگاه می باشد و مهمترین سرمایه آن به شمار می رود ( فرمهینی فراهانی،1373).
دانشمندان در هر جامعه ای جزو افراد عالم و دانای آن جامعه محسوب می شوند. عملکرد اصلی آنان شامل کشف واقعیات جدید در مورد جهان طبیعی، زیستی و اجتماعی، تنظیم معرفت به یک نظام نظری منسجم و کاربرد این معرفت در حل مسائل علمی که در هر جامعه ای انسان ها با آن مواجهند، می باشد (سلیمانی، 1387).
مقام معظم رهبری در دیداری که با استادان در تاریخ 6/8/1388داشته اند به بیان نقش استادان در دانشگاه ها پرداخته و نکاتی به شرح زیر بیان کردند:
1. فرماندهی و طراحی کلان
رهبر انقلاب اسلامی ‌از استادان دانشگاه ها ‌به عنوان فرماندهان جنگ نرم و از دانشجویان به عنوان افسران جوان نام بردند و فرمودند: “اگر در زمینه‏های مسائل اجتماعی، سیاسی و مسائل کشور آن چیزهائی که به چشم باز و بصیرت کافی احتیاج دارد، جوان دانشجوی ما، افسر جوان است، شما که استاد او هستید، رتبه بالاترِ افسر جوانید؛ شما فرمانده‏ای هستید که باید مسائل کلان را ببینید؛ دشمن را درست شناسائی کنید؛ هدفهای او را کشف کنید؛ احیاناً به قرارگاه‏های دشمن، آنچنانی که او نداند، سر بکشید و بر اساس او طراحی کلان کنید و در این طراحی کلان حرکت کنید”. ایشان استادی را که بتواند این نقش را ایفا کند، استاد شایسته حال و آینده نظام جمهوری اسلامی دانسته و اضافه کردند که : “توقع از استادان محترم این است که جوانها را توجیه کنند و به جای معرفی زید و عمر سیاسی به آنها قدرت تحلیل بدهند (خامنه ای، 1388)”.
2. ایجاد امید
ایشان یکی از وظایف استادان دراین زمینه را دادن توان کار و نشاط به دانشجویان دانسته و راه‌کار آن را ایجاد امید در میان دانشجویان دانستند:
“با امید دادن، با امید بخشیدن، فضای کلاس و محیط درس و دانشگاه را فضای امید کنید، امید به آینده. بدترین بلائی که ممکن است بر سر یک نسل در یک کشور بیاید ناامیدی و یأس است… یأس از آینده سمّ مهلک همه فعالیتهاست؛ چه فعالیتهای اجتماعی و سیاسی، چه فعالیتهای علمی و پژوهشی. کسانی که کشفیات بزرگ را در زمینه‏های علوم تجربی و دانشهای گوناگون انجام دادند، اگر از نتیجه ناامید بودند قطعاً به اینجا نمی‌‌رسیدند. امید، نیروی عظیمی است که انسان را پیش می‌برد “(خامنه ای، 1388).
3. ایجاد فضای اظهار نظر برای دانشجو
ایشان در ادامه بیاناتشان متذکر شدند که یکی دیگر از کارهائی که باید در زمینه مسائل گوناگون اجتماعی، سیاسی و علمی انجام بگیرد، میدان دادن به دانشجو برای اظهارنظر و تحقق کرسی‏های آزاداندیشی در دانشگاه‏هاست:
“اگر چنانچه بحثهای مهم تخصصی در زمینه سیاسی، در زمینه‏های اجتماعی، در زمینه‏های گوناگون حتّی فکری و مذهبی، در محیط‌های سالمی بین صاحبان توان و قدرتِ بحث مطرح بشود، مطمئناً ضایعاتی که از کشاندن این بحثها به محیطهای عمومی و اجتماعی ممکن است پیش بیاید دیگر پیش نخواهد آمد. وقتی که افراد با عامه مردم، مواجه می‌شوند، همه نمی‌‌توانند خودشان را حفظ کنند. مواجهه با عامه مردم، انسانها را دچار انحراف‌ و انحطاط‌ و لغزش‌های زیادی می‌کند که متأسفانه ما شاهد بودیم. خیلی از افرادی که شما می‌‏بینید در مواجهه با عامه مردم حرفی می‌زنند و چیزی می‌‌گویند، چه بسا در اعماق دلشان خیلی اعتقادی هم ندارند. به تعبیر بعضی‏ها جوگیر می‌‌شوند؛ این خیلی چیز بدی است”(خامنه ای، 1388).
4. ایجاد محیط معنوی در دانشگاه
به اعتقاد ایشان یکی دیگر از وظایف استادان ایجاد محیط معنوی در دانشگاه‌هاست: “باید محیط دانشگاه، محیط معنویت باشد. این امنیت و احساس امنیتی هم که بعضی از دوستان به درستی بیان کردند، یقیناً با معنویت به دست خواهد آمد. جوانها را هر چه می‌توانیم با خدا، با یاد خدا، با توجه به عالم غیب، با تعبد به مبانی و احکام دین و شریعت و تسلیم در مقابل احکام الهی، ظرفیت معنویشان را بیشتر کنیم. جوان ما هرچه بیشتر متعبد، متدین و به یاد خدا باشد و بیشتر به خدا احساس نیاز کند و بیشتر دست نیاز به سوی خدا دراز کند، عمل، رفتار و فکر او، از آسیب کمتری برخوردار خواهد بود و جامعه از او بهره بیشتری خواهد برد” (خامنه ای ، 1388).
امروزه از استادان و اعضای هیات علمی انتظار می رود که مراکز آموزشی و پژوهشی را به صورت فعال درآورند و در راستای اهداف دانشگاه حرکت کنند. رسالت اصلی همه دانشمندان و همه اعضای هیات علمی در جامعه امروز همان اهداف دانشگاه است، یعنی تولید دانش، تربیت نیروی انسانی ماهر و متخصص، و تزریق این نیروها و دانش برای اثر بخشی مثبت در جامعه و برطرف کردن نیازهای جامعه است.

2-1-2-2- ارتباطا ت علمی
ارتباطات علمی رسمی به اواسط قرن هفدهم میلادی باز می گردد، یعنی زمانی که گروهی از دانشمندان و پژوهشگران با کمک انجمن سلطنتی انگلستان جلسه های منظمی را برگزار می کردند. در این جلسات آزمایشات، مقاله ها و یافته های جدید محققان اعلام می گردید. افراد علاقمند به پژوهش که مجاز به شرکت در این جلسات نبودند از طریق نامه های شخصی که شرح فعالیت های علمی در آنها منعکس می شد از یافته های علمی جدید مطلع می شدند. نامه های مورد اشاره تا مدتی به عنوان ابزاری ارتباطی مطرح بودند. همزمان با افزایش نامه های مبادله شده و نیاز به مبادله سریع اطلاعات علمی، مجله به عنوان ابزاری موثر در جهت مبادله اطلاعات علمی ظاهر گردید. مجله های des scavans journal و philosophical trasactions of the royal sociely of london نخستین مجلاتی بودند که در قرن هفدهم به چاپ رسیدند ( قانع،1383).
ارتباطات علمی واژه‌ای است که مترادف درک عامه از علم به کار می‌رود. ولی کاتاپانو می‌نویسد که واژه درک عامه از علم، به‌لحاظ سیاسی نادرست است و دست‌اندرکاران، واژه‌های ارتباطات علمی یا علم و جامعه را ترجیح می‌دهند. این وضعیت، به‌ویژه در انگلستان و دانمارک شایع بوده است. سیاست‌گذاری ارتباطات علمی و روش عملی آن در جوامع مختلف متفاوت است و تابع تعریف و حدودی‌ است که برای آن مشخص می‌شود. می‌توان گفت ارتباطات علمی، حوزه‌ای است که دو دسته مخاطب متفاوت را در برمی‌گیرد. در یک نگاه، ارتباطات علمی به ارتباطات درون حوزه علمی و روابط میان اصحاب علم اشاره دارد. در نگاه دوم، ارتباطات علمی، علاوه بر ارتباطات اصحاب علم با یکدیگر، به ارتباط علم با عموم و به عبارت دیگر ارتباط حوزه علمی و حوزه عمومی اشاره دارد. آموزش علوم، گفتگو و انتشار نتایج پژوهش‌ها همگی در مقوله ارتباطات علمی جای دارند. در انگلستان ارتباطات علمی عبارت است از تلاش برای یافتن روش‌های افزایش کمک‌های عمومی از اجتماع علمی با ساخت پل‌هایی میان علم و کسانی که از آن منتفع می‌شوند. ارتباطات علمی درباره علم و موضوعات مسئولیت اجتماعی و شهروندی بحث می‌کند (کاتاپانو، 2001). به ‌عبارت دیگر، ارتباطات علمی می‌تواند محدوده‌ای از ارتباطات اعضای حوزه علمی با یکدیگر تا ارتباطات همه اعضای جامعه را در بربگیرد. اما آن‌چه مسلم است، در ارتباطات علمی، پیام، علم است. در یک نگاه تاریخی، می‌توان تعاریف ارتباطات ‌علمی را در دو نوع رهیافت خلاصه کرد که تطور مفهومی آن را نیز نشان می‌دهند: رهیافت اول که افرادی مانند ون سگرن به آن می‌پردازند، حوزه ارتباطات‌ علمی را به مجراها یا وسایل ارتباطی محدود می‌کند. در واقع این نگرش به ارتباطات‌ علمی نشان می‌دهد که انتقال علم، موضوع اساسی ارتباطات‌ علمی است. از این‌ رو در این رهیافت تولید و مصرف علم، در محدوده مطالعاتی ارتباطات‌ علمی قرار نمی‌گیرند. البته این ملاحظه نسبت به ارتباطات‌ علمی در مورد ارتباط میان اصحاب علم، اهمیت زیادی دارد. این رهیافت به ارتباطات ‌علمی را می‌توان مدل اولیه ارتباطات ‌علمی نامید. گویا در این مدل اولیه، افزایش میزان اطلاعات علمی و فن آوری، معادل افزایش درک عمومی از علم و فن آوری دانسته می‌شود. از این‌رو، اولین توجه به ارتباطات‌ علمی، مجرا‌های ارتباطی از قبیل اماکن علمی و رسانه‌های جمعی را در بر می‌گیرد (اجاق، 1390).
رهیافت دوم به ارتباطات‌ علمی، مبتنی است بر همگانی کردن علم. در این رهیافت نسبت به ارتباطات‌ علمی، به مقوله‌های تولید و مصرف علم توجه می‌شود. در این رهیافت در بخش تولید علم، هم تولیدکنندگان و هم محصول تولید شده ـ که همان علم همگانی شده است ـ موضوعات مطالعه هستند. در بخش مصرف نیز مخاطبان و دریافت آنها مطالعه می‌شوند. از جمله افرادی که چنین رهیافتی به ارتباطات ‌علمی دارند می‌توان بوئر و راگنارس دوتیر(1996) را نام برد. این دو نفر، سه جزء اصلی ارتباطات ‌علمی را در سه بخش زیر طبقه‌بندی می‌کنند:
تولید علم همگانی شده که شامل تحلیل نهادی دانشمندان، اهالی رسانه‌ها و سایر فعالان این حوزه و رسالت، وظیفه و انگیزه‌های آنهاست.
محصولاتی که این فعالان، تولید کرده‌اند مانند مواد رسانه‌های خبری، کتاب‌های علمی، نمایشگاه‌ها و غیره.
مخاطبان بخش‌های مختلف رسانه‌ها و دریافت پیام
به هر حال از نیمه دوم قرن بیستم ارتباطات علمی به عنوان یک از سازوکاریهای اصلی موثر بر نهاد علم در کانون مطالعات جامعه شناختی قرار گرفته و در این میان اهمیت آن در تولید دانش مورد بحث و گفت و گو بوده است. در دهه های اخیر با گسترش جامعه اطلاعاتی، توسعه ارتباطات الکترونیک و از بین رفتن محدودیت های فضایی و مکانی در روابط مجازی، مقوله ارتباطات علمی با کاربرد مفاهیم تازه، یک بار دیگر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. در این شرایط نیز برخی از صاحب نظران، پیشرفت علم را بازتابی از نظام ارتباطی دانسته و بر این امر تاکید دارند که رشد شتابان علم در جهان کنونی نیازمند شیوه هایی از مبادله دانش است که تحول از سلسله اطلاعات خطی به شبکه ارتباطی تعاملی را ممکن سازند (محمدی،1386).
2-1-3- موانع تولید علم
مهم ترین موانعی که انجام تحقیقات را در دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی کشورهای در حال پیشرفت و تحقق اهداف توسعه ملی را کند و چه بسا غیر ممکن می سازد می توان به شرح زیر خلاصه نمود:
کمبود اعتبارات تحقیقاتی
سرمایهگذاری هر چه بیش تر در امر پژوهش، علاوه بر کمک به رشد توان علمی و عملی متخصصان و پژوهشگران، عاملی کلیدی در انجام تحقیقات محسوب می گردد. هر چه کشور پیشرفته تر باشد میزان اعتبارات تخصیصی به امر پـژوهش افزون تر می گردد. بر عکس، هر چه جامعه عقب مانده تر باشد توان پرداختن و توجه به لزوم سیاستگذاری و در مواردی عدم درک اهمیت این امر کمتر است (طبیبی، 1373).
منابع و ابزار تحقیق
در این باره باید به ضعف بنیادهای علمی فن آوری جوامع در حال پیشرفت، کمبود کتب و مجله های علمی کافی، ضعف کتابخانه ها در پاسخ گویی به نیازهای پژوهشگران، کمبود وسایل و تجهیزات نوین اطلاع رسانی و ناتوانی علمی و تجربی کادر کتابخانه در کار با این وسایل، کمبود رایانه و سایر وسایل و ابزار آزمایشگاهی و تحقیقاتی، ناتوانی این ممالک در انتشار نتایج تحققات احتمالی انجام شده و ترجمه و چاپ آخرین منابع علمی و درسی و بالاخره ضعف نظام پستی در عرضه خدمات سریع و مطمئن و ارزان برای بخش پژوهش، عدم وجود فضای مناسب تحقیق، عدم توجه به نوسازی تجهیزات خاص تحقیقاتی، عدم وجود بانکهای اطلاعاتی علمی ملی و مجهز به آمار و اطلاعات مربوط به کشور اشاره نمود (طبیبی، 1373).
ساختار دانشگاه ها
موارد مهم زیر در ساختار دانشگاه که به نحو بارزی بر انجام پژوهش علمی تاثیر می گذارد و تحقق یا عدم تحقق اهداف توسعه ملی را متاثر می سازد، به شرح زیر خلاصه می شود:
عدم انطباق ساختار، فعالیت و عملکرد دانشگاه ها در کشورهای در حال توسعه با آنچه که انجام پژوهش های علمی می طلبد
– در اولویت قرار ندادن پژوهش و غفلت از این وظیفه حساس و حیاتی دانشگاه
– عدم وجود کادر علمی صرفا پژوهشی
– تنگ نظری و اهمال در پرورش و تربیت نیروی تحقیقاتی کارآمد
– تظاهر به توانایی انجام تحقیقات و شکوه مستمر از عدم وجود امکانات تحقیق و بدین وسیله پنهان کردن ضعف و ناتوانی قابلیت های پژوهشی
– انجام پژوهش های نظری و بنیادی صرف به منظور اخذ ترفیع
– اولویت دادن به انتشار مقالات و نتایج کار تحقیقاتی در مجلات خارجی و انجام و گزارش این پژوهش ها در زمینه ها و شیوه های مورد نظر آنها
– عدم پویایی برنامه های آموزشی و پژوهشی و خدماتی دانشگاه و استمرار شیوه های سنتی در عمل
تقلید کورکورانه از کشورهای دیگر در ایجاد رشته های تحصیلی و تدوین برنامه های درسی فارغ از ملاحظات مربوط به نیازمندهای کشور و اهداف برنامه های توسعه ملی
ساختار عمودی و واحدهای از بالا به پایین در دانشگاه ها و عدم وجود سازکاری برای ارتباط بین واحدهای مربوط مختلف، که انجام تحقیقات چند زمینه ای مثل تحقیقات زیست پزشکی و تحقیقات در نظام های بهداشتی را غیر ممکن می سازد.
عدم آشنایی با مفاهیم، روشها و مشکلات تکنیکی زمینه های علمی مجاور به منظور انجام کار تحقیقاتی گروهی و بالنتیجه کاهش انگیزه و تمایل به فراگیری و افزایش قابلیت های چندزمینه ای
نداشتن وقت کافی اعضای هیات علمی دانشگاه ها برای انجام تحقیقات یا توسعه مهارت شان در پژوهش، به زغم ضرورت انجام تحقیق برای ترقی وتعالی هر رشته و بخش در سایه نیروی تولیدی تحقیق
خودکامگی کادر اجرایی و اعمال حاکمیت کادر اداری و بیگانگی هیات علمی با مدیریت دانشگاه
سرگردانی، بی تفاوتی و سرخوردگی دانشجویان در اثر عدم ارضای انتظارات علمی و تجربی و رفع مسایل معیشتی آنان
عدم وجود سازکار هماهنگ و نظارت کننده و ارزیابی عادلانه و علمی فعالیت های پژوهشی (طبیبی، 1373).
نظام آموزشی جامعه
ناهماهنگی برنامه های آموزشی دوره دبیرستان با تحولات سریع فن آوری و حداقل با روند فعالیت دانشگاه و برنامه های توسعه ملی، عدم توجه به آشناسازی محصلان با مهارت های مطالعه و مبانی تحقیق در کشورهای در حال توسعه موجب بیگانگی این دانش آموزان از تحقیق و تحلیل و اهمیت تحقق آرمانهای توسعه ملی می گردد. نظام های آموزشی در واقع بازتاب ماهیت اصلی هر جامعه است و رابطه بین آموزش و توسعه را نمی توان بدون ارتباط روشن بینی ساخت نظام آموزشی و خصوصیات اجتماعی و سیاسی جامعه بررسی کرد (تودارو، 1387). به هر حال، اصلاحات آموزشی و شیوه های تربیت نوجوانان می تواند به نحو بارزی در شکل و جهت تحقیقات و توسعه جامعه موثر واقع گردد.
طبیعت تحقیقات
از آنجا که انجام تحقیات تجربی و نیمه تجربی که مبنای تحقیقات بنیادی، کاربردی و توسعه ای را تشکیل می دهند، به مراتب مشکل تر از تحقیقات مروری و تاریخی است، و انجام چنین تحقیقات نیاز به تواناییهای علمی و تجربی بیش تر، وسایل و تجهیزات پیشرفته و صرف زمان و اعتبارات زیادتری دارد، در جوامع در حال توسعه غالب تحقیقات انجام شده جنبه مروری و تاریخی داشته و بیش تر ملهم از شیوه ها، معیار ها و دستاوردهای برون مرزی است تا مبتنی بر اطلاعات و نیازهای ملی.
به علاوه، به ندرت تحقیقات انجام شده همراه با ابتکارات و نوآوری و خلاقیت های بدیع است، و اغلب تکرار پژوهش های انجام شده در سایر کشورهاست. نتیجه آنکه بخش های دولتی و خصوصی و در نهایت کل جامعه از سرمایه گذاری های به عمل آمده، بهره ای نمیگیرند (طبیبی،1373).
نیروهای پژوهشگر
کمبود نیروهای پژوهشگر کارآمد در کشورهای در حال توسعه و عدم برنامه ریزی جامع و علمی جهت تربیت چنین نیرویی در زمره مهم ترین عوامل بازدارنده انجام تحقیقاتی و مانعی بزرگ در راه دستیابی به اهداف برنامه های توسعه ملی محسوب می گردد. عدم تامین زندگی پژوهشگر و عدم اطمینان خاطر وی از حاصل کارو تلاش، فقدان عوامل مشوقه و نداشتن انگیزه اقدام به کار تحقیقاتی و همچنین نبودن رقابت سازنده بین پژوهشگران در اینجا قابل ذکر است. در جوامع درحال توسعه به ندرت کسی روی توان و قابلیتهای دانشجویان و اهمیت آماده سازی آنان برای انجام فعالیت های تحقیقاتی حساب می کند و حال آنکه تجربه کشورهای پیشرفته موید این واقعیت است که سرمایه گذاری علمی و تحقیقاتی برای دانشجویان و تربیت آنان در امر تحقیق هم فراگیری آنان را در دروس مربوطه افزایش می بخشد و سهل تر می سازد و هم مایه دلگرمی و انگیزش آنان به انجام کارهای تحققاتی می گردد و بالاخره در جامع جهان سومی، محققان بخش خصوصی و اصولاً موسسات تحقیقاتی غیر دولتی یا وجود ندارند ویا فعالیت آنها بسیار محدود است. در ضمن نداشتن فرهنگ کارگروهی و وجود فردگرایی و کار انفرادی به خود بینی بی منطق و عدم انجام پروژه های تحقیقاتی بزرگ منجر می شود (طبیبی،1373).
ارتباطات داخلی و بین المللی
عدم ارتباط بین دانشگاه و موسسات تحقیقاتی با سایر بخش های جامعه و عدم پیوند علمی و تحقیقاتی بین دانشگاه و مراکز تولیدی و خدماتی، زمینه های مناسب برای حمایت از دانشگاه و وظایف تحقیقاتی آن فراهم نمی سازد و مانع رشد و ترغیب نیروهای دانشگاهی در کشورهای جهان سوم در پرداختن به تحقیق می شود. از سوی دیگر، بیگانگی دانشگاه ها، و کادر های علمی با دیگر دانشگاه ها و همتایان خود در کشور و همچنین غافل ماندن از پیشرفتهای شگرف و دستاوردهای ارزنده تحقیقاتی سایر ممالک و دانشگاههای پیشرفته، از جمله عوامل بازدارنده تحقیقات علمی در دانشگاه های کشورهای در حال توسعه است.
نگرش جامعه
اعتماد مردم به دانشگاه و امر پژوهش تا حد زیادی به عملکرد دانشگاه و میزان پاسخگویی مثبت به انتظارات آنان، و حل مسایل مبتلا به جامعه و همچنین اهمیت و اعتباری که دولت برای دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی کشور قایل است، بستگی دارد. عدم آگاهی کافی توده های مردم از اهمیت انجام تحقیقات و نداشتن سازکاری کارآمد برای مطلع ساختن جامعه از ارزش پژوهش و نتایج ارزنده ای که می تواند برای آنان به بار آورد، و تاثیر عوامل فرهنگی و سنتی که می تواند عامل رشد یا کاهنده فعالیت های تحقیقاتی و بالنتیجه رسیدن به اهداف برنامه های توسعه میل باشد، از دیگر عوامل قابل ذکر در این مورد است (طبیبی،1373).
سیاست
دولت در مراحل گوناگون رشد، با توجه به اهداف رشد و توسعه و انتخاب بهترین راههای مطلوب برای رسیدن بدان هدف ها، نقشی قاطع بر عهده دارد. به عنوان مثال، تصمیم کره جنوبی در انتخاب مسیر فن آوری پیشرفته، قبول این واقعیت بود که حل مسایل موجود در کشورهای در حال توسعه، نیاز به راهبردهای جسورانه و ابتکاری دارد. دولت کره با دست زدن به اقداماتی حمایتی ابتکاری تدابیر و راهبردهای عمیقی در جهت پیشبرد علم و فن آوری اتخاذ کرد (سوپ چی،1372). از جمله ابتکارات دولت کره جنوبی در این زمینه، توجه به توسعه علوم پایه، حمایت از فعالیت های اساسی و تحقیقاتی و دانشگاه ها و بر پایی بنیاد علوم و مهندسی کره، گسترش همکاری منظم مقابل میان دولت، دانشگاه ها، صنعت و موسسه های تحقیقاتی بود. مساله اصلی در مورد سیاستگذاری علمی برای توسعه، این است که کشور در راستای توسعه ملی باید منابع کافی جهت بهره گیری ا ز علم و فن آوری نوین اختصاص دهد و با برنامه ریزی علمی به ایجاد موسسات تحقیقاتی پویا اقدام ورزد. یکی از مشکلات اساسی که در این خصوص در کشورهای در حال توسعه ظاهر می شود، چگونگی و کیفیت موسسات تحقیقاتی است که به منظور تامین زیر بنای علمی و تحقق اهداف توسعه ای تاسیس می گردند، ولی این نقش را به خوبی ایفا نمی کنند. زیرا این موسسات بیش تر به صورت واحدهایی جدا و بی خبر از آنچه که در اطرافشان می گذرد، و یا مراکزی صرفاً برای به کارگیری فارغ التحصیلان دانشگاهی در می آیند. یکی از دلایل پدید آمدن چنین وضعی فقدان تقاضای اجتماعی برای خدمات آنهاست، زیرا بخش های تولیدی ترجیح می دهند از راه ورود فن آوری خارجی که هم مطمئن و شناخته شده تر و هم مقرون به صرفه تر است، عمل کنند (لاریجانی، 1370).
ساختار خاص این گونه موسسات علمی و تحقیقاتی بیشتر تقلید از الگوهایی است که با شرایط جوامع کشورهای در حال توسعه تناسب چندانی ندارند و نوعی انگیزه انجام تحقیق برای تحقیق را در جهت ارضای علاقه شخص القا می کنند. لذا، کار افراد و محققان در این موسسات نیز عموماً بر حسب اهداف و هنجارهای اجتماع علمی بین المللی جهت یافته است تا برحسب نیازهای واقعی جامعه. بدیهی است که تحقیقات در چنین ساختار و گرایش هایی بسیار مشکل می تواند در مسیر توسعه کشور قرار گیرد (لاریجانی، 1370).
عدم هماهنگی در سیاست گذاری، و هم هماهنگی بین سیاست گذاری و اجرا، عدم درک صحیح از لزوم اولویت بخشیدن به تلاش تحقیقات ملی، نادیده انگاشتن و غفلت ورزیدن در حمایت از پژوهش در حل مسایل و طرح های صنعتی، اقتصادی و فرهنگی باعث کاهش انگیزه در نوآوری و ارائه نظرات سازنده می گردد. حال آنکه با کمک به انجام طرح های تحقیقاتی و پژوهشی مراکز تخصصی و دانشگاهی می توان به خود کفایی مطلوب نایل گشت (حدادی، و حدادی، 1372). همچنین در سیاست گذاری و اداره جامعه، عدم رعایت قانون یا کم توجهی بدان، نظم و کنترل و هماهنگی و ارزیابی فعالیت ها منجمله امور تحقیقاتی را بی اثر می کند و مجموعه این عوامل، تحقیق را بی محتوا و سرمایه گذاریهای کشور را در این زمینه بی حاصل می سازد. متفکران و اندیشمندان ممالک توسعه یافته در کنار و همگام با سیاستگذاران و دولتمردان با وقوف و آگاهی کامل از این معضل به طرح و اجرای شیوه هایی می پردازند که چاره ساز مشکلات و درمان درد جامعه است.
مدیریت
عدم وجود یک سازمان مرکزی قوی که فعالیت های تحقیقاتی دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی و امور پژوهشی وزارت خانه ها و سازمان های مختلف دولتی و بخش خصوصی را در راستای اهداف برنامه های توسعه ملی هماهنگ نموده و با شیوه های آزادانه ارزیابی نماید، در عداد مهم ترین موانع و عوامل بازدارنده تحقیقات پیشرفته در جهان سوم است. در واقع، چنین سازمان و تشکیلاتی مغز متفکر و طراح سیاست های تحقیقاتی کل جامعه محسوب می شود و می تواند به صورت بازوی توانا و نیرومند دولت در سرعت بخشیدن به اجرای برنامه های توسعه ملی عمل نماید. در غالب کشورهای پیشرفته چنین سازمانی وجود دارد و به دور از شکل و نوع حکومت به صورت وزارت تحقیقات یا سازمان ملی تحقیقات کلیه فعالیت های فوق الذکر را عهده دار است. برای مثال، در آلمان وزارت فدرال تحقیقات و فن آوری وجود دارد. در ایتالیا از هفت سال قبل به منظور توجه بیش تر به امر تحقیق، وزارت خانه ای با نام وزارت تحقیقاتی علمی ایجاد گردیده است. چنین سازمانی، در کنار سایر فعالیت ها می باید اولویت خاصی به تربیت و پرورش نیروی محقق و همچنین بازآموزی و تقویت توان تحقیقاتی موجود کشور بدهد و بخصوص تربیت مدیران تحقیق برای سطوح مختلف تشکیلات خود و در دانشگاه ها جهت عهده داری مسوولیت و هماهنگی پروژه های تحقیقاتی را وجهه همت قرار دهد (طبیبی،1373).
خود باختگی
گروهی از مردم جهان در اثر تبلیغات کشورهای قدرتمند دچار باورهای غلطی گشته‌اند که نتیجه آن چیزی جز عقب ماندگی و فقر نیست. خود باختگی در برابر کشورهای توسعه یافته، یکی از باورهای نادرست است. خود باختگان می‌پندارند که از نوآوری، نبوغ و استعداد بی‌بهرهاند و همیشه باید منتظر بمانند تا نظریه‌های علمی، اختراعات و اکتشافات کشورهای توسعه یافته به سمت کشورهای آنها سرازیر شود. ناگفته پیداست این باور با واقعیت بسیار فاصله دارد و خودباوری و تلاش بسیاری از کشورهای توسعه یافته امروزی که تا نیم قرن پیش بسیار عقب افتاده بودهاند دلیل بر این مدعاست (بهشتی، 1385).
2-1-4- علم سنجی
ریشه های علم سنجی یا مطالعه ریاضیاتی و کمی علم و فن آوری که تا حدود در برگیرنده کتاب سنجی و تحلیل اقتصادی علم نیز می شود (دیوداتو، 1994) به اوایل قرن 19 میلادی باز می گردد، زمانی که برخی جنبه های کتابسنجی در حوزه هایی نظیر حقوق اعمال می شد (شاپیرو، 1999 نقل در ریسرج ترندز، 2007). علم سنجی در طول دهه های گذشته تحت تاثیر برخی وقایع و پیشرفت ها رشد کرده و به یک حوزه کاربردی گسترده و شناخته شده تبدیل شده است. از جمله رخداد های تاثیرگذار بر رشد و توسعه علم سنجی می توان به معرفی ضریب تاثیر توسط گارفیلد در 1995، انتشار نمایه استنادی علوم در 1961، رشد و توسعه بانک های اطلاعاتی کتابشناختی در دهه های 1960و 1970، انتشار مجله ساینتومتریکس در 1978، تاسیس انجمن بین المللی علم سنجی و اطلاع سنجی در 1993 و برگزاری همایش های دوسالانه، برخط شده نمایه استنادی علوم در اواخر دهه 1990، تاسیس پایگاه اسکوپوس در سال 2004 و کاربست روش های علم سنجی در سیاستگذاری و تخصیص منابع مالی توسط دولت ها در حوزه پژوهش اشاره کرد ( ریسرچ ترندز، 2007).
علم سنجی در ایران نیز مانند اروپا و آمریکا ابتدا با تحقیقات و نوشته هایی آغاز شد که به طور خاص به حوزه کتاب سنجی تعلق داشتند. شاید نخستین اثر علمی مرتبط با حوزه علم سنجی در ایران را بتوان مقاله محمدحسین دیانی با نام علم سنجی در مجله نشر دانش (دیانی، 1361)دانست. سپس به تدریج شاهد انجام پژوهش های کتاب سنجی در قالب پایان نامه بودیم به ویژه پژوهش هایی که به تحلیل استنادی یا کاربرد قوانین کتاب سنجی مثل قانون برادفورد در کتابداری می پرداختند. طی دهه هفتاد سیاست های وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری و نیز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه نحوه ارزیابی اعضای هیات علمی و سیاست های تشویقی در زمینه پژوهش موجب توجه بیشتر به علم سنجی و کاربردهای آن در کشور شد. از اوایل دهه 1360 تا کنون تقریباً حدود 20 عنوان کتاب تالیف و ترجمه، بیش از 130 پایان نامه و در حدود 200 مقاله در زمینه های مرتبط با علم سنجی به رشته تحریر در آمده است. روند توجه به علم سنجی در حوزه پژوهش و آموزش و نیز کاربست نتایج مطالعات علم سنجی در سال های اخیر تحت تاثیر وقایعی نظیر موارد زیر شتاب بیشتری گفته و می گیرد: شکل گیری نمایه استنادی جهان اسلام در اوایل دهه 1380 و به نتیجه رسیدن آن در حدود 1385، ایجاد گروه های پژوهشی علم سنجی نظیر پژوهشکده علوم و فن آوری اطلاعات و گروه علم سنجی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، برگزاری همایش های مرتبط با علم سنجی نظیر نخستین همایش سراسری علم سنجی در علوم پزشکی ( دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، 1386)، تشکیل کمیته های علم سنجی در برخی دانشگاه های کشور به ویژه دانشگاه های علوم پزشکی جهت رصد کردن تولیدات علمی این موسسات، تصویب دوره کارشناسی ارشد علمی سنجی توسط وزارت علوم در سال 1389، تلاش برای شکل گیری کمیسیون سنجش علم و فن آوری وزارت علوم با هدف سیاست گذاری و راهبری سنجش علم و فن آوری کشور در سال 1389 و در نهایت درخواست ایران برای میزبانی همایش کولنت 2011 و پذیرش این درخواست است. پژوهش ها در ایران در زمینه علم سنجی از نظر کمی به اشباع رسیده و نیاز است که به کیفیت و عمق این پژوهش توجه شود و این از طریق برنامه ریزی و هماهنگی بیشتر گروه های آموزش میسر می شود.
2-1-4-1- اهمیت علم سنجی
ارزشیابی کمی علوم در ارتباط با مقایسه برونی و درونی فعالیت های علمی، منجر به باروری و توسعه می شود، و می تواند کمک برزگی برای مسئولان برنامه ریزی باشد تا بتوانند با هزینه کمتر، بیش ترین استفاده را از منابع مالی و انسانی ببرند و در بهینه سازی ساختار اقتصادی – اجتماعی کشور موثر باشند. چرا که یکی از اهداف اصلی علمی سنجی، اندازه گیری و تعیین معیارهای جنبه های مختلف مدیریتی و سازمانی علوم است (سن گوپتا، 1372). در تایید این امر بک نیز عقیده دارد که علم سنجی می تواند به توازن بودجه و هزینه های جاری اقتصادی کمک کند (بک، 1978). در سطحی وسیع تر علم سنجی را می توان از عوامل موثر گردش مستمر فعالیت های تحقیقاتی در هر زمینه علمی دانست که مستقیماً با ارزشیابی کمی علمی سرکار دارد.
2-1-5- نتیجه گیری
علم در جهان با آفرینش انسان آغاز می شود چرا که انسان موجودی کنجکاو نسبت به محیط اطراف آفریده شده است. این کنجکاوی در انسان نسبت به هر موجود دیگری کامل تر و پایدارتر است. میل انسان نسبت به دانستن باعث ایجاد زمینه های مختلف علم و افزایش شاخه ها علم شده است. روند تولید علم در ایران در دوره های پیش از انقلاب به دلیل کمبود بسترهای لازم بسیار کند بوده ولی بعد از انقلاب اسلامی روندی رو به رشد داشته است به طوری که در سال های اخیر تولیدات علمی ایران از بسیاری از کشورهای خاورمیانه و حتی کشورهای اروپایی بیش تر بوده است. با این وجود، ایران به دلیل دارا بودن نیروی انسانی جوان و تحصیل کرده در جامعه و همچنین بسترهای لازم، پتانسیل لازم برای قرار گرفتن در رده ها تک رقمی در رنکینگ جهانی علم را داراست. این روند در صورتی شدنی است که سیاست گذاران علمی کشور به علم و تولید علم توجه خاص مبذول دارند. عدم برنامه ریزی صحیح و در اولویت قرار ندادن علم و پژوهش در برنامه های کلان کشور، بها ندادن به کیفیت آموزشی وکیفیت نیروی های تحصیل کرده، فراهم نکردن امکانات لازم و بودجه تحقیقاتی از جمله عواملی است که روند رشد تولید علم را در ایران را کند می کند.
امروزه به منظور سنجش تولیدات علمی در هر کشور از روش های علم سنجی استفاده می شود. از آنجا که، به کارگیری شاخص های علم سنجی جهت سنجش کمیت و کیفیت تولیدات علمی در سال های اخیر در مجامع بین المللی رشد بسیار زیادی داشته است، لازم و ضروری است که تولیدات علمی ایرانیان بر اساس شاخص های بین المللی علم سنجی مورد سنجش قرار گیرند تا روند فرآیند تولید علم هم براساس بعد کمی و هم بر اساس بعد کیفی بر مبنای استاندارهای جهانی شکل بگیرد تا بتواند در صحنه رقابت بین المللی جایگاهی برای خود به دست آورد.
بدون شک امروزه دانشگاه ها به دلیل وجود امکانات آموزشی و پژوهشی خواستگاه تولیدات علمی در هر کشور به حساب می آیند. در هر دانشگاهی، اعضای هیات علمی نقشی بی بدیل در تولید علمی دارند. اعضای هیات علمی در هر دانشگاه در کنار وظایف آموزشی کار پژوهشی نیز انجام می دهند. علاوه بر آن اعضای هیات علمی کار هدایت پایانامه و همچنین کار هدایت دانشجویان کنجکاو در راه تولید مقاله و کسب علم را بر عهده دارند. بنابراین توجه به اعضا هیات علمی در دانشگاه، بدون تردید از یک طرف باعث افزایش تولیدات علمی میشود و از طرف دیگر کیفیت پژوهش ها را افزایش می دهد علاوه بر این به تربیت نیروی متخصص و پژوهشگر کمک شایانی می کند. از این رو توجه به نیازهای و دیدگاه اعضای هیات علمی در روند افزایش تولیدات علمی نقش بسیار موثری ایفا می کند.
2 -2- پیشینه پژوهش
2-2-1- پیشینه پژوهش در داخل
برات پور (1381)در پژوهش خود به بررسی عوامل تاثیر گذار بر فعالیت های علمی اعضای هیات علمی گروه های کتابداری دانشگاه های دولتی ایران از دیدگاه آنان پرداخت. پژوهشگر در این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی به بررسی دیدگاه های 57 نفر از اعضای هیات علمی گروه های کتابداری دانشگاهی دولتی ایران درخصوص عوامل فردی، رفاهی، انگیزشی، اقتصادی و بوروکراسی اداری موثر بر فعالیت علمی پژوهشی آنان پرداخت. بر اساس یافتههای تحقیق، از مجموع عوامل فردی عامل رقابت و علاقه به تحقیق بیش ترین تاثیر و عامل وقت کم ترین تاثیر را بر فعالیت علمی پژوهشی جامعه مورد مطالعه داشته است. در مجموع عوامل رفاهی- حمایتی، عامل دسترسی به کتب و نشریات جدید بیش ترین و دو عامل برگزاری کارگاههای آموزشی در زمینه روشهای تحقیق و آمار و نیز استفاده از تسهیلات رفاهی کم ترین تاثیر را داشتهاند. از دیدگاه جامعه مورد مطالعه در مجموع عوامل اجتماعی، عامل روابط انسانی بین اعضای هیات علمی نسبت به عامل ارتباط علمی پژوهشی بین آنها تاثیر بیش تری بر فعالیت اعضای هیات علمی داشته است. همچنین نتایج نشان داد که در مجموعه عوامل انگیزشی عامل تشویق استادان بر شرکت در سمینارهای داخلی و خارجی بیش ترین و عامل تشویق استادان برای فعالیتهای مشترک با سایر دانشگاهها کم ترین تاثیرگذاری را داشتهاند. در نهایت ازمجموعه عوامل بوروکراسی – اداری، طولانی بودن مراحل تصویب موضوع پژوهش بالاترین و بوروکراسی ناشی از مقررات تخصیص حق التحقیق پایینترین عامل تاثیر گذار در فعالیتهای پژوهشی تخصیص داده شدهاند.
طالبی (1381)در تحقیقی با عنوان “بررسی عوامل موثر در تولید وچاپ مقالات علمی در مجلات خارجی معتبر” به روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه به مطالعه دیدگاه 37 نفر از اعضای هیات علمی دانشکدههای فنی و مهندسی دانشگاههای صنعتی امیر کبیر و صنعتی شریف و علم و صنعت ایران در خصوص عوامل دخیل در تولید و چاپ مقالات علمی پرداخت. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که اکثریت پاسخ دهندگان به تاثیر زیاد پایان نامهها دکتری و تاثیر متوسط پایان نامههای کارشناسی ارشد در تولید مقاله اشاره کردهاند. در مورد تسهیلات اجرایی تحقیقات، آزمونهای آماری نشان داد که وسایل و تجهیزات بیش ازدستیار و کمک محقق بر تولید مقالات موثرند. گرچه درجه نیاز تحقیقات علمی به وسایل و تجهیزات متفاوت است و این تفاوت می تواند ناشی از نوع زمینهای که تحقیق در آن صورت میگیرد و یا نوع خود تحقیق به لحاظ نظری یا کاربردی بودن باشد. همچنین یافتهها نشان داد که انگیزه ارتقای عمومی مهمترین عامل انگیزشی در تولید مقالات علمی است. این عامل موثرتر از عوامل از عوامل حق التحقیقی و علاقه به کسب شهرت در تولید علمی است. براساس یافتهها تحقیق، اکثریت پاسخ دهندگان به تاثیر خیلی زیاد عوامل مربوط به رفاه و تامین مالی اشاره داشتهاند. این در حالی است که از میان مجموعه عوامل ارتباط و همکاری علمی، همکاری و ارتباط علمی با همکاران و پژوهشگران خارجی نقش بیش تری را در تولیدات علمی نسبت به دو عامل دیگر یعنی ارتباط و همکاری با اعضا هیات علمی سایر دانشگاههای داخلی و پژوهشگران مراکز غیر دانشگاهی داشته است.
قاضی پور (1381)در تحقیقی با عنوان بررسی عوامل هنجاری و سازمانی موثر بر میزان تولید علمی اعضای هیات علمی دوجامعه دانشگاهی و پژوهشی به شناسایی و بررسی تطبیقی عوامل درونی نهاد علم شامل عوامل هنجاری و سازمانی بر میزان تولید علمی اعضای هیات علمی در جوامع پژوهشی و دانشگاهی پرداخت، جامعه آماری در این پژوهش 194 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه تهران به عنوان جامعه آموزشی و 76 نفر از اعضای هیات علمی چند موسسه پژوهشی مستقر در تهران به عنوان جامعه پژوهشی بودند که به روش پیمایشی و از طریق پرسشنامه مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که در تبین میزان تولید علمی اعضای هیات علمی، بخش از عوامل هنجاری و سازمانی پیش بینی شده نقش داشته است. از این بین این عوامل در درجه اول اهمیت، میزان ارتباطات نقش موثری بر میزان تولیدات علمی پاسخ دهندگان در هر دو جامعه مورد مطالعه داشت و میزان تولید علمی آن دسته از اعضایی که ارتباطات قوی داشتند بیش تر بوده است. همچنین نقش تعهد هنجاری بر میزان تولید علمی پاسخ دهندگان تنها در جامعه دانشگاهی تایید شد و اعضای هیات علمی متعهد به هنجارهای علمی از تولید علمی بیش تر برخوردار بودند. اما تاثیر ناهنجارمندی سازمانی بر میزان تولید علمی اعضای هیات علمی در هیچ یک از دو جامعه تایید نشد و میزان هنجارمند بودن سازمان هیچ تاثیری بر میزان تولید علمی اعضای آن نداشت. همچنین یافتهها نشان داد عوامل هنجاری بر میزان تولید علمی اعضای هیات علمی جامعه پژوهشی کم تر تاثیرگذار بودند و به نظر میرسد که فعالیت علمی و تحقیقاتی آنها بیش تر مربوط به علائق و انگیزه شخصی آنهاست. اما در جامعه دانشگاهی به نظر میرسد که اصول و ضوابط خاص حاکم بر فضاهای آموزشی، دانشگاهی، محققین را هنجارمند بار میآورد، به طوریکه آنهایی که هنجارمندتر هستند تولید علمی بیش تری نیز دارند.
پاریاد (1382)در پایان نامه خود تحت عنوان بررسی موانع انجام پژوهش در بین اعضای هیات علمی گروه های علوم انسانی دانشگاههای اصفهان و منطقه غرب کشور با انتخاب یک نمومه آماری 134 نفری به این نتیجه رسید که عواملی همچون دریافت مقررات مالی دست و پاگیر، کمبود تسهیلات، نداشتن توانایی حرفهای برای پژوهش، پایین بودن انگیزه، پایین بودن جایگاه پژوهش، نظام اداری، محدود بودن شبکههای اطلاع رسانی، تراکم برنامههای درسی و عدم برگزاری کارگاههای پژوهشی، از جمله موانع انجام پژوهش به شمار می روند.
ظهور و فکری (1382)در تحقیقی با عنوان “موانع پژوهشی از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران” به بررسی موانع پژوهشی از دیدگاه 60 نفر از اعضای هیات علمی دو دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی و پرستاری و مامایی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران پرداختند. براساس یافتههای تحقیق 75 درصد از جامعه مورد پژوهش زن و 25 درصد مرد بودهاند. بنا به اظهارات افراد، تنها حدود نیمی از آنان مهارت لازم را در تدوین پروپوزال ها، اجرای پژوهش ها، آنالیز و تفسیر دادهها و نیز مقالهنویسی دارند. محدودیتهایی مثل تایپ، پرینت، زیراکس، مشاوره پژوهشی، اینترنت و کتابخانه به ترتیب مهم ترین عوامل نارضایتی این افراد از خدمات کمک پژوهشی در دانشکده ها بود. همچنین جمعاً 32 طرح تحقیقاتی توسط 27 نفر از اعضای هیات علمی طی سه سال گذشته به دفتر پژوهشی دانشگاه ارسال شده که 37 درصد آنها تصویب شده است. تنها حدود 42درصد افراد مورد پژوهش به عنوان مجری یا همکار پژوهش در اجرای 47 پروژه تحقیقاتی مشارکت داشتهاند. از 38درصد از اعضای هیات علمی هیچ مقالهای طی سه سال گذشته پذیرفته نشده است در حالی که از بقیه افراد مورد پژوهش 224 مقاله به صورت سخنرانی یا پوستر یا چاپ در مجلات داخلی و بین المللی پذیرفته شده است. براساس نتایج به دست آمده پیشنهاد شده است جهت رفع موانع پژوهشی، مسئولان دانشکدهها اقدام به برگزاری کارگاههای روش تحقیق، آنالیز دادهها، مقاله نویسی، آیین نگارش، استفاده از شبکهها اطلاع رسانی نمایند. تاسیس دفتر مشاوره پژوهشی در دانشکدهها و بیمارستانها، فراهم نمودن امکان دسترسی آسان به شبکه اطلاع رسانی و اینترنت در دانشکده، تجهیز اتاق استادان به رایانه و چاپگر، کاهش ساعات تدریس از دیگر پیشنهادات تحقیق جهت رفع موانع پژوهشی بوده است.
علمداری و افشون (1382)در پژوهشی با عنوان “موانع موجود در انجام فعالیتهای پژوهشی از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاههای شهر یاسوج” با استفاه از روش توصیفی تحلیلی و به کمک پرسشنامه به بررسی دیدگاه 118 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاههای شهر یاسوج پیرامون موانع فردی و سازمانی موثر در انجام فعالیتهای پژوهشی آنان پرداختند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد از مجموعه موانع شخصی، کمبود فرصت و مشغله زیاد و بیعلاقگی به امر پژوهش به ترتیب بیش ترین و کم ترین موانع پژوهشی شناخته شدند. در حالی که از مجموعه موانع سازمانی، کمبود امکانات و تجهیزات لازم بیش ترین و محدودیتهای اخلاقی و انجام پژوهش کم ترین تاثیرگذاری را داشتند.
طیفوری (1383)در پژوهشی پیمایشی با عنوان بررسی وضعیت کمی تولید اطلاعات علمی توسط اعضای هیات علمی دانشگاه پیام نور طی سالهای 1380-1375 به کمک پرسشنامه اقدام به بررسی تولیدات اساتید دانشگاه پیام نور استان تهران نمود. یافته های تحقیق نشان داد بیش ترین میزان تولید اطلاعات علمی در قالب مقاله چاپ شده در نشریات داخلی و ترجمه کتاب بوده است. روند تولید اطلاعات علمی در دهه مورد بررسی سیری صعودی داشته و در سال 1383 تولید اطلاعات علمی آن ها به حداکثر رسیده است. همچنین مهم ترین مسائل مشکلات اعضای هیات علمی دانشگاه پیام نور در تولید اطلاعات علمی عبارت بود از:
1. کمبود منابع علمی در دسترس.
2. پایین بودن میزان حق التحقیق.
3. توزیع نامناسب بودجه پژوهش بین بخش های مختلف.
4. عدم آشنایی با حداقل یک زبان خارجی.
همچنین آزمون فرضیه های پژوهش نشان داد که بین آخرین مدرک تحصیلی، مرتبه علمی، آشنایی به زبان انگلیسی، با کل تولیدات اطلاعات علمی توسط اعضای هیات علمی رابطه معنی داری وجود دارد.
فرمانبر و عسگری (1383)در تحقیقی تحت عنوان “بررسی عوامل بازدارنده انجام تحقیق از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان” به روش توصیفی و با استفاده از پرسشنامه به مطالعه دیدگاه 187 نفر از اعضای هیات علمی در مورد عوامل بازدارنده تحقیق از قبیل عوامل اقتصادی – مالی، سازمانی – اداری، شخصی – اجتماعی، حرفهای – تخصصی، و وسایل – امکاناتی پرداختند. یافتههای تحقیق نشان داد از دیدگاه افراد مورد پژوهش، عوامل سازمانی – اداری مهم ترین موانع تحقیق به شمار می رود. اکثریت اعضای هیات علمی (9/76درصد)با مرتبه استادیاری معتقد بودند که مسئولین و مدیران به نتایج تحقیقات کاربردی توجهی نمیکنند در حالی که 6/ 87درصد از اعضای هیات علمی با مرتبه مربی معتقد بودند که انگیزه قوی و مناسبی برای امر پژوهش وجود ندارد. براساس نتایج پژوهش، پیشنهاد شده که می توان با مدیریت اثربخش پژوهش ها و ایجاد امکانات و تسهیلات پژوهشی نظیر تشکیل هستههای مشاوره پژوهش، کوتاه نمودن روند بررسی و تصویب طرحها، کاهش ساعات تدریس و وظایف آموزشی، توانمندسازی استادان در زمینه پژوهش به رفع تنگناهای پژوهشی در دانشگاه پرداخت.
فروغی و خرازی (1384) در پژوهشی به” بررسی وضعیت تولید اطلاعات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در طی سالهای 1381-1372″ پرداختند. در این پژوهش توصیفی که برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه و مدارک مستند استفاده شده کلیه اعضای هیات علمی تمام وقت (210نفر) دانشگاه به صورت سرشماری مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی و با بهرهگیری از نرم افزار آماری علوم اجتماعی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد میزان کل اطلاعات تولید شده اعضا درهمه فرمهای تولیدی 2956 مورد بوده است. بیش ترین تولیدات علمی اعضا به صورت مشارکت در تولید پایاننامه و 82/42 درصد و بالاترین درصد تولیدات در سالهای پژوهش متعلق به سال1380(5/16 درصد) بوده است. در مجموع دانشکده پزشکی با 8/82 درصد، بیشترین تولید اطلاعات علمی را داشته است. معتبرترین تولیدات این اعضا یعنی 73 مقاله خارجی توسط 31 نفر (21/15 درصد)و کل 370 مقاله داخلی نیز توسط 131 نفر از اعضا (5/64 درصد) تولید شده است. بیست درصد طرحهای تحقیقاتی به صورت مقاله ارائه شدهاند. همچنین نتایج نشان داد که تالیف و ترجمه کتب در سطح نازل و اطلاع رسانی نتایج طرحهای تحقیقاتی محدود است در این تحقیق پیشنهاد شده است که تسهیلات بیش تری برای چاپ و انتشار مقالات فرآهم گردد.
گنجی و آزاد (1384)در پژوهشی تحت عنوان “بررسی وضعیت تولید اطلاعات علمی هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد” با استفاده از روش پیمایشی و به کمک پرسشنامه به تعیین وضعیت تولیدات اطلاعات علمی 217 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد پرداختند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد :
1. بین تولیدات علمی- پژوهشی اعضای دارای مدرک دکتری و اعضای دارای مدرک کارشناسی ارشد تفاوت معنیداری وجود داشت.
2. بین تولیدات علمی- پژوهشی اعضای تدریس کننده در دوره های تحصیلات تکمیلی و اعضای غیر تدریس کننده در دورههای تکمیلی تفاوت معنیداری وجود داشت.
3. بین درجه آشنایی اعضای هیات علمی با زبان انگلیسی و تولیدات علمی – پژوهشی آن ها رابطه معنیداری وجود داشت.
4. بین تولیدات علمی- پژوهشی اعضای استفاده کننده از فرصتهای مطالعاتی و اعضایی که از این فرصت استفاده نکرده اند تفاوت معنیداری وجود داشت.
5. بین تولیدات علمی- پژوهشی اعضای هیات علمی در چهار حوزه علوم، کشاورزی، مهندسی و علوم انسانی تفاوت معنیداری وجود داشت.
6. بین تولیدات تالیفی و ترجمه ای اعضای هیات علمی در چهار حوزه مورد مطالعه علوم، کشاورزی، مهندسی، علوم انسانی، تفاوت معنی داری وجود داشت.
عبادی فر، محمدی و ولایی (1384)در پژوهشی تحت عنوان “عملکرد پژوهشی و نیاز آموزشی پژوهشهای اعضای هیات علمی دندانپزشکی کشور” و با هدف تعیین عملکرد پژوهشی و نیازهای واقعی اعضای هیات علمی دندانپزشکی در مقوله آموزش و پژوهش به مطالعه عملکرد دندانپزشکان عضو هیات علمی کشور در سال 1383 پرداختند. این مطالعه با طراحی cross sectional بروی کلیه اعضای هیات علمی دندانپزشکی کشور انجام گرفت. خصوصیات فردی شامل سن، جنس، محل خدمت، سوابق تحصیلی وآموزشی، کارگاههای طی شده، تمایل به شرکت در کارگاهها و نیز عملکرد پژوهشی براساس تعداد طرحهای مصوب، تعداد مقالههای منتشره داخلی و خارجی و استفاده از اینترنت از طریق پرسشنامهای مورد ارزیابی قرار گرفت و با آمار توصیفی ارائه گردید. تعداد 436 پرسشنامه واجد شرایط وجود داشت که حدود 58 درصد اعضای هیات علمی را شامل می شد. براساس یافتههای تحقیق، از نظر تعداد طرحهای پژوهشی 4/7 درصد بیش از 10 طرح، 15 درصد بین 5 تا 10 طرح، 9/49 درصد کمتر از 5 طرح داشتند و 7/27 درصد فاقد طرح تحقیقاتی بودند. از نظر تعداد مقالههای داخلی، 2/28درصد فاقد مقاله بودند و 8/51 درصد بین 1 تا 5 مقاله و 20 درصد بیش از 5 مقاله داشتند. از نظر تعداد مقالههای خارجی، 5/77 درصد فاقد مقاله بودند و 2/20 درصد بین 1 تا 3 مقاله و 2/3 درصد بیش از 3 مقاله داشتند. از نظر شرکت در کارگاههای پژوهشی، کارگاه روش تحقیق مقدماتی با 6/71 درصد بیش ترین و آشنایی با stata با 7/0 درصد کم ترین تعداد شرکتکنندگان را به خود اختصاص دادند. در مورد تمایل به شرکت در کارگاه مقاله نویسی جهت مقالات انگلیسی با 3/26 درصد اصول مقاله نویسی با 5/17 درصد و تهیه طرحهای تحقیقاتی 1/16 درصد به عنوان سر اولویت نخست انتخابی بودند. به طور کلی نتایج نشان داد که هر چند عملکرد پژوهشی هیات علمی دندانپزشکی در سالهای اخیر بهتر شده ولی درمجموع پایین است. به همین منظور برگزاری کارگاههای روششناسی تحقیق، مقاله نویسی و تهیه و تدوین طرحهای تحقیقاتی توصیه میشود.
محمدی (1384)در تحقیق خود تحت عنوان بررسی اثر عوامل سازمانی و فردی بر فعالیتهای علمی در ایران به روش پیمایشی و از طریق پرسشنامه و مصاحبه به مطالعه دیدگاه 250نفر از اعضای هیات علمی گروههای فیزیک و شیمی شاغل در دانشگاههای ایران در خصوص عوامل فردی( جنسیت، سن، مرتبه علمی، نوع مدرک تحصیلی، محل اخد مدرک تحصیلی، نوع استخدام، سابقه تدریس به ویژه تدریس در دورههای کارشناسی ارشد و دکتری و سمت مدیریتی در دانشگاه) و عوامل سازمانی (تاثیر مدیریت علم، فرهنگ علم، منابع سازمان علم، میزان ارتباطات علمی)موثر بر فعالیتهای علمی آنان پرداخت. نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از تاثیر متغیرهای فردی نظیر جنسیت، سن، مرتبه علمی، نوع مدرک تحصیلی، سابقه تدریس در فعالیتهای علمی جامعه مورد مطالعه بوده است. همچنین نتایج نشان داد از میان عوامل سازمانی نوع و میزان ارتباطات علمی اثر بیش تری داشته است. به طوری که افزایش میزان ارتباطات علمی فرد با اعضای جامعه علمی، انجمن های علمی، موسسات تحقیقاتی کارخانهها و ادارات دولتی میتواند منجر به افزایش فعالیت گردد. همچنین یافتههای تحقیق نشان داد به کارگیری مدیران شایسته جهت مدیریت دانشگاهها و نحوه انجام وظایف مدیریتی توسط آنان بر چگونگی انجام فعالیت علمی موثر است. فرهنگ موسسات علمی نیز در ابعاد هنجاری و روش شناختی نقش موثری در چگونگی انجام فعالیت علمی دارد. بالاخره منابع سازمان علم و در اختصار قرار دادن امکانات مورد نیاز اعضای هیات علمی از عوامل موثر بر تولیدات علمی بوده است.
قائمی طلب (1385)در پژوهشی تحت عنوان بررسی عوامل موثر بر چاپ مقالات علمی در نشریات علمی – پژوهشی داخلی و خارجی از دیدگاه هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد که به روش پیمایشی و به کمک پرسشنامه صورت گرفت دیدگاه 103 نفر از اعضای هیات علمی تمام وقت رسمی اعم از قطعی، آزمایشی و پیمانی دانشگاه فردوسی مشهد را در خصوص عوامل موثر بر چاپ مقالات در نشریات داخلی و خارجی را مورد بررسی قرار داد. بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، در گروه علوم انسانی مهمترین عوامل موثر عبارتند از توانمندی علمی و پژوهشی محقق، توانمندی در نگارش علمی، تسلط پژوهشگر به منابع اطلاعاتی، تازگی موضوع مقاله، این درحالی است که در گروه علوم پایه و علوم ریاضی به ترتیب توانمندی در نگارش علمی، تسلط پژوهشگر به منابع اطلاعاتی، توانمندی علمی و پژوهشی محقق، و تازگی موضوع مقاله به عنوان مهمترین عوامل موثر شناخته شدند، اما در گروه کشاورزی و مهندسی، پاسخدهندگان تازگی موضوع مقاله، توانمندی علمی و پژوهشی محقق، تسلط پژوهشگر بر منابع اطلاعاتی، توانمندی در نگارش علمی را به عنوان مهمترین عوامل موثر در چاپ مقالات علمی در فعالیتهای علمی داشته اند. در مجموع مهمترین عوامل موثر در چاپ مقالات علمی در نشریات داخلی و خارجی از دیدگاه اعضای هیات علمی گروههای سهگانه، عبارتند از توانمندی در نگارش علمی، تسلط پژوهشگر به منابع اطلاعاتی، توانمندی علمی و پژوهشی محقق و تازگی و بکر بودن موضوع مقاله.
کورکی، محجوب، و نسرین شیخ (1385)در مقاله به “بررسی عوامل تاثیرگذار بر عدم گرایش به نگارش مقالات علمی از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان” پرداخت و با مطالعه توصیفی – مقطعی به صورت سرشماری و مراجعه به 260 نفر و بهرهگیری از پرسسشنامه، نشان داد مشغله زیاد در امور آموزشی، دشواری انجام پروژههای اصیل پژوهشی و گزارش نتایج به صورت مقاله، طولانی بودن زمان ارائه تا چاپ مقالات در مجلات علمی، و نداشتن تسلط کافی به زبان انگلیسی به ترتیب با میانگین 89/3 ،88/3 ،84/3،83/3 بیش ترین تاثیر را داشتند.
گدازگر و علی زاده اقدم (1385)در پژوهشی با عنوان “مطالعه عوامل موثر بر تولید علم در بین اعضای هیات علمی دانشگاهها (نمونه موردی مطالعه: اعضای هیات علمی دانشگاه تبریز)” به این نتیجه رسیدند که اعضای هیات علمی مرد نسبت به زنان مشارکت بیش تری در تولید علمی دانشگاه دارند. همچنین نتایج نشان داد که با بالا رفتن مرتبه علمی اعضای هیات علمی تولید علمی آنها افزایش مییابد. اعضای هیات علمی با وضعیت استخدامی رسمی – قطعی نسبت به آزمایشیها و آزمایشیها نسبت به پیمانیها تولید علمی بیشتری دارند. وجود دانشجویان تحصیلات تکمیلی نیز از عوامل تاثیرگذار بر تولید علمی گروههای آموزشی است. تولید علمی اعضای هیات علمی علوم پایه نقش بیشتری در تولید علم نسبت به رشتههای فنی و کشاورزی و علوم انسانی دارند همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که اعضای هیات علمی پیمانی و بعد از آن اعضای هیات علمی رسمی- آزمایشی نسبت به رسمی – قطعی ها از امنیت و تضمین شغلی کم تری برخوردارند و این خود یکی از عوامل تاثیر گذار بر تولید علمی آن ها است.
رسول آبادی (1386)دریک مطالعه توصیفی – تحلیلی با عنوان “بررسی میزان آشنایی اعضای هیات علمی و مدرسین دانشگاه علوم پزشکی کردستان با شیوههای جست و جوی اطلاعات در اینترنت و رابطه آن در فعالیتهای علمی و پژوهشی آنان” پرداخت و با جمع آوری اطلاعات از 140 نفر نشان داد که 7/58 درصد ار جامعه مورد مطالعه با راهبردهای جست و جو آشنا نبوده و 2/42 درصد اصلا آن را بکار نمیبرند. 44 درصد قادر به بازیابی اطلاعات مورد نیاز خود به میزان زیاد و خیلی زیاد هستند و 6/77 درصد در مجلات خارجی و 28 درصد در مجلات داخلی مقاله ای ندارند. 62 درصد هیچ تالیف و ترجمه ای و 34 درصد اصلاً طرح تحقیقاتی نداشته اند.
سلیمانی (1387)در پژوهشی تحت عنوان عوامل موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی واحدهای منطقه هشت دانشگاه آزاد پرداخت. بر اساس یافته تحقیق وی از میان تولیدات علمی، مقالات چاپ شده در مجلات علمی، بیش ترین درصد و اختراعات ثبت شده، کم ترین درصد را به خود اختصاص داده اند. علاوه بر این ازمیان گروههای ششگانه، گروه علوم پایه بیشترین و گروه هنر کمترین سهم را در تولیدات علمی داشته اند. اما از میان عوامل سازمانی، تنها مهارتهای اطلاعاتی و ارتباطات علمی در میزان تولیدات علمی موثر بوده اند، به طوری که خدمات رفاهی، امکانات و تجهیزات پژوهشی و نحوه مدیریت دانشگاه هیچ تاثیری روی حجم تولیدات علمی نداشته اند. بر اساس یافتهها، مجلات علمی و کتابهای تخصصی بیش تر از سایر ابزارها برای کسب اطلاعات علمی مورد استفاده قرار گرفته اند.
کریمیان (1387)در پایان نامه خود به بررسی موانع فعالیتهای تحقیقاتی در دانشگاه از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز پرداخت. او با انتخاب یک نمونه 227 نفری به شیوه تصادفی و طراحی پرسشنامه و جمع آوری اطلاعات، دریافت که مطابق آزمونهای تحلیل واریانس متغیر، شاخص لامبدای ویکلز آزمونT تک نمونه ای، T گروه های مستقل در آزمون تعقیبی توکی موانع مالی بیش ترین و موانع سیاسی کم ترین میانگین را به خود اختصاص میدهند، اما نگرش اعضای هیات علمی در مورد موانع یادشده بر میزان تحقیقات تاثیری نداشت. البته بین دیدگاه اعضای هیات علمی به تفکیک جنسیت، مرتبه علمی، رشته تحصیلی، دانشکده و مسئولان اجرایی تفاوت معناداری وجود داشت و در مورد سابقه خدمت تفاوت معناداری مشاهده نشد.
حجازی و بهروان (1388)در مقاله ای تحت عنوان “بررسی رابطه بین عوامل فردی و سازمانی با بهره وری پژوهشی اعضای هیات علمی کشاورزی مورد مطالعه: دانشکده های کشاورزی استان تهران” به این نتیجه رسیدند که در پردیس کشاورزی و منابع طبیعی و پردیس ابوریحان دانشگاه تهران از بین عوامل فردی، رتبه علمی و اعتماد به نفس و از بین عوامل سازمانی، مدیریت مشارکتی، رابطه معنی داری در سطح یک درصد با بهره وری پژوهشی اعضای هیات علمی داشتند. در دانشکده کشاورزی تربیت مدرس هیج رابطه معنی داری بین عوامل فردی و بهره وری پژوهشی مشاهده نگردید. ولی از بین عوامل سازمانی، اهداف روشن پژوهش و نظام مشاوره، دارای رابطه معنی دار در سطح یک درصد بودند. تحلیل رگرسیون نشان داد که متغیر های نظام مشاوره، انگیزه و شبکه ارتباطی با همکاران، حدود 8/62 درصد تغییرات بهره وری پژوهشی اعضای هیات علمی را در دانشکده های مذکور تبیین می نماید.
اعظمی (1389)در پژوهشی با عنوان “بررسی میزان و عوامل موثر بر تولید علم در میان اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان” طی سالهای 2007-2000 به این نتیجه رسید که در پایگاه web of science  تعداد مقاله‌های اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان طی سالهای 2000 تا 2007 بیش از 153 عنوان است که بیش ترین تعداد مقاله به سال 2007 با 48 عنوان وکم ترین تعداد به سال 2000 با 3 عنوان مربوط است. همچنین، نشان داد که دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با 97 عنوان از مجموع 153 مقاله، بیش ترین تولید را در بین دانشکده‌های وابسته به دانشگاه به خود اختصاص داده است. بیش ترین میزان استناد (252 استناد)، به مقاله‌های تألیفی اعضای هیئت علمی دانشکده پزشکی صورت گرفته است. تعداد مقاله‌های خارجی منتشر شده اعضای هیئت علمی در مجله‌های غیر وابسته به ISI، 179 مقاله و تعداد مقاله‌های داخلی617 عنوان مقاله است. تأثیر برنامه‌های تشویقی دانشگاه در ایجاد انگیزه اعضای هیئت علمی برای چاپ مقاله در مجله‌های تحت پوشش ISI به طور میانگین ضعیف است. همچنین، بین میزان آشنایی اعضای هیئت علمی دانشگاه با زبان انگلیسی و روش تحقیق و تعداد مقاله‌های چاپ شده آنان در مجله‌های تحت پوشش  ISIرابطه معناداری وجود دارد.
فدایی و حسن زاده کمند (1389)در پژوهشی با عنوان “بررسی تولیدات علمی اعضای هیات علمی حوزه علوم انسانی دانشگاه تبریز طی سالهای 1381-1386” به این نتیجه رسیدند که بیشترین درصد مقالههای تالیفی مربوط به سال 1385 و بیشترین درصد کتابهای تالیفی، آثار ارائه شده در مجامع ملی و بین المللی و طرحهای پژوهشی پایان یافته مربوط به سال 1386 است. از نظر انواع تولیدات علمی در سالهای مورد پژوهش 62 مورد کتاب تالیفی، 28 مورد کتاب ترجمهای، 368 مورد مقاله تالیفی در مجلههای داخلی، 17 مورد مقاله ترجمه شده در مجله های داخلی، و 25 مورد مقاله چاپ شده در مجلههای خارجی انجام گرفته است. همچنین در این سالهای 291 مورد آثار ارائه شده در مجامع ملی و بین المللی و 182 مورد طرح پژوهشی انجام گرفته است. آزمون فرضیهها نشان میدهد که بین متغیرهای سن، جنس و مرتبه علمی و محل اخذ مدرک تحصیلی افراد با میزان تولیدات علمی آنها رابطه معنی داری وجود دارد.
2-2-2- پژوهشهای انجام شده در خارج از کشور
الیسون و استوارت (1974)تحقیقی را در دانشگاه ویسکانین آمریکا تحت عنوان “تفاوت در تولیدات علمی دانشمندان” انجام دادند که تاکید آنها روی روند برتری فزاینده بوده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که قدرت تولید میان دانشمندان به دلیل روند برتری فزاینده دارای توزیع نامتعارفی است. یعنی به دلیل بازخورد امتیازات و اعتبارات، دانشمندان با قدرت بالا میزان تولید خود را حفظ کرده و افزایش می دهند، درحالیکه دانشمندانی که تولید کمتری دارند تمایلی به حفظ میزان تولیدات خود ندارند و روند تولید آنها رو به کاهش است. برتری فراینده همچنین دلالت بر این دارد که توزیع قدرت تولید به طور فزاینده در یک گروه سنی از دانشمندان نابرابر میشود. یک پیمایش طولی این فرضیه را در بین شیمیدانان، فیزیکدانان و ریاضیدانان تائید کرد، بهطوری که افزایش نابرابری در تولید به طور خطی با افزایش سن حرفه ای همراه بود. البته این افزایش شدیدا با توزیع متغیر زمان صرف شده برای تحقیق در ارتباط بود. همچنین یافتههای تحقیق نشان داد که یک تناسب میان تولید، منابع و احترام، حوزه شغلی را بهبود می بخشد و رابطه میان آنها با افزایش سن حرفه ای افزایش مییابد. این تحقیق بر پایه نظر مرتون در 1967 که افزایش مشارکتهای علمی بین دانشمندان را به تشویق و اعتبار ارتباط می دهد و مطالعات طولی کول و کول در 1967 و نظریه هاگستروم در 1968 که تولید را به تشویق مربوط میسازند، انجام شده است. بر اساس این نظریات روند برتری فزاینده دو بازتاب را شامل میشود که در آن تشویق و منابع، متغیرهای مداخلهگر هستند. ابتدا اینکه دانشمندانی که به واسطه پیشرفتهای مهم خود مشهور شده اند، برای حفظ یا افزایش شهرتشان و همچنین به دلیل توقعاتی که همکاران آنها برای موفقعیت هر چه بیش تر آنان دارند نسبت به افزایش آثارشان برانگیخته خواهند شد. دوم این که تشویق، دستیابی به منابع که موجب تجهیزات امکانات تحقیق میشود مانند پول، زمان، دوستان و همکاران لایق، دستیابی آسان به اطلاعات را فراهم می آورد. که این منابع علاوه بر ارزش ابزاریشان به عنوان شاخصهایی برای محترم شمردن دانشمندان به حساب میآیند و این مانند تشویق، تاثیرات مثبتی بر قدرت تولید دانشمندان دارند. در مقابل، دانشمندانی که تولیدات کمی دارند و یا کسانی که کارهایشان مورد تشویق قرار نگرفته است به خصوص زمانی که نمی تواند به منابع مورد نیاز برای اجرای تحقیق دست یابند نسبت به تحقیق بیعلاقه میشوند. شاخص قدرت تولید دانشمندان در این تحقیق بر اساس تعداد انتشارات و تعداد ارجاعات به آنها اندازهگیری شده است.
کویک و تیجن (1996)در پژوهشی با عنوان “نقش مراقبت از فرزند، مشارکت در تحقیق و تفاوتهای جنسیتی در تولیدات علمی” میزان تولیدات علمی مردان و زنان را در موسسه مطالعات، تحقیقات و تحصیلات عالی نروژ مورد بررسی قرار دادند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که مراقبت از فرزند و مشارکت نکردن در امر تحقیق دو عاملی است که موجب تفاوتهای جنسیتی در تولیدات علمی میشود. زنانی که دارای فرزندان کوچک بودند، همکاری کمتری با سایر دانشمندان در امر تحقیق داشته و به همان اندازه تولید علمی کمتری نسبت به مردان و نسبت به همکاران زن خود داشتند. همچنین نتایج نشان داد که بین تعداد فرزندان و تولید علمی زنان رابطه وجود داشته است به طوریکه داشتن فرزند زیاد موجب کاهش تولید علمی در بین زنان شده بود. بر اساس یافتهها عدم مشارکت در تحقیق به خاطر عهده دار بودن مسوولیت مراقبت از فرزند بوده است. در مجموع، یافتههای این تحقیق نشان داد که دوران به دنیا آوردن فرزند و مراقبت از آن عامل موثر در فعالیتهای زنان عضو هیات علمی است که به صورت مانعی بر سر راه فعالیتهای علمی آنان کاهش تولیدات آنها را در آن مقطع زمانی موجب شده است. علاوه بر این، بنا به یافته های تحقیق، زنان بیش از مردان تمایل به همکاری با سایر محققین و همتایان خود و به طور کلی شرکت در فعالیتهای گروهی مشترک داشتند و فقدان مشارکت در تحقیق و عدم همکاری با همکاران درون حوزه دانشگاهی و خارج از آن و عدم همکاری در سطح بین المللی، تاثیر منفی و معکوس بر میزان تولید علمی اعضای هیات علمی زن داشته است، در حالیکه این تاثیر در بین مردان مورد مطالعه مشاهده نگردید.
لانگ (1978)در تحقیقی تحت عنوان “قدرت و موقعیت دانشگاهی، در مشاغل علمی رابطه میان قدرت تولید و موقعیت دانشگاهی” را مورد بررسی قرار داد. نتایج حاصل از یک مطالعه طولی در بین بیوشمیست های مرد نشان داد که باید تاثیر قدرت تولید بر موقعیت سازمانی از تاثیر موقعیت سازمانی بر قدرت تولید جدا گردد. یافتهها نشان داد که زمانی که تاثیر قدرت تولید بر موقعیت و شرایط ضعیف است تاثیر موقعیت سازمانی بر قدرت تولید بیشتر است. به عبارت دیگر، افرادی که در سازمانهای معتبر و مشهور به کار گرفته میشوند، قدرت تولیدشان بیش تر است، قدرت تولید که با تعداد تالیفات و ارجاعات سنجیده شده در این تحقیق تاثیر غیر معنیداری بر موقعیت و منزلت اولین درجه دانشگاهی میدانستند و بر پیامدهای بعدی تغییرات سازمانی در آن شغل را نشان میدهد. بر اساس نتایج به دست آمده، اگرچه رابطه بین قدرت تولید و موقعیت و منزلت دانشگاهی در زمانی که آن موقعیت به دست میآید، غیر معنا دار بود، اما تاثیر موقعیت سازمانی بر قدرت تولید، یک افزایش را در طول زمان نشان داد. طبق نتایج حاصل از تحقیق، برای دانشمندانی که سازمان محل کار خود را تغییر میدهند، موقعیت محل کار جدید به طور معنیداری با تغییرات قدرت تولید آنان بعد از تحرک شغلی در ارتباط است.
ایکس و شاومن (1998)در پژوهشی تحت عنوان “تفاوتهای جنسیتی در تولیدات پژوهشی” تاثیر جنسیت بر تولیدات پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه های میشیگان و کالیفرنیا آمریکا را مورد بررسی قرار دادند. نتایج حاصل از تحقیق در دو بخش ارائه شده است. اول اینکه تفاوتهای جنسیتی در تولیدات پژوهشی در سالهای مورد بررسی (1969، 1973،1988،1993) کاهش یافته و میزان تولید و بهره وری علمی از زن به مرد از 60% در اواخر 1960 تا 1975 به 80درصد در اواخر 1980و اوایل 1990 افزایش یافته است. دوم این که، اکثر تفاوتهای جنسیتی در تولیدات پژوهشی مربوط به تفاوتهای موجود در ویژگیهای شخصیتی، شرایط ساختاری، وضعیت تاهل افراد بوده است. براساس این نتایج، تفاوتهای جنسیتی مربوط به تولیدات پژوهشی ناشی از تفاوتهای موجود در موقعیت ساختاری و جایگاه زنان در علم است. همچنین یافتهها نشان داده زنان کم تر از مردان تولید علمی دارند، چرا که زنان کم تر از مردان دارای موقعیت شغلی، ویژگیهای شخصیتی و امکانات و منابع لازم برای چاپ و انتشار مقاله هستند. همچنین یافتههای تحقیق نشان داد که به طور کلی تفاوتهای جنسیتی در تولیدات پژوهشی در میان اعضای هیات علمی در سالهای اخیر کاهش یافته است، چرا که توزیع منابع و شرایط ساختاری به صورت مناسب نبود ولی در سالهای اخیر عادلانه شده است. به طور کلی، اگر چه در حال حاضر تفاوتهای ساختاری به لحاظ جنسیت کاهش یافته است و زنان همپای مردان قادر به حضور در صحنههای علمی هستند، اما همچنان مردان موقعیتهای بالاتری از زنان دارند و اگر چنانچه تفاوتهای موجود در میزان دستیابی به منابع و امکانات و تفاوتهای شخصیتی میان زنان و مردان مورد توجه قرار گیرد، در این صورت تفاوتهای میان زنان و مردان از لحاظ تولیدات پژوهشی بسیار اندک و ناچیز خواهد بود .
کاترلیک، بارتلت، هاجینس و ویلیامس (2002)در تحقیقی پیمایشی تحت عنوان “عوامل مرتبط با تولیدات پژوهشی اعضای هیات علمی دانشکدههای کشاورزی” به بررسی عوامل مرتبط با تولیدات پژوهشی پرداختند. در این پژوهش مقالاتی که در مجلات علمی مورد داوری قرار گرفته اند به عنوان تولیدات علمی درنظر گرفته شدهاند. در این پژوهش، تولیدات پژوهشی اعضای هیات علمی دانشکدههای و دانشگاههای آموزشی کشاورزی، نحوه ادراک اعضای هیات علمی از فرهنگ سازمانی موجود در محل کارشان که از تولیدات پژوهشی حمایت میکند و نیز ارزیابی اعضای هیات علمی از مهارتهای پژوهشی خود مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس یافتههای تحقیق، به طور کل فرهنگ سازمانی حامی فعالیتهای پژوهشی در بخشهایی که اعضای هیات علمی مشغول به کار هستند وجود دارد. اعضای هیات علمی مورد بررسی در خصوص تواناییهای پژوهشی خود اطمینان کامل داشتند. همچنین بر اساس تحلیل رگرسیونی، سه متغیر تعداد دانشجویان دکتری هدایت شده در 5 سال گذشته، ادراک اعضای هیات علمی از توانایی پژوهشی و نیز تعداد ساعاتی که دستیاران آموزشی به اعضای هیات علمی اختصاص دادهاند، 50% از واریانس مربوط به تولیدات علمی را به خود اختصاص دادهاند. همچنین نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که متغیرهایی که درصد معنیداری از واریانس را نشان ندادند عبارتند بود از ساعاتی که اعضای هیات علمی به تحقیق اختصاص میدهند، حقوق دستمزد، فرهنگ سازمانی حمایت از تحقیق، سن، جنسیت، مرتبه علمی، تعداد دانشجویان، تعداد دانشجویان فوق لیسانس هدایت شده در 5 سال گذشته.
کایا و وبر(2003)در تحقیقی با عنوان “بهره وری پژوهشی اعضای هیات علمی: تفاوت جنسیتی و رشته ای” نشان داد که اعضای هیات علمی گروه علوم انسانی در مقایسه با گروه کشاورزی ساعات بیش تری را تدریس می کنند. این در حالی است که اعضای هیات علمی گروه کشاورزی بیش تر به فعالیت های پژوهشی مشغول هستند. این تفاوت در میزان تولیدات علمی دو گروه تاثیر داشته است. به طوری که به همان نسبت که ساعات تدریس افزایش داشته است.، میزان تولیدات پژوهشی کاهش نشان داده است. همچنین صرف نظر از گروه و رشته تحصیلی، اعضای هیات علمی مرد در مقایسه با اعضای هیات علمی زن تولیدات علمی بیش تری داشته اند.
ابرامو، آنجلو و کپراسکو )2008(در مطالعهای تحت عنوان “تفاوت جنسیت در تولیدات علمی” به مطالعه رشتههای علمی، فنی نظامهای آموزشی ایتالیا پرداخت و تفاوت مهم از توزیع عملکرد بین جنسیتها را ثابت کرد. در این مطالعه مردها نسبت به زنان برای همه شاخص ها عملکردی که فرض شده تولید متوسط به بالا را نشان دادهاند. بر حسب نمایه کیفیت و فشردگی توزیع کم تر اعلام شده ولی وجود دارد. فاصله عملکردی همچنین با پیشرفت دوره شغلی به علت اثر مادری کاهش مییابد. در واقع سن متوسط حرفهها تحقیقی زنان در نظامهای آموزشی ایتالیا برای دوره زیر 43 سال به خاطر زندگی خانوادگی و حضور بچه کاهش مییابد. این مطالعه همچنین نشان میدهد که اگرچه متوسط عملکرد مردان نسبت به زنان بالاتر است ولی این در همه بخشها درست نیست. برحسب خروجی استاد تمام برای 43 بخش از 100 بخش، زنان کمتر از مردان بوده و برای دانشیاران در 55 بخش از 146بخش و استادیاران در 49 بخش از147 بخش، اتفاق افتاده است. در بخش مهندسی اطلاعات و صنعت حضور زنان 10 درصد است و بین استاد تمام 4 درصد از کل.
2-2-3- جمع بندی پیشینه تحقیق:
براساس تحقیقات گذشته میتوان چنین نتیجه گرفت که عوامل مختلفی در تولید علم تاثیر دارند که این عوامل میتواند سازمانی و فردی باشد. با توجه به پیشینههای این تحقیق، از عوامل سازمانی میزان ارتباطات نقش بسیار قوی در تولید علم دارد. همچنین به کارگیری مدیران شایسته و نحوه انجام وظایف مدیریتی آنان و وجود منابع سازمان مادر و در اختیار قرار دادن امکانات مورد نیاز از اهمیت بسیار زیادی در تولید علم برخوردار است. همچنین از عوامل فردی میتوان گفت که جنسیت، سن، تحصیلات و سابقه کار عواملی هستند که در تولید علم موثر است. همچنین در زمینه موانع تولید علم میتوان گفت که که مشغله زیاد در امور آموزشی، تاهل و وجود زنانی با بچه های کوچک، دشواری انجام پروژه های اصیل پژوهشی، طولانی بودن ارائه تا چاپ مقالات، نداشتن تسلط کافی به زبان انگلیسی بیشترین تاثیر را دارد. در زمینه های مجراهای ارتباطی کتاب و مجلات بیشتر از سایر ابزارها برای کسب اطلاعات علمی مورد استفاده قرار میگیرد. در زمینه انگیزه دانش افزایی و ارتقای رتبه به عنوان مهمترین انگیزه پاسخ دهندگان تشخیص داده شده است.
2-3- سوالات پژوهش
میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی در 5 سال گذشته چقدر بوده است؟
آیا بین میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی گروههای مختلف سنی تفاوت معنیداری وجود دارد؟
آیا بین میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی گروههای مختلف آموزشی تفاوت معنیداری وجود دارد؟
آیا بین میزان تولیدات علمی- پژوهشی اعضای هیات علمی دارای رتبههای مختلف دانشگاهی تفاوت معنیداری وجود دارد؟
آیا بین میزان تولیدات علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی دارای سوابق کاری مختلف تفاوت معنیداری وجود دارد ؟
آیا بین میزان تولیدات علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی و میزان مهارتهای اطلاعاتی آنان رابطه معنیداری وجود دارد؟
آیا بین میزان رضایت اعضای هیات علمی از خدمات رفاهی دانشگاهی و حجم تولیدات علمی- پژوهشی آنها رابطه معنیداری وجود دارد؟
آیا بین میزان رضایت اعضای هیات علمی از فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاه و حجم تولیدات علمی– پژوهشی آنها رابطه معنیداری وجود دارد؟
9- آیا بین میزان ارتباطات علمی– پژوهشی اعضای هیات علمی و حجم تولیدات علمی- پژوهشی آنها رابطه معنیداری وجود دارد؟
10- اعضای هیات علمی دانشگاه از چه ابزارهای و مجراهای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی استفاده می کنند؟
11- مهمترین عوامل انگیزشی موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی کدامند؟
12- مهمترین موانع و تنگناهای موجود در انجام فعالیتهای پژوهشی اعضای هیات علمی کدامند؟
2-4- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها:
2-4-1- تعاریف مفهومی متغیرها
2-4-1-1- پایگاه موسسه اطلاعات علمی (Thomson Reuters ISI):
ISI تامسون رویترز سازمانی است که مقالات علمی – پژوهشی چاپ شده در مجلات معتبر را در سایت خود قرار میدهد و یکی از معیارهای ارزشیابی مرتبه علمی پژوهشگران محسوب میشود.
موسسه اطلاعات علمی (Institute for Scientific Information)دارای بانک اطلاعات ISI مرکزی برای نمایه سازی مقالات علمی – پژوهشی است که در دنیا به منظور تبادل اطلاعات میان پژوهشگران مختلف میباشد. شمار مجلات ISI ثابت نیست. یک مجله ممکن است در یک زمان از مجلات ISI محسوب شود٬ اما به دلیل کاهش بار علمی٬ بعداً از فهرست مجلات ISI کنار گذاشته شود. در حال حاضر بیش از ۱۶۰۰۰ مجله٬ در فهرست ISI قرار دارند. هر ساله ۲۰۰۰ مجله جدید مورد ارزیابی قرار میگیرد و حدود ده درصد آنها به فهرست ISI اضافه میشوند (بهاری،1389).
2-4-1-2- پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC):
یک نظام اطلاع رسانی علمی است که درصدد تجزیه و تحلیل مجلات علمی کشورهای جهان اسلام بر اساس معیارهای علم سنجی معتبر میباشد. ایران با ایجاد پایگاه ISC ، بعد از ایالات متحده که 60 سال در مطالعات استنادی تجربه دارد و نیز بعد از کشور هلند با پایگاه اسکوپوس توسط الزویر، سومین نظام استنادی جهان را بنیانگذاری کرده است. هم اکنون، این تحلیل علمی توسط موسسه اطلاعات علمی (ISI)، در دنیای انتشارات به خصوص در مورد نشریات، صورت میپذیرد. در حقیقت، ISC میکوشد تا چنین تحلیلی انجام دهد و هم اکنون با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده از انتشارات فارسی، به خصوص مجلات علمی، در تحلیل محتوایی، ارزیابی مجلات و رتبه بندی موسسات علمی، نویسندگان و مجلات در سطح ملی موفقعیتهایی کسب کرده است (کریمی، و قاسمیان، 1389).
2-4-1-3- تولیدات علمی:
تولیدات علمی فعالیتهای نظام یافته یا خلاقی هستند که به منظور گسترش مرزهای دانش و فراهم ساختن زمینههای علمی لازم برای حل مسائل جاری و آتی و نیز اشاعه و انتشار علمی و فنی از طریق تالیف و ترجمه کتاب، مقاله، طرح پژوهشی و غیره درسطح ملی و بین المللی انجام میگیرند (سلیمانی،1387).
2-4-1-5- عوامل سازمانی:

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   قانون مجازات اسلامی و فقهای شورای نگهبان

عوامل سازمانی عواملی که به سازمان های علمی برمی گردد. این عوامل شامل ارتباطات علمی، خدمات رفاهی دانشگاهی، امکانات و تجهیزات پژوهشی، مهارتهای اطلاعاتی، مدیران و نحوه عملکرد آن ها، و وظایف آموزشی اعضای هیات علمی است.
2-4-1-6- عوامل فردی:
عوامل فردی شامل سن، گروه آموزشی، رتبه علمی (مربی، استادیار، دانشیار، استاد)، سابقه کار، فرصت مطالعاتی و سابقه مسئولیت اجرایی است.
2-4-2- تعاریف عملیاتی متغیرها
2-4-2-1- پایگاه موسسه اطلاعات علمی (ISI):
در این پژوهش به منظور گردآوری تولیدات علمی اعضای هیات علمی از سایت www.isi web of science.com مربوط به موسسه تامسون رویترز استفاده شده و مقالات مربوط به دانشگاه شیراز از طریق نمایه علوم گردآوری شده است.
2-4-2-2- پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC):
در این پژوهش برای گردآوری تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام به سایت www.isc.gov.ir مربوط به مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فن آوری شیراز رجوع شده و مقالات مربوط به دانشگاه شیراز از طریق نمایه استنادی علوم ایران گردآوری شده است.
2-4-2-3- تولیدات علمی
منظور از تولیدات علمی در این پژوهش، مقاله های چاپ شده در دو پایگاه موسسه اطلاعات علمی ( ISI )و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ( ISC )در طی 5 سال گذشته توسط اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز است.
2-4-2-4- عوامل سازمانی:
در این پژوهش عوامل سازمانی شامل ارتباطات علمی، خدمات رفاهی دانشگاهی، امکانات و تجهیزات پژوهشی، و مهارتهای اطلاعاتی می باشد که به وسیله پاسخ به پرسشنامه تدوین شده سنجیده می شود.
2-4-2-5- عوامل فردی:
منظور از عوامل فردی در این پژوهش، ویژگی اعضای هیات علمی از نظر سن، گروه آموزشی، رتبه علمی (مربی، استادیار، دانشیار، استاد)و سابقه کار می باشد که بر اساس پاسخ به پرسشنامه تدوین شده سنجیده می شود.
2-4-2-6- ارتباط علمی
منظور از ارتباط علمی در این پژوهش، عبارت است ارتباط اعضای هیات علمی با همکاران داخل دانشگاه، ارتباط اعضای هیات علمی با همکاران سایر دانشگاه های داخلی، با اساتید و پژوهشگران خارج از کشور، با موسسات تحقیقاتی داخل کشور، با موسسات تحقیقاتی خارج کشور، با مجامع و انجمن های علمی داخلی، با مجامع و انجمن های علمی خارجی، با کارخانه و مراکز صنعتی، عضویت در گروه های بحث الکترونیکی.
فصل سوم
روش شناسی پژوهش
3-روش شناسی پژوهش
3-1- مقدمه
در این بخش از پژوهش، به بیان روش به کار گرفته شده، جامعه آماری، روش نمونه گیری، نمونه تحقیق، ابزار و روش جمع آوری اطلاعات و روشهای آماری تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته می شود.
3-2- روش پژوهش
در این مطالعه از روش پیمایشی استفاده شده است. پژوهش پیمایشی، گردآوری نظام مند اطلاعات از نمونهها یا پاسخگویان به منظور شناسایی یا پیشبینی جنبههایی از رفتار جامعه مورد نظر است(کومار،1381). همچنین در این پژوهش، عوامل فردی و سازمانی به عنوان متغیر مستقل و میزان تولیدات علمی پژوهشی به عنوان متغیر وابسته پژوهش در نظر گرفته شده است.

3-3- جامعه مورد مطالعه

جامعه مورد مطالعه در این تحقیق شامل کلیه اعضای هیات علمی شاغل دانشگاه شیراز که طی 5 سال گذشته در پایگاه های ISI و ISC دارای مقاله بوده اند، میباشد. در این بازه زمانی تعداد اعضای هیات علمی دانشگاه که در پایگاه های مذکور مقاله داشته اند 466 نفر بوده است.
3-4- روش نمونه گیری
روش نمونه گیری در این پژوهش از نوع طبقهای تصادفی بوده است که از بین 9 دانشکده دانشگاه شیراز صورت گرفته است. 9 دانشکده مزبور عبارت از: دانشکده علوم پایه، دانشکده فنی مهندسی، دانشکده دامپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشکده حقوق، دانشکده هنر و معماری و دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی است. از دانشکده های فوق دانشکده هنر و معماری به دلیل تعداد نمونه کم ( 3 نفر)حذف شده است. دانشکده حقوق و علوم تربیتی و روانشناسی در این پژوهش زیر مجموعه علوم انسانی قرار گرفته است. نمونه گیری از اعضای هیات علمی از نوع طبقه تصادفی بوده است و در هر گروه آموزشی تعداد 55% اعضا به طور تصادفی به عنوان نمونه انتخاب شده است. تعداد نمونه به این روش 256 نفر بوده است. بعد از انتخاب نمونه، پرسشنامه بین آن ها پخش گردیده که از این تعداد 220(86% )پرسشنامه برگردانده شده است.
جدول3-1- توزیع اعضای هیات علمی مورد مطالعه به تفکیک دانشکده
دانشکده
تعداد
درصد
علوم انسانی
60
3/27
علوم پایه
40
2/18
مهندسی
38
3/17
علوم کشاورزی
50
7/22
دامپزشکی
32
5/14
کل
220
100
3-5- ابزار جمع آوری داده ها
ابزار جمع آوری دادهها در این پژوهش پرسشنامه است. این پرسشنامه برگرفته از پایان نامه سلیمانی(1387) تحت عنوان ” عوامل موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی منطقه هشت دانشگاه آزاد ” می باشد. پرسشنامه مذکور در یک مطالعه مقدماتی به افراد صاحب نظر ارائه گردید و براساس نظرات آنان بعضی سوالات که متناسب با این پژوهش بود انتخاب گردید و بعضی سوالات حذف و در بعضی از سوالات تغییراتی متناسب با این پژوهش داده شد. همچنین، سوالات مربوط به تاهل، جنسیت، سابقه فعالیت های اجرایی و مدیریتی حذف شد. در مورد عوامل انگیزشی که در پژوهش قبلی از شاخص پنج گزینه ای لیکرت برای تاثیر عوامل بر تولیدات علمی استفاده شده بود در این تحقیق از اعضای هیات علمی خواسته شد که به اولویت بندی این عوامل بپردازند تا به این طریق مهم ترین عوامل انگیزشی که در حجم تولیدات علمی موثر است، سنجیده شود. در مورد موانع انجام فعالیت های پژوهشی نیز گویه های مربوطه به صورتی که بتواند موانع و تنگناهای تولیدات مقاله را گزارش دهد تغییر یافت و به جای استفاده از شاخص های پنج گزینه ای لیکرت از اعضا خواسته شد که به اولویت بندی این عوامل بپردازند تا به این طریق مهم ترین تنگناها و موانع مشخص شود. در مورد خدمات رفاهی دانشگاهی، تجهیزات و امکانات پژوهشی رضایت اعضای را از این خدمات با تولیدات مقالات سنجیده شده است.
پرسشنامهی مورد استفاده در این تحقیق از چهار بخش تشکیل شده است که بخش اول مربوط به اطلاعات جمعیت شناختی از قبیل سن، گروه آموزشی، مرتبه علمی، و سابقه کار اعضای هیات علمی بود. بخش دوم پرسشنامه شامل سوالاتی در مورد مهارت های اطلاعاتی، خدمات رفاهی دانشگاهی، امکانات و تجهیزات پژوهشی، و ارتباطات علمی است. برای اندازه گیری مهارت های اطلاعاتی از 4 گویه، برای خدمات رفاهی دانشگاهی از 4 گویه، برای امکانات و تجهیزات پژوهشی از 9 گویه و برای ارتباطات علمی نیز از 9 گویه استفاده شده است. برای سنجش کلیه متغیرهای مذکور از شاخص پنج گزینه ای لیکرت با دامنه ای از نمره 1( خیلی کم) تا 5 (خیلی زیاد) استفاده شده است.
بخش سوم پرسشنامه شامل سوالاتی در مورد مجراهای ارتباطی است. برای بررسی مجراهای ارتباطی از 7 گویه بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت با دامنه نمره از1 ( خیلی کم) تا 5 (خیلی زیاد )استفاده شده است. بخش چهارم مربوط به مهم ترین عوامل انگیزشی و مهم ترین موانع و تنگناهای انجام فعالیت پژوهشی می باشد. برای عوامل انگیزشی از 6 گویه و برای موانع و تنگناهای انجام فعالیت پژوهشی از 12 گویه استفاده شده است. اعضای هیات علمی در این بخش به اولویت بندی این عوامل از 1 تا 6 برای عوامل انگیزشی که 1 مهم ترین عامل و 6 کم ترین عامل انگیزشی می باشد، پرداختند. در مورد مهم ترین موانع و تنگناهای موجود برای انجام فعالیت های پژوهشی نیز اعضای به اولویت بندی این عوامل از 1 تا 12 پرداختند. 1 مهم ترین مانع و 12 کم ترین موانع انجام فعالیت پژوهشی می باشد. متن کامل پرسشنامه در پیوست آمده است.
3-5-1- پایایی
زمانی که مقیاسی از نوع لیکرت باشد و هدف پژوهشگر، سنجش یک مفهوم پیچیده از طریق گویههای مختلف و متعدد باشد، به منظور سنجش سازگاری درونی گویهها، میتوان از آماره آلفای کرونباخ استفاده کرد. هر اندازه مقدار ضریب آلفا به یک نزدیکتر باشد، حاکی از آن است که گویهها انسجام درونی بیشتری با هم دارند. پس از سنجش پایایی مفاهیم مورد نظر، مقادیر زیر برای آلفای کرونباخ بدست آمده است:
جدول 3-2- نتایج بررسی پایایی پرسشنامه از طریق ضریب آلفای کرونباخ
آزمون
تعداد گویه
آلفای کرونباخ
مهارت های اطلاعاتی
4
79/0
خدمات رفاهی
4
76/0
فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی
9
83/0
ارتباطات علمی
9
86/0
همچنانکه دادههای جدول بالا نشان میدهد برای تمام متغیرهای مورد سنجش، مقدار آلفای کرونباخ بالاتر از70/0 شده است که گویای این واقعیت میباشد که سوالات پرسشنامه از انسجام درونی مناسبی برخوردار هستند.
3-5-2- روایی
برای سنجش روایی صوری سوالات پرسشنامه در تحقیق حاضر، پرسشنامه در اختیار تعدادی از استادان صاحب نظر( اعضای هیات علمی گروه علوم کتابداری و اطلاع رسانی، استاد راهنما، و استادان مشاوره) قرار گرفت و نظرات آنها در مورد پرسشنامه اعمال شد. برخی از سوالات حذف و همچنین تعدادی نیز با توصیه استادان مذکور، به پرسشنامه اضافه شد. در برخی از سوالات نیز تغییراتی صورت گرفت.
3-6- روش گردآوری داده ها از پایگاه ISI و ISC
به منظور گردآوری تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در پایگاه ISC که در بازه زمانی 1389-1385 منتشر شده است در تاریخ 20/3/90 جستجویی در پایگاه ISC صورت گرفت. در این روش داده ها با استفاده از پایگاه نمایه استنادی علوم ایران جمع آوری شده است. روش کار به این صورت بود که در بخش جستجوی پیشرفته از قسمت نمایه استنادی علوم ایران نام دانشگاه شیراز و صورت های مختلف نوشتاری آن جستجو گردید و در نهایت با انتخاب نام های مختلف دانشگاه شیراز و افزودن آن به فهرست جستجو و محدود کردن آن به سال های موردنظر، پیشینه های مورد نظر بازیابی شد.
به منظور شناسایی تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز که در بازه زمانی 2010-2006 در پایگاه ISI منتشر شده است در تاریخ 10/3/90 جستجویی در پایگاه ISI در WEB OF SCIENCE صورت گرفت. در این روش داده ها با استفاده از پایگاه وب علوم موسسه اطلاعات علمی جمع آوری شده است. روش کار به این طریق بود که در قسمت جستجوی پیشرفته پایگاه وب علوم، نام کشور ایران با فرمول(CU=IRAN) وارد شد. سپس سال های مورد نظر به یک دوره پنج ساله (2010-2006) محدود شد و با زدن گزینه جستجو، اطلاعات لازم در مورد تولیدات علمی ایرانیان به دست آمد. در مرحله بعد به منظور گردآوری تولیدات دانشگاه شیراز با استفاده از گزینه Institution، دانشگاه شیراز از میان دانشگاه های ایران انتخاب شد و تولیدات علمی مربوط به دانشگاه شیراز به این طریق بازیابی شد. لازم به ذکر است که دانشگاه شیراز فقط به یک صورت (Shiraz univ) دیده شد و صورت های دیگر دانشگاه صنعتی شیراز و دانشگاه علوم پزشکی شیراز حذف شد.
به علت این که پایگاه موسسه اطلاعات علمی، نام خانوادگی افراد را به صورت کامل ولی نام کوچک افراد را با یک حرف نشان می دهد و همچنین به دلیل این که در بعضی مواقع، نام خانوادگی و حرف اول نام اعضا یکسان می باشد و این امر نمی تواند مشخص کننده نام حقیقی افراد باشد، برای به دست آوردن اطلاعات دقیق تر کلیه مقالات روی رایانه (در مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و تکنولوژی شیراز) بارگذاری شد و نام دقیق آن ها به این طریق مشخص گردید و در بعضی مواقع که نام و نام خانوادگی یکسان بود از روی زمینه موضوعی نام اعضا متمایز شد.
به منظور به دست آوردن تعداد تولیدات هر کدام از اعضای هیات علمی در مرحله اول در تاریخ 25/3/1390 اسامی اعضای هیات علمی از طریق دفتر همکاری های علمی و مشاوره ای دانشگاه شیراز گرفته شد. تعداد اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز 601 نفر می باشد. در مرحله بعدی این اسامی با مقالات بازیابی شده از پایگاه انطباق داده شد و تعداد دقیق تولیدات علمی اعضای هیات علمی مشخص گردید. لازم به ذکر است که در پایگاه استنادی جهان اسلام کلیه اسامی با نام و نام خانوادگی ذکر شده است.
3-7- روش تجزیه و تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرم افزار آماری علوم اجتماعی (SPSS)نسخه 16 و در سطح آمار توصیفی و آمار استنباطی صورت گرفته است. از فراوانی و درصد برای توصیف مهم ترین مجراهای ارتباطی، مهم ترین عوامل انگیزشی، و مهم ترین موانع و تنگناها برای انجام فعالیت های پژوهشی استفاده شده است.
در بخش استنباطی از ضریب همبستگی پیرسون ، تحلیل واریانس یک راهه، و تحلیل رگرسیون چندگانه استفاده شده است، بدین صورت که برای تحلیل تاثیر متغیرهای سن،گروه های آموزشی، رتبه علمی، و سابقه کار در تولیدات علمی از آزمون تحلیل واریانس یک راهه، برای تحلیل ارتباط متغیر مهارت های اطلاعاتی با تولیدات علمی از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه، و نیز برای تحلیل ارتباط متغیرهای خدمات رفاهی، امکانات و تجهیزات پژوهشی، و ارتباطات علمی با تولیدات علمی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است.

فصل چهارم
تجزیه و تحلیل یافته ها
تجزیه و تحلیل یافته ها
4-1- مقدمه:
در این فصل پس از ارائه یافته های توصیفی، به تجزیه و تحلیل آن ها پرداخته شد. برای این منظور، از شاخص آماری تحلیل واریانس یک راهه، آزمون پس از تجربه(توکی)، ضریب همبستگی پیرسون و آزمون رگرسیون چندگانه استفاده و نهایتاً به پاسخگویی به سوالات پژوهش پرداخته شد.
4-2- یافته های توصیفی پژوهش
4-2-1- توزیع اعضا بر حسب مهارت های اطلاعاتی
جدول 4-1، توزیع فراوانی اعضای هیات علمی را برحسب مهارت های اطلاعاتی نشان می دهد. همان طور که این جدول نشان می دهد بیش تر اعضای هیات علمی از گزینه بسیار زیاد و زیاد برای میزان آشنایی با روش های جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی (5/90%)، و میزان آشنایی با زبان های خارجی (90%)استفاده کرده اند. کم ترین میزان آشنایی اعضای هیات علمی مربوط به آشنایی آن ها با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی است(1/74%).
جدول 4-1- توزیع اعضا بر حسب مهارت های اطلاعاتی
مهارت ها
بسیار زیاد
زیاد
متوسط
کم
خیلی کم
جمع
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
آشنایی با زبان خارجی
92
8/41
106
2/48
21
5/9
1
5/0


220
100
آشنایی با روش تحقیق،آمار،ومقاله نویسی
76
5/34
114
8/51
30
6/13




220
100
آشنایی با روش هایجستجوی اطلاعاتدر اینترنتوبانک های اطلاعاتی
78
5/35
121
55
20
1/9
1
5/0


220
100
آشناییبانرمافزارهایمرتبطبا فعالیتهایپژوهشی
51
2/23
112
9/50
51
2/23
4
8/1
2
9/0
220
100
4-2-2- توزیع اعضا بر حسب رضایت از خدمات رفاهی دانشگاهی
با توجه به جدول 4-2، بیش ترین رضایت مربوط به حقوق و مزایای شغلی (8/22%)می باشد وکم ترین رضایت مربوط به سایر خدمات رفاهی ارائه شده به اعضای هیات علمی (9/5 %)است. در کل، همان طور که در جدول نشان داده شده، رضایت اعضای هیات علمی از خدمات رفاهی دانشگاه بسیار پایین بوده است.

جدول4-2- توزیع اعضا بر حسب رضایت از خدمات رفاهی دانشگاهی
خدمات رفاهی
بسیار زیاد
زیاد
متوسط
کم
خیلی کم
جمع
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
خدمات مربوط به مسکن
5
3/2
15
9/6
71
6/32
53
3/24
74
9/33
218
100
خدمات رفاهی مربوط به ایاب و ذهاب( وام خودرور و …….)
6
7/2
23
5/10
77
2/35
64
2/29
49
4/22
219
100
حقوق و مزایای شغلی
6
7/2
44
1/20
129
9/58
29
2/13
11
5
219
100
سایر خدمات رفاهی ارائه شده
4
8/1
9
1/4
76
7/34
68
1/31
62
3/28
219
100
4-2-3- توزیع اعضا بر حسب رضایت از فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی
با توجه با جدول4-3، بیش ترین رضایت در بین گویه های امکانات و تجهیزات پژوهشی مربوط به اینترنت و بانک های اطلاعاتی (9/45%)است. کم ترین رضایت مربوط به نیروی انسانی پژوهش( مشاوره آماری و دستیار مجرب) (5/5%) است. اکثر اعضای هیات علمی رضایت از فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی را کم تر از 46% درصد اعلام داشته اند که نشان دهنده رضایت بسیار کم اعضای هیات علمی از فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاه است.
جدول4-3- توزیع اعضا بر حسب رضایت از فرصت هاو امکانات و تجهیزات پژوهشی
عبارت ها
بسیار زیاد
زیاد
متوسط
کم
خیلی کم
جمع
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
کتابهای تخصصی داخلی و خارجی
12
5/5
59
9/26
111
7/50
26
9/11
11
5
219
100
مجلاتعلمی داخلی و خارجی
12
5/5
62
4/28
100
9/45
35
1/16
9
1/4
218
100
اینترنت و بانک های اطلاعاتی
15
8/6
86
1/39
85
6/38
27
3/12
7
2/3
220
100
امکانات و تجهیزات پژوهشی(آزمایشگاه، کارگاههایتجهیزات کامپیوتری)
1
5/0
26
3/12
82
9/38
61
9/28
41
4/19
211
100
اعتبارات پژوهشی و توزیع مناسب آن
4
8/1
14
4/6
71
4/32
84
4/38
46
21
219
100
نیرویانسانیپژوهش(مشاوره آماریو دستیار مجرب)
2
9/0
12
6/5
73
34
92
8/42
36
7/16
215
100
امکان فرصت مطالعاتی
2
1
14
7/6
66
4/31
69
9/32
59
1/28
210
100
امکان شرکت در همایش ها
10
6/4
56
8/25
91
9/41
40
4/18
20
2/9
217
100
تعداد کارگاه های آموزشی برگزار شده برای اعضای هیات علمی
11
1/5
33
3/15
102
4/47
49
8/22
20
3/9
215
100
4-2-4- توزیع اعضا بر حسب میزان ارتباط علمی
با توجه به جدول4-4، بیش ترین میزان ارتباطات اعضای هیات علمی مربوط به ارتباطات با همکاران داخل دانشگاه است (5/49%). و بعد از آن میزان ارتباط اعضای هیات علمی با همکاران سایر دانشگاه های داخلی(6/19%) بیش ترین بوده است. کم ترین ارتباطات مربوط به ارتباط اعضای هیات علمی با گروه های بحث الکترونیکی (Disscusion Groups) با 4/1% می باشد. همان طور که جدول نشان می دهد به غیر از ارتباطات اعضای هیات علمی با همکاران داخل دانشگاه، در بقیه موارد میزان ارتباطات اعضای هیات علمی بسیار پایین (کمتر از 20% )است.
جدول 4-4- توزیع اعضا بر حسب میزان ارتباطات علمی
عبارت ها
بسیار زیاد
زیاد
متوسط
کم
خیلی کم
جمع
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
با همکاران داخل دانشگاه
22
10
87
5/39
89
5/40
18
2/8
4
8/1
220
100
با همکاران سایر دانشگاههای داخلی
9
1/4
34
5/15
86
1/39
66
30
25
4/11
220
100
با اساتید و پژوهشگران خارج از کشور
6
7/2
16
3/7
61
7/27
73
2/33
64
1/29
220
100
با موسسات تحقیقاتی داخلی کشور
6
8/2
24
11
76
9/34
68
2/31
44
2/20
218
100
با موسسات تحقیقاتی خارج از کشور
1
5/0
6
8/2
31
2/14
78
8/35
102
8/46
218
100
با مجامع و انجمن های علمی داخلی
9
1/4
33
15
97
1/44
48
8/21
33
15
220
100
با مجامع و انجمن هایعلمی خارجی
2
9/0
18
2/8
60
4/27
62
3/28
77
2/35
219
100
با کارخانه ها و مراکز صنعتی
5
4/2
14
6/6
40
19
48
7/22
104
3/49
211
100
عضویت در گروه های بحث الکترونیکی
2
9/0
1
5/0
22
3/10
43
1/20
146
2/68
214
100
4-3- یافته های مربوط به بررسی پاسخ به سوالات پژوهش
4-3-1- سوال اول پژوهش: میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی در 5 سال گذشته چقدر بوده است؟
میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در دو پایگاه یعنی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ((ISC و پایگاه موسسه اطلاعات علمی ((ISI در دوره پنج ساله 1389-1385، 3904 مقاله بوده است. سهم تولید مقاله اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در پایگاه موسسه اطلاعات علمی 2619 مقاله و در پایگاه استنادی جهان اسلام 1285 مقاله بوده است.
نمودار 4-1 نشان دهنده میزان تولید مقاله اعضای هیات علمی در موسسه اطلاعات علمی و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام می باشد. همان طور که این نمودار نشان می دهد گروه علوم پایه و گروه آموزشی علوم انسانی به ترتیب بیش ترین و کم ترین تولیدات را در بین گروه های آموزشی در پایگاه موسسه اطلاعات علمی داشته است. در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام گروه آموزشی علوم انسانی بیش ترین تولید مقاله را داشته است و بعد از آن دانشکده کشاورزی و دامپزشکی و مهندسی قرار می گیرند. کم ترین مقالات مربوط به گروه آموزشی علوم پایه می باشد. همان طور که این نمودار نشان می دهد بیش تر تولیدات مقالات گروه های علوم پایه و مهندسی در پایگاه موسسه اطلاعات علمی است. تولیدات مقالات این گروه ها در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام بسیار پایین است.
نمودار 4-1- میزان تولیدات مقاله اعضای هیات علمی در پایگاه ISC و ISI
نمودار 4-2، کل تولیدات علمی اعضای هیات علمی را در هر دو پایگاه (پایگاه استنادی جهان اسلام و پایگاه موسسه اطلاعات علمی) نشان می دهد. برطبق نمودار 4-2، گروه علوم پایه دارای بیش ترین تعداد مقاله در هر دو پایگاه می باشد. کم ترین تولیدات مقاله مربوط به گروه آموزشی دامپزشکی می باشد.
نمودار4-2- میزان تولیدات مقاله اعضای هیات علمی در هر دو پایگاه ISCو ISI
4-3-2- سوال دوم پژوهش: آیا بین میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی گروه های مختلف سنی تفاوت معنی داری وجود دارد؟
جدول شماره 4-5، نتایج آزمون تفاوت میانگین تولیدات علمی اعضای هیات علمی را بر حسب سن نشان می دهد. نتایج بدست آمده بر اساس میزان F، تاثیر سن را تایید می نماید. با توجه به جدول4-5، مقدار 124/ 13F= و در سطح 001/0 >P معنی دار می باشد. بنابراین تفاوت معناداری بین تولیدات علمی بر حسب سن اعضای هیات علمی وجود دارد.
جدول4-5- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت بررسی تفاوت تولیدات علمی گروه های سنی
P
F مقدار
انحراف معیار
میانگین
تعداد
گروه سنی
001/0
124/13
749/5
7
54
30-40
56/8
045/8
89
40-50
668/11
954/11
66
50-60
49/18
545/25
11
60-70
در ادامه، به منظور بررسی این که اختلاف بین کدام یک از گروه های سنی معنی دار بوده است از آزمون تعقیبی توکی استفاده شده است (جدول4-6). طبق این جدول تفاوت معنی داری بین اعضای هیات علمی 60-70 ساله با 30-40 ساله ها، 40 – 50 ساله ها، و 50-60 ساله ها در میزان تولیدات علمی وجود دارد. به طوری که در 5 سال اخیر 60 -70 ساله ها بیش ترین میزان تولید علمی و افراد 30-40 ساله کم ترین میزان تولید علمی را در بین گروه ها سنی داشته اند.
جدول4-6- نتایج آزمون توکی برای گروه های مختلف سنی
P
خطای استاندارد
اختلاف میانگین(الف- ب)
متغیرهای سنی
سن(ب)
سن (الف)
92/0
03/0
00/0
67/1
78/1
22/3
04/1-
*95/4-
**54/18-
40-50
50-60
60-70
30-40
92/0
06/0
00/0
67/1
58/1
11/3
04/1
90/3-
**50/17-
30-40
50-60
60-70
40-50
03/0
06/0
00/0
78/1
58/1
17/3
*95/4
90/3
**59/13-
30-40
40-50
60-70
50-60
00/0
00/0
00/0
22/3
11/3
17/3
**54/18
**50/17
**59/13
30-40
40-50
50-60
60-70
* p= 05/0
** p= 01/0
4-3-3- سوال سوم پژوهش: آیا بین تولیدات علمی اعضای هیات علمی گروه های مختلف آموزشی تفاوت معنی داری وجود دارد؟
جدول4-7، نشاندهندهی نتایج آزمون تفاوت میانگین تولیدات علمی اعضای هیات علمی بر حسب گروه های مختلف آموزشی با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک راهه میباشد. براساس نتایج بهدست آمده، مقدار 591/5 F=میباشد که در سطح اطمینان 99 درصد معنیدار میباشد. به عبارتی دیگر، تفاوت معنیدار بین میزان تولیدات علمی بر حسب گروه های مختلف آموزشی وجود دارد.
جدول4-7- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت مقایسه تولیدات علمی گروه های آموزشی
P
F مقدار
انحراف معیار
میانگین
تعداد
گروه آموزشی
001/0
591/5
333/5
783/5
60
علوم انسانی
543/16
45/15
40
علوم پایه
023/10
579/10
38
فنی مهندسی
281/9
02/10
50
کشاورزی
246/7
25/9
32
دامپزشکی
به منظور بررسی این که تفاوت بین کدام یک از گروه های آموزشی معنی دار است از آزمون تعقیبی توکی استفاده شد که نتایج در جدول 4-8 ملاحظه می شود. همان طور که جدول4-8، نشان می دهد تنها تفاوت معنی دار از نظر میزان تولیدات علمی بین گروه های آموزشی علوم انسانی و علوم پایه می باشد. بدین معنی که میزان تولیدات علمی گروه آموزشی علوم انسانی به طور معنی داری کم تر از علوم پایه است.
4-8- نتایج آزمون توکی بر حسب گروه های آموزشی
P
خطای استاندارد
اختلاف میانگین
(الف- ب)
گروه های آموزشی
گروهآموزشی
(ب)
گروه آموزشی (الف)
00/0
15/0
18/0
51/0
06/2
09/2
93/1
21/2
*66/9-
79/4-
23/4-
46/3-
علوم پایه
مهندسی
کشاورزی
دامپزشکی
گروه علوم انسانی
00/0
21/0
08/0
07/0
06/2
28/2
14/2
39/2
*66/9
87/4
43/5
20/6
علوم انسانی
مهندسی
کشاورزی
دامپزشکی
علوم پایه
15/0
21/0
99/0
98/0
09/2
28/2
17/2
42/2
79/4
87/4-
55/0
32/1
علوم انسانی
علوم پایه
کشاورزی
دامپزشکی
مهندسی
18/0
08/0
99/0
99/0
93/1
14/2
17/2
28/2
23/4
43/5-
55/0-
77/0
علوم انسانی
علوم پایه
مهندسی
دامپزشکی
کشاورزی
51/0
07/0
98/0
99/0
21/2
39/2
42/2
28/2
46/3
20/6-
32/1-
77/0-
علوم انسانی
علوم پایه
مهندسی
کشاورزی
دامپزشکی
4-3-4- سوال چهارم پژوهش: آیا بین تولیدات علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی دارای رتبه های مختلف دانشگاهی تفاوت معنی داری وجود دارد؟
جدول 4-9، نشاندهندهی نتایج آزمون تفاوت میانگین تولیدات علمی اعضای هیات علمی بر حسب رتبه های مختلف دانشگاهی با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک راهه میباشد. با توجه به مقدار 80/ 44 F= و سطح معنی داری بدست آمده (001/0P<)، تفاوت معنی داری بین میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی بر حسب رتبه های مختلف دانشگاهی اعضای هیات علمی وجود دارد.
جدول4-9- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت مقایسه تولیدات علمی مرتبه های مختلف
P
F مقدار
انحراف معیار
میانگین
تعداد
رتبه های علمی
001/0
80/44
783/3
218/5
101
استادیار
652/7
945/9
73
دانشیار
266/16
431/20
44
استاد
به منظور بررسی این موضوع که تفاوت بین کدام یک از رتبه های علمی معنی دار است از آزمون توکی استفاده شد که نتایج در جدول 4-10 ملاحظه می شود. طبق این جدول تفاوت معنی داری بین میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی استادان با استادیاران و دانشیاران وجود دارد. همچنین بین میزان تولیدات علمی استادیاران و دانشیاران نیز تفاوت معنی دار است.
4-10- نتایج آزمون توکی برحسب رتبه های مختلف دانشگاهی
P
خطای استاندارد
اختلاف میانگین
(الف- ب)
متغیرهای سنی
مرتبه علمی
(ب)
مرتبه علمی (الف)
002/0
00/0
36/1
60/1
*72/4-
*21/15-
دانشیار
استاد
استادیار
002/0
00/0
36/1
69/1
*72/4
*48/10-
استادیار
استاد
دانشیار
00/0
00/0
60/1
69/1
*21/15
*48/10
استادیار
دانشیار
استاد
4-3-5- سوال پنجم پژوهش: آیا بین تولیدات علمی- پژوهشی اعضای هیات علمی دارای سوابق کاری مختلف تفاوت معنی داری وجود دارد؟
جدول 4-11- نشاندهندهی نتایج بررسی تفاوت میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی بر حسب سابقه کار آن ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک راهه میباشد. مقدار 651/13F= میباشد که در سطح 0001/0P< معنیدار میباشد. به عبارتی دیگر، تفاوت معنیداری بین تولیدات علمی گروه های آموزشی مختلف وجود دارد.
جدول4-11- نتایج تحلیل واریانس یک راهه جهت بررسی تفاوت تولیدات علمی بر حسب سوابق کاری
P
F مقدار
انحراف معیار
میانگین
تعداد
سابقه کار
001/0
651/13
973/5
035/7
86
1-10
805/7
48/8
73
10-20
316/15
409/15
61
20-30
به منظور بررسی این موضوع که تفاوت بین کدام یک از گروه های معنی دار است از آزمون تعقیبی توکی استفاده شد که نتایج در جدول 4-12 ملاحظه می شود. طبق این جدول اعضای هیات علمی که سابقه کار 20-30 سال دارند میزان تولیدات علمی بیش تری نسبت به دو گروه دیگر دارند.
جدول4-12- نتایج آزمون توکی بر حسب سوابق کاری مختلف
P
خطای استاندارد
اختلاف میانگین(الف- ب)
متغیرهای سابقه کار
سابقه کار(ب)
سابقه کار (الف)
58/0
00/0
58/1
66/1
56/1-
*42/8-
10-20
20-30
1- 10
58/0
00/0
58/1
73/1
56/1
*85/6-
1- 10
20-30
10-20
00/0
00/0
66/1
73/1
*42/8
*85/6
1- 10
10-20
20-30
4-3-6- سوال ششم پژوهش: آیا بین میزان تولیدات علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی و میزان مهارت های اطلاعاتی آنان رابطه معنی داری وجود دارد؟
به منظور بررسی رابطه بین تولیدات علمی و مهارت های اطلاعاتی اعضای هیات علمی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج مربوط به این تحلیل در جدول4-13 نشان داده شده است.
جدول 4-13- ماتریس همبستگی متغیر های مورد مطالعه
متغیر ها
1
2
3
4
5
6
1-تولیدات علمی
1
2- مهارت های اطلاعاتی
**25/0
1
3- میزان آشنایی با زبان های خارجی
**20/0
**72/0
1
4- میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار، مقاله نویسی
**29/0
**79/0
**49/0
1
5- میزان آشنایی با روش های جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی
**17/0
**84/0
**50/0
** 54/0
1
6- میزان آشنایی با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی
*14/0
**80/0
**32/0
**49/0
**63/0
1
* p= 05/0
** p= 01/0
طبق جدول فوق (4-13)، بین مهارت های اطلاعاتی و تولیدات علمی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد (01/0P <، 25/0r =). همچنین، بین میزان آشنایی با زبان خارجی و تولیدات علمی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد به طوری که با افزایش نمره میزان آشنایی با زبان خارجی تولیدات علمی اعضای هیات علمی افزایش می یابد (01/0P <، 20/0r =). همان طور که در جدول نشان داده شده است، رابطه مثبت و معنی داری بین تمامی متغیرهای مربوط به مهارت های اطلاعاتی با تولیدات علمی وجود دارد. این نتیجه به این معنی است که با افزایش نمره های هر یک از متغیرهای مورد بررسی، تولیدات علمی اعضای هیات علمی نیز افزایش می یابد.
در ادامه، به منظور بررسی این موضوع که کدام یک از متغیرهای مهارت های اطلاعاتی (آشنایی با زبان خارجی، آشنایی با روش تحقیق، آمار، و مقاله نویسی، آشنایی با روش جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی، آشنایی با نرم افزار مرتبط با فعالیت های پژوهشی) میزان تولیدات علمی را پیش بینی می کند از رگرسیون چند گانه به شیوه همزمان استفاده شد. نتایج در جدول زیر ارائه گردید:
جدول 4-14- نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه همزمان جهت پیش بینی میزان تولیدات علمی
متغیرهای پیش بین
R
B
β
t
P
میزان آشنایی با زبان خارجی
299/0
090/0
15/1
07/0
91/0
ns
میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار، و مقاله نویسی
11/4
26/0
10/3
002/0
میزان آشنایی با روش های جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی
08/0
005/0
05/0
ns
میزان آشنایی با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی
16/0-
01/0-
14/0
ns
همانطور که در جدول(4-14) نشان داده شده است فقط میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار، و مقاله نویسی پیش بینی کننده میزان تولیدات بوده است. نتایج تحلیل رگرسیون نشان می دهد که متغیرهای میزان آشنایی با روش تحقیق، آمار و مقاله نویسی به طور مثبت و معنی داری (002/0 P < و 26/0β =) تولیدات علمی را پیش بینی می کند. سایر متغیرها نظیر میزان آشنایی با زبان خارجی، میزان آشنایی با روش جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی، و میزان آشنایی با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی تولیدات علمی را پیش بینی نکردند.
4-3-7- سوال هفتم پژوهش: آیا بین میزان رضایت اعضای هیات علمی از خدمات رفاهی دانشگاهی و حجم تولیدات علمی – پژوهشی آنها رابطه معنی داری وجود دارد؟
به منظور بررسی رابطه بین تولیدات علمی اعضای هیات علمی و خدمات رفاهی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است که نتایج آن در جدول 4-15 مشاهده می شود. با توجه به مقادیر ضریب همبستگی)06/0(r = رابطه معنی داری بین تولیدات علمی و خدمات رفاهی وجود ندارد.
جدول 4-15- ماتریس همبستگی متغیر های مورد مطالعه
متغیر ها
1
2
3
4
1-تولیدات علمی
1
2- خدمات رفاهی
06/0
1
3- امکانات و تجهیزات پژوهشی
09/0-
*30/0
1
4- ارتباطات علمی
06/0
*58/0
*31/0
1
* p= 01/0
4-3-8- سوال هشتم پژوهش: آیا بین میزان رضایت اعضای هیات علمی از فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاه و حجم تولیدات علمی – پژوهشی آنها رابطه معنی داری وجود دارد؟
به منظور بررسی رابطه بین تولیدات علمی اعضای هیات علمی و فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. بر اساس نتایج حاصله (جدول4-15)، و با توجه به مقادیر ضریب همبستگی (09/0- (r = رابطه معنی داری بین تولیدات علمی و فرصت ها و امکانات و تجهیزات پژوهشی و تولیدات علمی وجود ندارد.
4-3-9- سوال نهم پژوهش: آیا بین میزان ارتباطات علمی – پژوهشی اعضای هیات علمی و حجم تولیدات علمی پژوهشی آنها رابطه معنی داری وجود دارد؟
به منظور بررسی رابطه بین تولیدات علمی اعضای هیات علمی و ارتباطات علمی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. بر اساس نتایج حاصله(جدول4-15)، و با توجه به مقدار ضریب همبستگی( 06/0= r) بین تولیدات علمی و ارتباطات علمی رابطه معنی داری وجود ندارد.

4-3-10- سوال دهم پژوهش: اعضای هیات علمی دانشگاه از چه ابزارهای و مجراهای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی استفاده می کنند؟
با توجه به جدول 4-16، در بین ابزارها و مجراهای ارتباطی، اکثر اعضای هیات علمی(3/92 % ) مجلات علمی داخلی و خارجی را مهم ترین مجرای ارتباطی جهت کسب اطلاعات علمی بیان کردند. بعد از آن به ترتیب کتاب های تخصصی داخلی و خارجی، استفاده موثر از خدمات مختلف اینترینت، همایش های علمی داخلی و خارجی، جلسات گروهی و گفتگوی دو جانبه با همکاران، ارتباط با انجمن های داخلی است. مجرای ارتباطی رادیو و تلویزیون و ماهواره (3/14% )کم ترین اهمیت را در کسب اطلاعات علمی داشته است.
جدول4- 16- ابزارهای و مجراهای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی
جمع
خیلی کم
کم
متوسط
زیاد
بسیار زیاد
موارد
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
مجراهای ارتباطی
100
220


5/0
1
3/7
16
5/30
67
8/61
136
مجلات علمی داخلی و خارجی
100
220
5/0
1
3/2
5
5/14
32
5/44
98
2/38
84
کتابهای تخصصی داخلی و خارجی
100
220


4/1
3
8/16
37
30
66
8/51
114
استفاده موثر از خدمات مختلف اینترنت
100
219
8/1
4
3/7
16
7/29
65
4/37
82
7/23
52
همایش های علمی داخلی و خارجی
100
219
10
22
7/13
30
9/32
72
32
70
4/11
25
جلسات گروهی و گفتگوهای دوجانبه با همکاران
100
216
3/9
20
3/21
46
2/35
76
25
54
3/9
20
ارتباط با انجمن های علمی
100
217
4/24
53
3/32
70
29
63
7/9
21
6/4
10
رادیو، تلویزیون و ماهواره
4-3-11- سوال یازدهم پژوهش: مهم ترین عوامل انگیزشی موثر بر تولیدات علمی اعضای هیات علمی کدامند؟
با توجه به جدول(4-17)، از نظر اعضای هیات علمی مهم ترین عوامل انگیزشی موثر در تولیدات علمی به ترتیب، علاقه به دانش افزایی، ارتقای عمودی ( مرتبه علمی)، توجه به امر پژوهش در جامعه و دانشگاه و به کارگیری یافته های پژوهشی، استفاده از فرصت مطالعاتی، پاداش های مالی خاص فعالیت های پژوهشی، وکم ترین عامل مهم علاقه به شهرت می باشد. لازم به ذکر است که چون اعضای هیات علمی به عوامل انگیزشی به ترتیب از 1 تا 6 به اولویت بندی از مهم ترین تا کم اهمیت ترین این عوامل پرداختند لذا کم ترین میانگین مربوط به مهم ترین عوامل انگیزشی است.
جدول4- 17- مهم ترین عوامل انگیزشی
میانگین
عوامل انگیزشی
79/1
علاقه به دانش افزایی
43/2
ارتقای عمودی( مرتبه علمی)
48/2
توجه به امر پژوهش در جامعه و دانشگاه و به کارگیری یافته های پژوهشی
99/3
استفاده از فرصت های مطالعاتی
03/4
پاداش های مالی خاص فعالیت های پژوهشی
01/5
علاقه به شهرت
4-3-12- سوال دوازدهم پژوهش: مهم ترین موانع و تنگناهای موجود در انجام فعالیت های پژوهشی اعضای هیات علمی کدامند؟
با توجه به جدول(4-18)، مهم ترین موانع و تنگناها در انجام فعالیت های پژوهشی از نظر اعضای هیات علمی به ترتیب شامل کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی، نبود مشوق ها، انگیزه ها و حمایت های معنوی از فعالیت های پژوهشی، توزیع نامناسب بودجه پژوهشی بین بخش های مختلف دانشگاه، فقدان روحیه همکاری بین اعضا هیات علمی برای انجام فعالیت های پژوهشی گروهی، عدم توجه جامعه به ارزش و جایگاه تحقیق و محقق، وجود مسائل و مشکلات معیشتی، طولانی بودن مراحل تصویب موضوع و تاثیر فعالیت های تحقیقاتی( مقاله)، داوری نامناسب مقاله (دخالت افراد ناوارد و غیر مرتبط در تصویب موضوع)، کمبود پرسنل خدمات پژوهشی (مشاوره آماری و دستیار پژوهشی مجرب و کارآمد)، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، و فقدان آیین نامه و مقررات صریح و روشن در زمینه فعالیت های پژوهشی می باشند. کم ترین مانع، مربوط به وجود موانع و مشکلات مختلف برای شرکت در همایش های داخلی و خارجی بوده است. لازم به ذکر است که چون اعضای هیات علمی به موانع و تنگناها، به ترتیب از 1 تا 12 به اولویت بندی از مهم ترین تا کم اهمیت ترین این موانع می پرداختند لذا کم ترین میانگین مربوط به مهم ترین موانع و تنگناهای فعالیت های پژوهشی است.
جدول 4-18- مهم ترین موانع و تنگناها
میانگین
موانع و تنگناها
83/2
کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی
35/3
نبود مشوق ها، انگیزه ها و حمایت های معنوی از فعالیت های پژوهشی
14/4
توزیع نامناسب بودجه پژوهشی بین بخش های مختلف دانشگاه
65/4
فقدان روحیه همکاری بین اعضا هیات علمی برای انجام فعالیت های پژوهشی گروهی
04/5
عدم توجه جامعه به ارزش و جایگاه تحقیق و محقق
16/5
وجود مسائل و مشکلات معیشتی
32/5
طولانی بودن مراحل تصویب موضوع و تاثیر فعالیت های تحقیقاتی( مقاله)
17/6
داوری نامناسب مقاله (دخالت افراد ناوارد و غیر مرتبط در تصویب موضوع)
25/6
کمبود پرسنل خدمات پژوهشی (مشاوره آماری و دستیار پژوهشی مجرب و کارآمد)
27/6
وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات
49/6
فقدان آیین نامه و مقررات صریح و روشن در زمینه فعالیت های پژوهشی
61/6
وجود موانع و مشکلات مختلف برای شرکت در همایش های داخلی و خارجی
علاوه بر موارد بالا اعضای هیات علمی چندین موانع دیگر در انجام فعالیت پژوهشی را به شرح ذیل اعلام کردند:
وجود بار آموزشی بسیار زیاد و نداشتن وقت برای پژوهش
عدم وجود دستگاه های تحقیقاتی و امکانات و تجهیزات آزمایشگاهی
نبود خط مشی و نقشه راه پژوهش در کشور
نبود writing center (مراکز ویرایش زبانی و ترجمه ای مقاله) در دانشگاه
وقت گیر بودن موافقت دانشگاه و مرخصی برای شرکت در همایش ها و سمینارها خارجی
نبود مدیران شایسته و کارآمد
وجود مسائل سیاسی که زمینه را برای عدم فعالیت علمی فراهم می آورد

فصل پنجم
بحث، نتایج، و نتیجه گیری
5-بحث و نتیجه گیری
5-1- مقدمه
در این فصل ابتدا خلاصه نتایج پژوهش ذکر می شود و سپس نتایج پژوهش به بحث گذاشته می شود. و در نهایت پس از نتیجه گیری از یافته ها به بیان پیشنهادهای کاربردی و پیشنهادات پژوهشی پرداخته می شود.
5-2- خلاصه نتایج پژوهش
با توجه به تجزیه و تحلیل انجام شده خلاصه نتایج زیر را می توان برای تحقیق حاضر بیان کرد:
در بین گروه های آموزشی تولیدات مقاله اعضای هیات علمی علوم انسانی در دو پایگاه نسبت به سایر گروه ها پایین بوده است.
در مورد رابطه بین سن اعضای هیات علمی و تولید مقاله همان طور که قبلاً نشان داده شد رابطه معنی داری وجود دارد به این صورت که با افزایش سن، تولید مقاله افزایش می یابد.
در مورد رابطه بین گروه های آموزشی و تولید مقاله تفاوت معنی داری بین تولیدات علمی گروه های مختلف آموزشی وجود داشته است. بین گروه آموزشی علوم انسانی و علوم پایه تفاوت معنی دار بوده است.
بین رتبه علمی اعضای هیات علمی از نظر تولید مقاله تفاوت معنی داری وجود داشت به این معنی که با افزایش رتبه، تولیدات مقاله اعضای هیات علمی افزایش یافته است.
بین سابقه کار و تولید مقاله رابطه معنی داری وجود داشت به این معنی اعضای هیات علمی که سابقه کار بیش تری داشته اند، تولیدات مقاله بیش تری داشته اند.
بین مهارت های اطلاعاتی و تولید مقاله رابطه معنی داری وجود داشت به این معنی که اعضای هیات علمی که مهارت های اطلاعاتی بیش تری داشته اند، تولید مقاله بیش تری داشته اند.
بین خدمات رفاهی دانشگاهی و تولید مقاله رابطه معنی داری وجود نداشته است.
بین تجهیزات و امکانات علمی و تولید مقاله رابطه معنی داری وجود نداشته است.
بین ارتباطات علمی و تولید مقاله رابطه معنی داری وجود نداشته است.
مهم ترین مجرای ارتباطی از نظر اعضای هیات علمی مجلات علمی تخصصی داخلی و خارجی است و مجرای ارتباطی رادیو و تلویزیون و ماهواره کم تر از سایر مجراهای ارتباطی روی کسب اطلاعات علمی اعضای هیات علمی تاثیر داشته است.
مهم ترین عامل انگیزشی از نظر اعضای هیات علمی علاقه به دانش افزایی است.
مهم ترین موانع و تنگناها از نظر هیات علمی کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی است.
5-3- بحث از یافته های حاصل از تحلیل سوالات پژوهش
در بررسی میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی در طی پنج سال گذشته از سال های 1385 تا 1389، میزان مقالات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در دو پایگاه (پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC) و پایگاه موسسه اطلاعات علمی(ISI))، 3904 مقاله بوده است.67 درصد از مقالات مربوط به ISI (2619 مقاله)و 37 درصد مربوط به ISC (1285 مقاله) می باشد. بیش ترین تولیدات علمی در پایگاه ISC مربوط به گروه علوم انسانی است و در پایگاه ISI مربوط به گروه علوم پایه است. این یافته ها با نتایج سلیمانی (1387)، گنجی و آزاد (1384)، و گدازگر و علی زاده اقدم (1385) نیز هم سو بوده است.
در بررسی رابطه بین سن و تولید مقاله اعضای هیات علمی مشخص شد که بین این دو متغیر رابطه معنی دار مثبتی وجود دارد به طوری که با افزایش سن اعضا، تولیدات علمی اعضا افزایش می یابد. اعضای هیات علمی مسن نسبت به اعضای هیات علمی جوان تر فرصت پژوهشی بیش تری برای تولید مقاله دارند. علاوه بر این تعداد دانشجوایان بیش تر برای اعضای هیات علمی مسن تر در طی مراحل تدریس و همچنین قوانین دانشگاهی مبنی بر این که تعدادی مقاله هر یک از اعضای هیات علمی در هر سال باید داشته باشند می تواند دلیل فزونی تولیدات علمی اعضای هیات علمی مسن نسبت به اعضای هیات علمی جوان تر باشند. این یافته با مطالعات سایر پژوهشگران از جمله محمدی (1384)، فدایی و حسن زاده کمند (1389)، گدازگر و علی زاده اقدم (1385) و حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین گروه های آموزشی و تولید مقاله مشخص شد که بین گروه های آموزشی از نظر تولید مقاله تفاوت معنی داری وجود دارد به طوری که بیش ترین تولیدات علمی در گروه علوم پایه و کم ترین تولیدات مربوط به گروه علوم انسانی بوده است. ماهیت تحقیقات در بعضی از گروه های آموزشی مبتنی بر تحقیقات آزمایشگاهی است و در بیشتر مواقع زمان تحقیقات آزمایشگاهی نسبت به تحقیقات میدانی بسیار کوتاه می باشد و قابلیت تبدیل سریع نتایج به مقاله را دارند. در نتیجه تولیدات علمی این گروه ها نسبت به گروه های علوم انسانی بیش تر است. علاوه بر این، اختصاص بودجه بیش تر برای پروژه ها و طرح های تحقیقاتی حوزه های علوم و سادگی تالیف در این حوزه ها می تواند دلیلی دیگر بر فزونی تولیدات علمی در حوزه های علوم باشد. از دلایلی دیگر که می توان برای تولید بیش تر علوم پایه نسبت به دیگر علوم می توان بیان نمود این است که بسیاری از مجلات ایرانی که در پایگاه موسسه اطلاعات علمی نمایه می شوند بیش تر در زمینه علوم و فن آوری است و این مجلات غالباً مقالات بومی ( مقالاتی که حداقل یک نویسنده ایرانی دارند) را منتشر می نمایند . لذا این امر موجب می شود که بر تولیدات علمی گروه هایی که در حوزه های علوم و فن آوری فعالیت می کنند تاثیر مثبت داشته باشد (ابراهیمی، 1386). نتایج حاصل از این تحقیق با تحقیقات سلیمانی (1387)، گنجی و آزاد (1384)، گدازگر و علی زاده اقدم (1385) و کریمیان (1387)نیز هم سو بوده است.
در بررسی رابطه بین رتبه علمی و تولید مقاله اعضای هیات علمی مشخص شد که بین رتبه های مختلف (استادیاری، دانشیاری، و استادی) از نظر تولید مقاله تفاوت معنی داری وجود دارد به طوری که با افزایش رتبه علمی اعضای هیات علمی تولید مقاله هم افزایش می یابد. طبق یافته های این پژوهش، استادان نسبت به دانشیاران تولیدات علمی بیش تری داشته اند و همچنین تولیدات علمی دانشیاران نسبت به استادیاران بیش تر بوده است. به نظر می رسد وابستگی بسیار شدید ارتقاء و ترفیع اعضای هیات علمی به فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله موجب شده که اعضای هیات علمی برای افزایش رتبه، تولید مقالات خود را افزایش دهند. در نتیجه رتبه های بالاتر تولیدات علمی بیش تری نسبت به رتبه های پایین تر دارند. این نتایج با مطالعات سلیمانی (1387)و کریمیان (1387) و فدایی و حسن زاده کمند (1389) و محمدی (1384) گدازگر و علی زاده اقدم (1385)و طیفوری (1383)حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین سابقه کار و میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی مشاهده شد که بین سابقه کار و میزان تولیدات علمی رابطه معنی داری وجود دارد، به طوری که آن دسته از اعضای هیات علمی که سابقه کاری بیش تری دارند، تولید مقاله بیش تری دارند. از آنجا که اعضای هیات علمی هرساله تعدادی پایان نامه، هم در دوره کارشناسی ارشد و هم در دوره دکتری هدایت می کنند و در بیش تر مواقع از این پایان نامه ها مقاله تهیه می شود، اعضای هیات علمی باسابقه تر نسبت به افراد جوان تر تولیدات مقاله بیش تری دارند. علاوه بر این، بسیاری از اعضای هیات علمی کم سابقه نسبت به افراد با سابقه باید وقت و انرژی بیش تری را جهت تدریس و آمادگی تدریس صرف نمایند. زیرا این افراد نسبت به افراد با سابقه دروس بیش تری دارند و اغلب این درس ها متنوع است و تخصصی نیست. در نتیجه وقت کم تری را صرف پژوهش می کنند که این موجب می شود تولیدات علمی کم تری نسبت به افراد مسن تر داشته باشند. این نتایج با تحقیقات محمدی (1384) و سلیمانی (1387) و گنجی و آزاد(1384) حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین مهارت های اطلاعاتی و تولیدات مقاله اعضای هیات علمی مشاهده شد که بین میزان مهارت های اطلاعاتی اعضا و میزان تولیدات مقاله آن ها رابطه معنی داری وجود دارد، به طوری که افرادی که مهارت های اطلاعاتی بیش تر و قوی تری داشته اند تولیدات مقاله بیش تری داشته اند. در این پژوهش برای مهارت های اطلاعاتی متغیرهایی شامل میزان آشنایی با زبان های خارجی، میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی، میزان آشنایی با روش های جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی، و میزان آشنایی با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی در نظر گرفته شده است. در بین متغیرهای مهارت های اطلاعاتی مورد مطالعه، میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی پیش بین بوده است. اعضای هیات علمی که با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی آشنایی کافی داشته باشند آمادگی بیش تری برای تولید مقاله دارند. بسیاری از اعضای هیات علمی برای قبول شدن در آزمون دکتری و جذب در دانشگاه ها به عنوان اعضای هیات علمی نیاز به انجام فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله دارند و از سوی دیگر، بسیاری از این اعضای هدایت مقاله ها در دوره کارشناسی و پایان نامه ها دانشجویان در مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) را بر عهده دارند. در نتیجه آشنایی کامل با روش تحقیق، آمار و مقاله نویسی را طی این مراحل کسب می کنند. علاوه بر این بعضی از اعضای هیات علمی تدریس روش تحقیق به عنوان واحد درسی را در دانشگاه برعهده دارند و حتی بعضی از اساتید همراه با این تدریس، روش مقاله نویسی و تحقیق را به صورت عملی و همراه با انجام مقاله در کلاس انجام می دهند. درنتیجه تسلط کافی را بدست می آورند. ولی در زمینه آشنایی با نرم افزارهای مربوط به فعالیت های پژوهشی و آشنایی با بانک های اطلاعاتی و روش های جستجو اطلاعات در اینترنت، چون این زمینه ها محصول پدیده جدید فن آوری اطلاعات هستند و در هنگام تحصیل اعضای هیات علمی مسن این فن آوری ها نبوده یا کمتر بوده، آشنایی کافی و آموزش لازم در این زمینه پیدا نکرده اند وکاستی هایی در این زمینه ها دارند. همچنان که در جدول 4-1 مشاهده شد در این زمینه ها مهارت بسیار کم بوده است. نتایج بدست آمده با تحقیقات گنجی و آزاد (1384)، اعظمی (1385)، سلیمانی (1387) و طیفوری (1383)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین رضایت از خدمات رفاهی دانشگاه با میزان تولیدات علمی مشخص شد که رابطه معنی داری بین رضایت از خدمات رفاهی دانشگاهی و میزان تولیدات علمی وجود ندارد. همچنین امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاهی رابطه معنی داری با حجم تولیدات مقاله توسط آن ها نداشته است. علی رغم اهمیت و نقش بسیار مهم برخورداری از رفاه نسبی و به دور بودن از دغدغه های معیشتی در پرداختن به فعالیت های علمی، و تایید این مسئله در تحقیقات محمدی (1384)و علمداری و افشون (1382)ولی در تحقیق سلیمانی (1387)این مسئله تایید نشد. در تحقیق سلیمانی (1387) نیز نتیجه فوق مشاهده شده ولی در تحقیق محمدی (1384) رابطه معنی داری بین میزان تولیدات علمی با امکانات و تجهیزات پژوهشی مشاهده شده است. بسیاری از اعضای هیات علمی که تولیدات پژوهشی بالایی دارند می توانند بر اساس آیین نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی، در یکی از دانشگاه های خارجی به تحصیل و کسب توانایی های علمی لازم بپردازند. یا ممکن است بعضی از اعضای هیات علمی مقطعی از تحصیلات خود را در خارج از کشور یا در دانشگاه داخلی به اتمام رسانده باشند. بنابراین این اعضا با مقایسه قرار دادن خدمات رفاهی، تجهیزات و امکانات پژوهشی دانشگاه حاضر با امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاه محل تحصیل یا فرصت مطالعاتی، امکانات حاضر را بسیار پایین و حتی ناکافی بدانند. رضایت بسیار پایین اعضای ازخدمات رفاهی دانشگاهی و امکانات و تجهیزات دانشگاه می تواند رابطه بین تولیدات علمی و خدمات رفاهی دانشگاهی و امکانات و تجهیزات پژوهشی را تحت تاثیر قرار دهد.
در بررسی رابطه بین ارتباطات علمی با تولید مقاله مشخص شد که رابطه معنی داری بین تولید مقاله و ارتباطات علمی وجود ندارد. نتایج بدست آمده این تحقیق با تحقیق سلیمانی(1387)ناهمسو بوده است. از دلایل عدم رابطه می توان به فقدان روحیه همکاری در بین اعضای هیات علمی و همچنین استفاده از فن آوری اطلاعات و تامین کسب اطلاعات به صورت فردی اشاره کرد. دلیل احتمالی دیگری به سیستم امتیازدهی دانشگاه ها و همچنین هیات تحریریه مجلات برمی گردد که امتیازهای بیشتر را به مقالات فردی می دهند که به این شیوه فردگرایی افراد جهت تولید مقالات تقویت می شود. علاوه بر این، ضعف در زبان انگلیسی برای ارتباط با همتایان خود در دانشگاه خارجی و همچنین بی توجهی بخش صنعت به تحقیقات، کاربردی نبودن پژوهش ها و نهایتاً عدم تناسب موضوع با نیازهای جامعه می تواند از دلایل احتمالی نبود رابطه بین ارتباطات علمی و حجم تولیدات علمی باشد.
در رابطه با مجراهای ارتباطی علمی مشخص شد که مجلات تخصصی داخلی و خارجی و کتاب های تخصصی داخلی و خارجی و خدمات مختلف اینترنت مهم ترین مجراهای ارتباطی هستند. مجلات تخصصی معمولاً آخرین دستاوردهای علمی را در هر حوزه علمی نشان می دهد و این مجرا می تواند به اعضای هیات علمی در کسب اطلاعات علمی روز کمک کند. پژوهش محمدی (1384)میزان دسترسی به مجراهای ارتباطی را بر حجم تولیدات علمی موثر می داند و پژوهش سلیمانی (1387)مجلات تخصصی را مهم ترین مجرای ارتباطی می داند.
در خصوص عوامل انگیزشی موثر بر تولید مقاله، اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در بین عوامل انگیزشی (علاقه به دانش افزایی، ارتقای عمودی، توجه به امر پژوهش در جامعه و دانشگاه و به کارگیری یافته های پژوهشی، استفاده از فرصت مطالعاتی، پاداش های مالی خاص فعالیت های پژوهشی، و علاقه به شهرت) مهمترین عامل را علاقه به دانش افزایی دانسته اند. هرتزبرگ اعتقاد داشت که افراد دارای نیازهایی می باشند که برای ارضای آن ها در تلاشند. در این نظریه نیازها به دو دسته کاملاً مجزا، انگیزاننده ها و نگهدارنده ها تقسیم شده اند. نگهدارنده ها نیازهای سطح پایینی هستند که شامل نیازهای اجتماعی، ایمنی و زیستی است که این عوامل به محیط فیزیکی مربوط می شوند و محیط فیزیکی مناسب را طلب می کنند مثل رضایت از حقوق، پاداش های مالی وغیره. ولی انگیزاننده ها نیازهای سطوح بالایی هستند. این نیازها از نظر محتوایی درونی اند به گونه ای که به تمایلات ذاتی انسان ارتباط دارند که موجب چالش افراد و استقلال کامل فرد می شوند. بعلاوه انگیزه ها مستقیماً بر رضایت شغلی و اجرا مربوط می شوند و نقش محرک اولیه را در تشویق کارکنان به انجام کار بر عهده دارند. اگر این عوامل در محیط کار وجود داشته باشند توانایی بالا بردن رضایت شغلی را دارند ولی نبود آن ها در محیط کار موجب عدم رضایت شغلی نمی شوند فقط احساس بی تفاوتی را تشدید می کنند. مثل نیاز به انجام موفقعیت آمیز کار، مسئولیت و پیشرفت( ریچارد، 1372). انگیزه های درونی عمدتاً کارایی و تاثیرات عمیق تری در طول زندگی فرد دارند و به عنوان ذخایر پرانرژی به شمار می روند که پایداری بالاتری داشته و عملکرد فرد را در حیطه های گسترده تحت تاثیر قرار می دهند. بر این اساس وجود یک انگیزه درونی تاثیرات خود را در جنبه های مختلفی از زندگی فرد نمایان می سازد بنابراین از اهمیت و نقش فزاینده ای برخوردار است. تلاش بسیار بالای اعضا هیات علمی در مراحل مختلف تحصیلی، کسب مرتبه های بالای علمی و تولیدات علمی بسیار زیاد اعضای هیات علمی فقط در صورت وجود علاقه به دانش افزایی که جزیی از انگیزه های درونی اعضای هیات علمی می باشد، قابل توجیه است.
در خصوص تنگناها و موانع تولید مقاله، مهم ترین مانع و تنگنا در انجام فعالیت های پژوهشی در بین موانع و تنگناها (کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی، نبود مشوق ها، انگیزه ها و حمایت های معنوی از فعالیت های پژوهشی، توزیع نامناسب بودجه پژوهشی بین بخش های مختلف دانشگاه، فقدان روحیه همکاری بین اعضا هیات علمی برای انجام فعالیت های پژوهشی گروهی، عدم توجه جامعه به ارزش و جایگاه تحقیق و محقق، وجود مسائل و مشکلات معیشتی، طولانی بودن مراحل تصویب موضوع و تاثیر فعالیت های تحقیقاتی (مقاله)، داوری نامناسب مقاله (دخالت افراد ناوارد و غیر مرتبط در تصویب موضوع)، کمبود پرسنل خدمات پژوهشی (مشاوره آماری و دستیار پژوهشی مجرب و کارآمد)، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، فقدان آیین نامه و مقررات صریح و روشن در زمینه فعالیت های پژوهشی، و وجود موانع و مشکلات مختلف برای شرکت در همایش های داخلی و خارجی)از نظر اعضای هیات علمی کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی می باشد. بسیاری از اعضای هیات علمی برای انجام طرح ها و تحقیقات شان نیاز به بودجه و اعتبارات پژوهشی دارند و در بعضی از مواقع به علت عدم بودجه، بسیاری از این پروژه ها یا انجام نمی شوند یا اینکه به تاخیر می افتند. تاخیر انجام پروژه نقش مهمی در کندی تولید علم ایجاد می کند چرا که بسیاری از تحقیق ها به علت رقابت بسیار زیاد کشورها برای دستیابی به تولید علم و پیشرفت صنعتی به انجام می رسد و تاخیر انجام پژوهش باعث از دست رفتن بخشی از پژوهش ها می شود. برای انجام پروژه های تحقیقاتی و طرح های تحقیقاتی نه تنها به بودجه نیاز است، بلکه به وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی هم نیاز است. فراهم کردن این وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی نقش بسیار مهمی در به ثمر رساندن تحقیقات دارد. گارفیلد پایه گذار موسسه اطلاعات علمی و نمایه نامه استنادی علوم، نیز دلیل حضور زیادتر تولیدات علمی بعضی از کشور ها در پایگاه (ISI) را سرمایه و بودجه پژوهشی بالاتر، تعداد پژوهشگران و همچنین دانشجویان در این کشورها می داند (گارفیلد، 1993).
5-4- نتیجه گیری
با توجه به نتایج به دست آمده از تحقیق می توان چنین نتیجه گیری کرد که:
اعضای هیات علمی که مهارت های اطلاعاتی بیش تری داشته باشند تولیدات مقاله بیش تری دارند. بالطبع می توان این نتیجه را به اعضای هیات علمی دیگر دانشگاه ها هم تعمیم داد. پس لازم است دوره ها و کارگاه هایی جهت افزایش مهارت های اطلاعاتی برای اعضای هیات علمی گذاشته شود. مسلما با افزایش مهارت های اطلاعاتی در اعضای هیات علمی، افزایش تولید مقاله در دانشگاه ها به دست خواهد آمد. اعضای هیات علمی مهم ترین مجرای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی را مجلات علمی تخصصی داخلی و خارجی بیان کردند. لازم است با ایجاد تمهیدات لازم و تهیه بودجه لازم جهت خرید مجلات و پایگاه های مجلات علمی زمینه برای تهیه این مجلات فراهم شود. اعضای هیات علمی مهم ترین مانع انجام فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله را کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی دانسته اند. همان طور که قبلاً گفته شد کشورهای که بودجه بیش تری صرف تحقیقات می کنند تولیدات علمی بیش تری دارند. نیاز است سیاستگذاران کشور با توجه به اهمیت و جایگاه بودجه در تولید مقاله و فعالیت های پژوهشی، تمهیداتی را جهت برطرف کردن دغدغه های مالی دانشگاه ها و اعضای هیات علمی فراهم کنند تا با فراهم کردن آن، زمینه برای افزایش تولیدات علمی و مقاله فراهم شود.
5-5- پیشنهادها
5-5-1- پیشنهاد های کاربردی پژوهش