دانلود پایان نامه

بسمه تعالی
دانشکده اقتصاد و حسابداری

(این چکیده به منظور چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تهیه شده است»
نام واحد دانشگاهی: علوم و تحقیقات کد واحد: کد شناسایی پایان‌نامه:
عنوان پایان‌نامه: تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1391 پیرامون موضوع کتاب و کتاب¬خوانی
نام و نام خانوادگی دانشجو: اکرم امامی
شماره دانشجوئی: 900750921
رشته تحصیلی: علم اطلاعات و دانش شناسی تاریخ شروع پایان‌نامه:
تاریخ اتمام پایان‌نامه:
استاد / استادان راهنما: دکتر فاطمه نوشین فرد
استاد/استادان مشاور: دکترنجلا حریری
آدرس و شماره تلفن : : اتوبان نیایش خیابان کبیری طامه- کوچه پویا – پلاک 1 واحد22- 09121793455
چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):

مناسب است
نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تاریخ و امضاء:
مناسب نیست

فهرست مندرجات
عنوان صفحه
چکیده: 1
فصل اول: کلیات پژوهش 1
1-1 مقدمه 2
1-2 بیان مساله 8
1- 3 اهمیت و ضرورت پژوهش 9
1-4 اهداف پژوهش 12
1-4-1 هدف کلی 12
1-4-2 اهداف فرعی 12
1-5 پرسشهای پژوهش 13
6-1 فرضیههای پژوهش 14
1-7 تعاریف مفهومی و عملیاتی مفاهیم پژوهش: 14
فصل دوم: پیشینه پژوهش 17
2-1 مبانی نظری 18
2-2 کتاب و کتابخوانی از منظر قرآن 20
2-2-1 معانی اصطلاحی کتاب از دیدگاه قرآن 20
2-2-2 اهمیت کتاب و کتابخوانی از دیدگاه قرآن 21
2-3 اهمیت کتاب و کتابخوانی دررشد جوامع 23
2-4 تعریف رسانه 24
2-5 ویژگی رسانه ها 24
2-6 نقش رسانه ها در آموزش 25
2-7 انواع تبلیغات رسانه ای 25
2-8 ارتباط جمعی 26
2-8-1 تعریف وسایل ارتباط جمعی 26
2-8-2 وسایل ارتباط جمعی 27
3-8-2 اهمیت وسایل ارتباط جمعی 27
2-9 رادیو 28
2-10 هویت رادیو 29
2-11 ویژگی های رادیو 32
2-11-1 شاخصترین ویژگی رادیو 32
2-11-2 تخیل آمیز بودن رادیو 32
2-11-3 همراه بودن رادیو 33
2-11-4 عدم تداوم پیام در رادیو 34
2-11-5 انعطاف پذیری رادیو 34
2-11-6 شخصی بودن رادیو 34
2-11-7 وابستگی رادیو به زبان 35
2-11-8 رادیو و ارسال پیام های فرعی 35
2-12 قابلیت های رسانه ای رادیو 35
2-12-1 سرعت: 36
2-12-2 دسترسی: 36
2-12-3 غلبه بر زمان و مکان: 36
2-12-4 بهره گیری آسان: 36
2-12-5 ارزانی: 36
2-12-6 صدا: 37
2-12-7 سکوت: 37
2-12-8 موسیقی: 37
2-12-9 کلمه ها: 38
2-13 انواع برنامههای رادیویی 38
2-13-2 برنامه‌های زنده: 39
2-13-3 برنامه‌های تولیدی: 39
2-14 جمع بندی 40
2-15 مروری بر مطالعات پیشین 41
2-15-1 پژوهشهای انجام شده در داخل کشور 42
2-15-2 پژوهشهای انجام شده در خارج از کشور 44
2-15-3 جمع بندی پیشینه پژوهش 45
فصل سوم: روش شناسی پژوهش 47
3-1 مقدمه 48
3-2 نوع و روش پژوهش 48
3-3 جامعه پژوهش 50
3-4 ابزار و روش گردآوری پژوهشها 52
3-5 شیوه تجزیه و تحلیل داده ها 54
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 55
4-1 مقدمه 56
4-2 مشخصات برنامهها 56
4-3 وضعیت تولید پخش در هفته 65
4-4 وضعیت تولید پخش در سال 65
4-5 ساختار برنامه‌ها 66
4-6 روزهای پخش برنامه‌ها 67
4-7 مدت پخش برنامه‌ها 68
4-8 ساعت پخش برنامه‌ها 68
4-9 دسته‌بندی برنامهها از جهت گروه 69
4-10 بازنمایی کتاب و کتابخوانی در برنامههای رادیویی 69
4-11 وضعیت برنامهها از جهت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی 70
4-12 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نوع برنامه 71
4-13 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته 72
4-15 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال 73
4-16 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار برنامه 75
4-17 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک روزهای پخش 76
4-18 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه 77
4-19 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه 78
4-20 وضعیت برنامه ها از جهت پرداختن به موضوع نقد کتاب 79
4-21 وضعیت برنامه ها از جهت پرداختن به موضوع معرفی کتاب 80
4-22 وضعیت برنامه ها از جهت پرداختن به موضوع قصه گویی 80
4-23 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه 82
4-24 پاسخ به پرسشهای پژوهش 83
4-25 آزمون فرضیه‌ها 86
4-25-1 فرضیه اول: « بیش از 40% برنامه های رادیویی به مفاهیم کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی اشاره نشده است». 86
4-25-2 فرضیه دوم: «بین جنسیت سازندگان برنامه ها از جهت میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی تفاوت معنیداری وجود دارد». 87
فصل پنجم: بحث، نتیجه‌گیری و پیشنهادها 88
5-1 مقدمه 89
5-2 تحلیل پرسشهای پژوهش 89
5-3 نتایج حاصل از فرضیه های پژوهش 94
5-4. پیشنهادهای پژوهش 95
5-4-1 پیشنهادهای بر آمده از پژوهش 95
5-4-2 پیشنهاد هایی برای پژوهش های آینده 96
پیوست 1 97
پیوست 2 104
منابع فارسی : 108

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1: مشخصات برنامه‌های مورد بررسی از جهت نام، زمان و دسته‌بندی موضوعی 56
جدول 4-2: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب وضعیت تولید پخش در هفته 65
جدول 4-3: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت تولید پخش در سال 65
جدول 4-4: توزیع فراوانی برنامه‌ها برحسب ساختار برنامهها 66
جدول 4-5: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب روزهای پخش برنامه‌ها 67
جدول 4-6: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب مدت پخش برنامه‌ها 68
جدول 4-7: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب ساعت پخش برنامه‌ها 68
جدول 4-8:توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب دسته‌بندی برنامه‌ها از جهت گروه 69
جدول 4-9: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع 70
جدول 4-10: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه 71
جدول 4-11: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته 72
جدول 4-12: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال 73
جدول 4-13: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار برنامه 75
جدول 4-14: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک روزهای پخش 76
جدول 4-15: توزیع فراوانی برنامه‌های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه 77
جدول 4-16: توزیع فراوانی برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه 78
جدول 4-17: توزیع فراوانی برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع نقد کتاب 79
جدول 4-18: توزیع فراوانی برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع معرفی کتاب 80
جدول 4-19: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع قصه گویی 80
جدول 4-20: توزیع فراوانی برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه 82
جدول 4-21. نتایج آزمون دوجمله ای برای فرضیه اول پژوهش 86
جدول 4-22. نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه برای فرضیه دوم پژوهش 87
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار 4-1: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته 73
نمودار 4-2: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال 74
نمودار 4-3: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه 78
نمودار 4-4:توزیع فراوانی برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه 79
نمودار 4-5: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه 82

چکیده:
پژوهش حاضر با هدف شناسایی مفاهیم کتاب، کتابخوانی در برنامههایی رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1391 انجام شده است. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام گرفته است. جامعه پژوهش شامل 74 (6875برنامه) عنوان برنامه رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 بوده است. در ابتدا یک سیاهه وارسی از مفاهیم کتاب و کتابخوانی و مفاهیم مرتبط با آن تهیه شد و به تایید اساتید راهنما، مشاور و صاحبنظران حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی رسید. گردآوری داده ها با شنیدن محتوای برنامهها صورت گرفت و اطلاعات هر برنامه در کاربرگ های طراحی شده وارد گردید. دادههای استخراج شده با استفاده از نرم افزار آماری اس پی اس اس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت است.
یافته ها نشان داد از تعداد 74 عنوان (6875 برنامه) برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391، در مجموع تکرار واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی 716313 و جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید 62857 بوده است. یافته ها همچنین نشان داد بیشترین میزان استفاده از واژههای مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی با ساختار کلامی پیامی(22229 مرتبه)، مسابقه(17770 مرتبه)، روایی آوایی(15360 مرتبه) و پیامی(11547 مرتبه) بوده است و 7/29 درصد از برنامههای در گروه فرهنگ و دانش، 7/25 درصد در گروه مطالعات فرهنگی، 23 درصد در گروه فرهنگ و ادب، 5/9 درصد در گروه فرهنگ و هنر، 5.4 درصد در گروه فرهنگ و جامعه، 1/4درصد گروه فرهنگ و اندیشه، 4/1 درصد در گروه اداره کل نمایش، 4/1 درصد در گروه پخش قرار داشتند. یافته ها نشان داد که در مجموع 17984 برنامه را زنان 7131 برنامه را مردان و 5105 برنامه به صورت مشترک تهیه شده است. آزمون فرضیه اول پژوهش مورد تایید قرار نگرفت و نشان داد در بیش از 40% از برنامههای رادیویی به مفاهیم کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی اشاره شده است. بین جنسیت سازندگان برنامهها از جهت میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی تفاوت معنیداری وجود نداشت.
کلیدواژهها: کتاب، کتابخوانی، مطالعه، رادیو، شبکه فرهنگ، رسانه

فصل اول:
کلیات پژوهش

1-1 مقدمه
“و نزلنا علیک الکتاب تبیاناً لکل شی ء و هدی و رحمه و بشری للمسلمین.” ) نحل/89(

واژه کتاب در قرآن کریم 230 بار به کار رفته است که 49 بار، مراد قرآن است و در مواردی هم تورات، انجیل، نامه عمل، لوح محفوظ و … منظور می باشد.
در روایات، از قرآن به عنوان “کتاب” و “الکتاب” فراوان یاد شده و ابعاد آموزشی و هدایتی و حق گستری آن بیان شده است. مشهورترین این روایات، حدیث شکوهمند “ثقلین” است.
کتاب میراثی ماندگار، پدیدهای شکوهمند و با ارزش و عنصری رشد آفرین و روشنگر در پهنه زندگانی بشر است. پیشینه فرهنگی ما و شمار کتابها و کتابخانهها در عصر شکوفایی تمدن اسلامی و اهتمام دانشمندان اسلامی و ایرانی در پدید آوردن آثار ارزشمند و جهانی، همه و همه ناظر بر اهمیت کتاب و کتابخوانی است. اما علیرغم سهم سترگی که از این دیدگاه در تاریخ و فرهنگ و تمدن جهان داریم، جامعه امروزین ما هنوز بر پدیده کتاب و کتابخوانی، به دیده یک نیاز مطرح دایمی نمیاندیشد. به همین دلیل، وظیفه افراد فرهیخته و نهادهای فرهنگی است که در اشاعه، گسترش و تقویت هر چه بیشتر مسأله کتاب و کتابخوانی اهتمام ورزند. بخش فرهنگی و اجتماعی هرجامعه از بخشهای بنیانی به شمار می‏آید.
از سوی دیگر، توسعه فرهنگی به مفهوم لغوی، وسعت بخشیدن به فرهنگ و در معنای گسترده‏ و کاربردی، مهیا کردن تمامی شرایط برای همگامی با علوم روز با مشارکت کلیه‏ طبقات فرهنگی و اجتماعی است. در زمینه تعالی این نوع توسعه شاخصهای متعددی ایفای نقش می‏کنند که‏ سطح دانش و آگاهیهای عمومی و تخصصی افراد جامعه بیش از هرعاملی اهمیت‏ دارد. در این میان، سطح آگاهیهای عمومی افراد جامعه با عنایت به ارزشمندی آن‏ در بهبود و اصلاح امور فردی، اجتماعی و حتی بطور غیرمستقیم در فعالیتهای‏ اقتصادی و سیاسی، از جایگاه ویژه‏ای برخوردار است.
در این راستا، مطالعه و کتابخوانی ابزار اصلی افزایش سطح آگاهی و دانش تک‏ تک افراد جامعه است. در ایران بروز موانع عدیده‏ای برسر راه رشد و نهادینه شدن فرهنگ عادت به مطالعه، مسیر رشد و توسعه سریع کشور را با مشکلاتی مواجه ساخته است که در دراز مدت نتایج نامطلوبی به بار میآورد.
همچنین، افزایش کمیت و ارتقای کیفیت زندگی از اهداف اصلی‏ توسعه جامعه بشری است. بطوریقین بستر مناسب این رشد و توسعه، کتابخوانی است. مطالعه تازه‏ترین‏ پیام‌ها و مقالات موجود در مجلات، روزنامه‏ها و کتب، نقشی مهم در به روزماندن‏ توان فکری و عملی اعضای جامعه ایفاء می‏کنند و برای تحقق توسعه پایدار به‏ عنوان یک رهیافت دوراندیشانه ضروری است. گسترش مطالعه و کتابخوانی به توسعه منابع انسانی و افزایش قابلیتهای‏ اعضای جامعه انجامیده و در نتیجه کارایی بالای افراد جامعه و بهره‏وری بالای‏ فعالیت‌ها را به دنبال خواهد داشت.
مطالعه و کسب علم و دانش زیر بنا و زمینه ساز توسعه و پیشرفت کشور و راهگشای بهروزی، سعادتمندی و فرزانگی جامعه و انسانهاست. مطالعه دارای دو جنبه کمّی و کیفی می باشد. مطالعه کمی شامل مدت زمان مطالعه و مقدار مطالعه انجام شده در زمان مشخص است و مطالعه کیفی شامل مقدار یادگیری ، بخاطر سپاری ، تجزیه و تحلیل ، بسط معنایی و کاربرد مطالب می باشد.اگر کتاب را دریچه ای به سوی جهان علم و معرفت بدانیم مطالعه راهی است برای پرورش استعدادهای خدادادانسانی که او را در مسیر رشد و تکامل راهنمایی میکند.
در مجموع، کتابخوانی به معنی عمل خواندن کتاب می‌باشد (انوری،1381) و منظور از ترویج کتابخوانی هر مفهومی که به کتابخوانی، مطالعه و ترویج آن پرداخته باشد (باب‌الحوائجی و یزدیان راد، 1389: 35). برای ترویج فرهنگ مطالعه در افراد جامعه عوامل متعددی از جمله خانواده، مهد کودک، مدرسه، دانشگاه، کتابخانههای عمومی، تلویزیون و دیگر رسانههای گروهی، به علاوه ایجاد عادت به مطالعه نقش دارند و گرایش مردم به مطالعه بستگی به موارد متعددی دارد که اهم آن‌ها عبارتند از: سطح سواد و آموزش، توسعه اقتصادی، آداب و سنن خانوادگی و فرهنگی، نظام آموزشی، ادراک و دید سیاسی، نظام کتابخانه‌ها و نوع و الگوی انتشارات می‌باشد (اصغرنژاد،1380).

اهمیت کتاب و کتابخوانی این است که با نهادینه کردن عادت به مطالعه در همه تفکرات و اندیشه‌ها و دل‌ها اقدام تا با همگانی کردن شور، شوق و عشق به کتاب وکتابخوانی که آن در جامعه استمرار داشته باشد. اما جای تأسف دارد که عادت به مطالعه جایگاهی در رشد همه جانبه در کلیه سطوح اجتماع ما پیدا نکرده است و می‌بایست در پیشگیری از توسعه و گسترش بیشتر آفت عدم مطالعه به منظور رشد و اعتلای فرهنگ عمومی کوشش و تلاش زیادی نمود و این معضل بزرگ را با جدیت و سخت کوشی هر چه تمامتر از جامعه دور کرد. اکنون زمان آن فرارسیده است که همه انگیزه‌ها و موانعی را که به هر دلیل در زمینه کتاب و کتابخوانی ایجاد شده است، کنار رانده و با یاری، کمک، مردانگی و اراده قاطع تصمیم شکست ‌ناپذیری گرفته و نسبت به احیای کتاب و کتابخوانی اقدام کنی.
اهمیت کتاب هنگامی است که روح به معنی اینکه در پیکره هنر دمیده گردد و معنویت به شکل هنری ارائه ‌شود درجه تاثیرگذاری و ماندگاری آن به شدت روبه فزونی می‌رود. پرداختن به اصولی از مسایل فرهنگی کشور از جمله مسئله کتابخوانی و راه حل‌ها جهت رفع معضلات، تنگناها و مشکلات آن، اگرچه اموری است که نیازمند همت همگانی می‌باشد ولی بخش‌های دولتی مسئول آن هستند و می‌بایست در راه آن سرمایه‌گذاری نموده و با بصیرت و قدرت نظارت لازم بر مسایل فرهنگی داشته باشند و آن را سر و سامان دهند. دستگاه‌های دولتی اداره‌کننده‌ی کشور می‌بایست با پیشتازی کسانی را که دارای تفکر و اهل قلم هستند ترغیب نمایند تا به مطالعه و تحقیق دست زده و حاصل و نتیجه تلاش‌هایشان را در معرض استفاده همگان بگذارند و از این طریق می‌توان فرهنگ جامعه را به پویایی و بالندگی رساند.
موضوع کتاب و کتابت در رشد حیات اجتماعی تأثیر بسزایی دارد. روح یک جامعه در پرتو این مهم بارور میشود و به همین دلیل میراث فرهنگی و تمدن اسلامی همیشه مملو از کتابهای بزرگانی است که افتخار جامعه بشری بوده و همه همت اولیای دین اسلام بر این بوده است که بندگان خدا را به سوی روشنایی کتاب رهنمون شوند. چنانکه کلام الهی با توجه به قلم آغاز شده: (علم بالقلم) و در جایی دیگر می فرماید: (ن و القلم و ما یسطرون).
حضرت علی علیه السلام می فرماید: “کسی که با کتابها آرامش می یابد هرگز آسایش از او سلب نمی شود.”
کتاب از دیرباز، حافظ و احیا کننده تفکر و اندیشه های والا و منبع عظیمی بوده است که طالبان علم، اندیشه و حقیقت را سیراب نموده، ارزیابی شرایط و امکانات موجود فرهنگی مبین این نکته است که امروزه کتاب میتواند به عنوان یک وسیله مطمئن و کار آمد در بهینه سازی فضای فرهنگی جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
اهمیت کتاب و فرهنگ کتابخوانی و جایگاه والای کتاب بر کسی پوشیده نیست، کتاب از دیر باز یکی از مهمترین ابزارهای آگاهی و بصیرت به شمار آمده است.
یکی از معیارهای سنجش رشد فرهنگی و فکری هر ملت و کشوری در تعداد کتابخانه ها، کتاب فروشی ها، کتاب چاپ شده و کتابخوان های آن جامعه است. کتابخوانی و بالا بودن میزان مطالعه در جهان یکی از شاخص های توسعه یافتگی و رشد شناخته شده است.(آفتابیآرانی و بتولی، 1386)
روح انسان با مفاهیمی چون جستجوگری، کنکاش، پرسشگری و… الفتی عمیق دارد. علاوه بر آنکه انسان ذاتاً جستجوگر بوده و به دنبال پاسخ دادن به مجهولات است، مکتب اسلام که بر مبنای رشد و تعالی انسانها در مسیر حق بنا نهاده شده است نیز تأکید بسیاری بر نیروی تعقل و تفکر دارد.
اسلام دینی است که با کتاب و کتابت عجین شده است و معجزه‌ی آن، امالکتاب یعنی قرآن کریم بوده و بسیار در تشویق و ترغیب به امر کتابخوانی و گسترش و توسعه کتابخانه سفارش نموده است.
پیامبر اسلام(ص) فرموده اند: “علم بجویید که علم یار مؤمن است و بردباری وزیر اوست و عقل دلیل اوست و عمل سرپرست اوست”
رشد اندیشه و فرهنگ یک جامعه نیز پیرو رشد و تعالی نخبگان جامعه است و نخبگان جامعه از تأثیرگذارترین افراد بر حکومت و خط دهی مسیر تعقلی و اندیشه ورزی جامعه محسوب می شوند.
دانشجویان به عنوان نخبگان جامعه ما، نقش مهمی در راه رشد فکری و تعقلی افراد دارند و این نقش حساس بدون مرارت مطالعه و تفکر و تعقل ادا نخواهد شد؛ از سوی دیگر، لازمه کار فرهنگی و سیاسی در دانشگاهها منوط به گسترش مطالعه کتاب و کتابخوانی و تفکر بین دانشجویان است(مروتی،1390).
رهبر معظم انقلاب اسلامی برای کتابخوانی جایگاه والایی قائل هستند و در این باره می فرمایند: “کتاب دروازه ای به سوی جهان گستردهی دانش و معرفت است و کتاب خوب یکی از ابزارهای کمال بشری است. برای یک ملت خسارتی بزرگ است که با کتاب سروکار نداشته باشد وبرای یک فرد توفیقی عظیم است که با کتاب مانوس وهمواره در حال بهرهگیری از آن یعنی، آموختن چیزهای تازه باشد.”( بیانات در دیدار با دست اندرکاران برگزاری هفته کتاب)
امروزه کتاب و کتابخوانی به یک وظیفه تبدیل شده است و همهی مردم برای رشد فکری خود و داشت یک زندگی مطلوب در اجتماع میبایست به مطالعه اهمیت بدهند و از کتابهای مفید بهره بگیرند. از کتاب به عنوان عالیترین ابزار حفظ و انتقال دانش بشری در طول تاریخ یاد کرده اند در عین حال فراگیرترین و پرطرفدارترین مقوله فرهنگی در میان کودک، نوجوانان، میانسال و بزرگسالان تا امروز بوده است.
تأکیدات دین مبین اسلام و دستاوردهایی که فرهنگ کتاب‌خوانی برای جامعه اسلامی داشته است، همگان را ملزم می‌سازد که در راه اعتلای آن در جامعه قدم‌های جدی و مؤثر بردارند. کتاب، ابزار انتقال پیام، فرهنگ و تمدن از نسلی به نسل دیگر است. کتاب را می‌توان، ابزار کمال و ابزار تفکر به حساب آورد. به همین علت است که فرانسیس بیکن – فیلسوف انگلیسی – طی مقاله‌ای بیان می‌کند”مطالعه ذات آدمی را به کمال می‌رساند و خود، با تمرین و تجربه کمال می‌پذیرد. استعدادهای ذاتی، مثل گیاهان خودرو هستند و مطالعه برای‌ آن‌ها، در حکم پیراستن شاخ و برگ است. مطالعه به خودی خود بیش از آنچه لازم است راه‌های گوناگونی در برابر آدمی قرار می‌دهد که برای محدود کردن این راه‌ها، تجربه ضرورت دارد. مردم نیرنگ باز مطالعه را حقیر می‌شمرند، ساده‌دلان آن را می‌ستایند و تنها خردمندان مطالعات خود را به کار می‌بندند، هرگز کتابی را به آن قصد مخوان که بخواهی آن را نقض کنی و نیز به آن قصد که آن را بپذیری و مسلم شماری یا برای آنکه مایه‌ای برای سخن گفتن پیدا کنی، بلکه خواندن تو فقط باید برای سنجش، تأمل و اندیشیدن باشد 15 کتاب در واقع شاهراه توسعه همه جانبه در جامعه است. توسعه را می‌توان تغییر و تحول وضعیت ابتدایی و تجلی توانایی‌ها و استعدادهای نهفته در مسیر پیشرفت همه جانبه جامعه تلقی کرد. توسعه به دست انسان و برای انسان صورت می‌گیرد و مشخصاً پایه این تغییر و تحول، تغییر در رفتار فردی و اجتماعی تک تک افراد جامعه به سوی کسب دانش، مهارت و بینش سازگار با علم روز در جهت شناخت و به عمل درآوردن روزافزون پدیده‌ها و ناشناخته‌های بشری است. بدون تردید منشأ تحولات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی،‌ رشد آگاهی‌ها و توانایی‌های نیروی انسانی فعال جامعه است و از آنجایی که نیروی انسانی با قابلیت‌های و انگیزه‌های متفاوت، عملکرد متفاوت دارند و این انسان‌ها هستند که عامل ایجاد پیشرفت و به کارگیری فن‌آوری‌اند. بنابراین کار لازم است لوازم و تجهیزات ضروری برای شکوفایی این استعدادهای نهفته متنوع، شناخته شود. توسعه پایدار، سیاست بهره‌گیری بهینه از منابع موجود برای تضمین توسعه مطلوب نسل‌های آینده را توصیه می‌کند. چنین سیاستی اصولاً به وسیله یک ملت آگاه، طراحی و به اجرا در می‌آید. افزایش کمیت و کیفیت زندگی از اهداف اصلی توسعه جامعه بشری است. پیشرفت‌های علمی و فنی، گسترش ارتباطات و شبکه‌های اطلاع‌رسانی، مبارزه با فقر، بیکاری و بیماری، حفاظت از محیط زیست، غنای اقتصادی، رفتار مناسب فردی و اجتماعی از سازهای بسیار مهم در این راستا است که همگی متأثر از سطح دانش و مهارت بالای نیروی انسانی فعال است. تا جایی که سواد در فرایند توسعه جهانی امروز معیار پرتوانی است و از حد برداشت‌های متداول، که بیشتر سواد را در همان قالب سوادآموزی می‌بینند، فراتر رفته است. امروزه با سواد کسی است که با درک مراحل توسعه جامعه خویش به انجام رفتارهای مناسب و تقویت کننده این مراحل اقدام کند و جامعه را به سوی تحول فکری، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی رهنمون سازد. بر این اساس است که کتاب در روند توسعه در کشور ما و سایر کشورها نقش مهم و اساسی دارد. در کشور ما، از دیر باز، کتاب جایگاه والا و شایسته‌ای داشته، اما تنها نزد اهالی فرهنگ و دوست‌داران علم و معرفت. فرهنگ مطالعه، در میان عامه مردم، چندان جانیفتاده و مقبول طبع نیست. شاید به همین دلیل باشد که همواره فرهنگ شفاهی، بر فرهنگ کتبی برتری داشته است. تا قبل از ورود ماشین چاپ به ایران، تمام کتاب‌ها، با دست کتابت می‌شد و مشهورترین کتابخانه‌های دنیا، در این سرزمین بودند و سوزاندن کتاب و کتابخانه‌ توسط اقوام بیگانه، سابقه‌ای بس دیرین، در ایران دارد. اسکندر مقدونی، سرآمد کسانی است که در ایران، به این کار نابخردانه دست زد. حتی شش هفت دهه پیش نیز این کار ناشایسته، در محوطه حیاط کتابخانه ملی ایران و توسط برخی مدعیان فرهنگ تاریخ انجام شد(کتاب مهر،1390)
در چهار قرن اخیر به یمن اختراع چاپ، کهکشان پرستاره گوتنبرگ آسمان جهان را به نور آثار منتشر شده منور کرد و کتاب چاپی کاغذی در گوشه و کنار جهان حاصل اندیشه و آراء دانشمندان و نویسندگان شد.
توسعه کتابخانه‎ها و افزایش سرانه مطالعه در سطح جامعه یکی از موثرترین روش ها برای نهادینه کردن فرهنگ مطالعه است و رسانه ها باید توجه ویژهای به گسترش فرهنگ کتابخوانی داشته باشند.

همچنین عملیاتی کردن فرمایشات مقام معظم رهبری یکی از اولویت های حوزه کتاب و کتابخوانی در جامعه محسوب می شود.
کتابخوانی باید به یک عادت همیشگی در بین مردم به ویژه جوانان تبدیل شود و با وجود گستـــرش همه جـانبه وسایـل ارتبـاط جمعی، در دنیای امــروز کتـاب هنـوز جـایگـاه ویــژه ای دارد و ترویج و تعمیق فرهنگ مطالعه باید کوشش کرد.
با ورود رسانههای جدید ابتدا به نظر می‌رسید عمر کتاب رو به زوال است، اما هرچه رسانه‌ها و کارکردهایشان شکوفاتر شدند، مشخص شد که رسانه‌ها می‌توانند مطالعه و خواندن باشند.
همچنین اهمیت برگزاری جشنواره‌هایی درباره کتاب رسانه‌های متعدد در توجه دادن مردم به کتاب نقش مهمی دارند و می‌توانند همچنان علاقه‌ به کتابخوانی را زنده و شاداب نگه دارند. اگر آن‌طور که باید، کتاب در رسانه‌های دیگر مورد توجه قرار نگرفته است، این ناشی از فرارسیدن روزگار افول کتاب نیست، بلکه بی‌توجهی آن رسانه‌هاست و ضرورت دارد از تمام ظرفیت‌های موجود در فضای رسانه‌یی برای ترغیب مخاطب به خواندن کتاب استفاده شود.
واز طرف دیگر رادیو این رسانه گرم و صمیمی بر این باور است که رادیو به عنوان رسانه شنیداری میتواند در کنار رسانه های دیگر در این زمینه نقش موثری داشته باشد؛ مطالعه اولیه نشان میدهد که برنامههای گوناگون رادیو با توجه به ساختار و محتوای متنوع خود به موضوع کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی پرداختهاند. همچنین اهمیت این موضوع باعث شده تا طرح راهاندازی شبکه مستقل رادیو کتاب در دستور کار معاونت صدای جمهوری اسلامی ایران جناب آقای دکتر صوفی قرار گرفت.
رادیو به عنوان رسانه شنیداری میتواند در کنار رسانه های دیداری در این زمینه نقش موثری داشته باشد؛ مطالعه اولیه نشان میدهد که برنامههای گوناگون رادیو با توجه به ساختار و محتوای متنوع خود به موضوع کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی پرداختهاند.
هر تحول و جهش مطلوبی، در پرتو رشد فرهنگی جامعه به وقوع می پیوندد، با توجه به اهمیت کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی و تاثیر فراوانی که در مسائل فرهنگی جامعه دارد، بررسی جایگاه این مفاهیم در جامعه ضروری به نظر می رسد.(باب الحوائجی و یزدیان،1389)

1-2 بیان مساله
شخصیت آدمی، متاثر از دو عامل اصلی وراثت و محیط است. وراثت، مقدار توانایی و استعداد بالقوه موجود در فرد را مشخص میکند و محیط مناسب با محرکهای فیزیکی و اجتماعی مطلوب، سبب فعلیت یافتن و شکوفایی این تواناییها و استعدادها میشود. در پی تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی چند قرن اخیر، ابتدا در غرب و سپس در دیگر مناطق و کشورهای دنیا، وسایل ارتباط جمعی، به تدریج به یکی از کلیدیترین عوامل محیطی موثر بر شخصیت افراد در جوامع بدل شده و در ایجاد عادت ها و رفتارهای مطلوب و مناسب و پرهیز از رفتارهای نامطلوب و ضد هنجار در افراد هر جامعه، نقشی تعیین کننده یافتهاند. نشریات، روزنامهها و مجلات، نخستین رسانههای فراگیر جمعی بودند که زمینههای توسعه فرهنگی و اجتماعی را در غرب، در سدههای 18 و 19 فراهم آوردند. آنها در سده بیستم نیز عاملی اساسی در رهبری نهضتهای فکری و سیاسی و اجتماعی در بسیاری از کشورها بودند. از قرن بیستم به بعد، با ورود رادیو و تلویزیون به صحنه ارتباطات، تحولی عمیق در سبک زندگی و اندیشه افراد پدید آمد و دولتها از این وسایل ارتباط جمعی، به عنوان ابزارهای موثر در توسعه فراگیری جوامع خود، بهره گرفتند.(مکتبی،1380)
شواهد حاکی از آن است که کتابخوانی و مطالعه در میان نوجوانان و جوانان کشور، از وضعیت چندان مطلوبی برخوردار نیست(فرهادیان،1381). درصد افراد علاقه مند به کتاب و همچنین زمان مطالعه کتاب (سرانه مطالعه کتاب) نسبت به برخی از کشور های پیشرفته میزان مناسبی نیست و منصور واعظی، دبیر شورای فرهنگ عمومی که در سال 88 سرانه مطالعه در ایران را 18 دقیقه اعلام کرده بود، در تازه‌ترین اظهار نظر خود سرانه مطالعه در ایران را 79 دقیقه در روز اعلام کرد(جمعه 10 آذر ماه 1391روزنامه همشهری).
از آنجا که ممکن است برنامههای رادیویی بازتابی از اهمیت، نقش و کارکرد کتاب و کتابخوانی در جامعه باشد و بر روند رغبت مطالعه در جامعه نیز تاثیر گذار باشد، این پژوهش در نظر دارد مفاهیم کتاب و کتابخوانی را در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ را از طریق تحلیل محتوا مورد بررسی قرار دهد.

1- 3 اهمیت و ضرورت پژوهش
از آن جا که پیشرفت و توسعه جوامع، متکی به نیروی انسانی کارآمد، آگاه و متخصص می باشد، بنابراین ارتقای سطح دانش و تخصص نیروی انسانی مبتنی بر آموزش مستمر آنان است .
توسعه کتابخوانی، یکی از زیر مجموعه های توسعه همه جانبه کشور است(یزدانیان،1389) و برای تکمیل زنجیرهی توسعه کتابخوانی باید برنامه سازان رادیویی آموزش دیده باشند تا بتوانند نقش تاثیر گذار خود را در تکمیل این زنجیره به خوبی ایفا کنند. با انجام این پژوهش مشخص می شود که برنامههای رادیویی به چه میزان در جهت آگاهی مخاطبان نقش داشته اند و آیا توانسته اند به میزان کافی و همه جانبه و به شیوه ای تاثیر گذار به روشن کردن مباحث کتاب و کتابخوانی بپردازند یا خیر.

کتاب و کتابخوانی و میزان گرایش به مطالعه، امروزه یکی از شاخص‌های توسعه به شمار می‌رود، گرچه کشورهای درحال توسعه نزدیک به 80 درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، اما کمتر از 30 درصد کتابهای مصرفی جهان را تولید می کنند و کمتر از این نسبت نیز به کتابخوانی مشغول هستند، این در شرایطی است که کشورهای پیشرفته یا توسعه یافته که حدود 20درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، 70 درصد کتابهای مصرفی جهان را تولید می کنند.
کشورهای اروپایی حدود 15درصد جمعیت جهان را در خود جای داده اند، اما در سال 1990 بیشتر از نصف کتابهای مصرفی جهان را تولید کرده اند،
اروپا در سال 1991 به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت خود، 802 عنوان کتاب منتشر کرده است، اما در قاره آسیا در همین سال به ازای هر یک میلیون نفر آسیایی 70 عنوان و در قاره آفریقا به ازای هر یک میلیون نفر آفریقایی فقط 20عنوان کتاب منتشر شده است.
مشکل کتاب در جهان سوم، تنها به کمبود تولید و نشر کتاب محدود نمی شود، مشکل اساسی این است که حتی اگر کتاب های زیادی هم در این کشورها منتشر شود، میزان افراد استفاده کننده از این کتابها (کتابخوان ها) بسیار پایین است(نعمتی،1389).

کارلایل، کتابخانه را «دانشگاهی برای همه» می‏نامد و برخی نیز به دلیل اهمیت فزاینده آن در پیشرفت حیات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، کتابخانه عمومی را به قلب جامعه تشبیه کرده و زندگی افراد را بدان وابسته دانسته‏اند.
اولیور کولد اسمیت، یکی از نویسندگان سرشناس غربی، درباره کتاب می‏نویسد: «وقتی که دفعه اول، یک کتاب خوب می‏خوانم، مانند آن است که با یک دوست جدید آشنا شده‏ام. وقتی که همان کتاب را دو مرتبه می‏خوانم، مانند آن است که با دوست قدیمی، مجددا ملاقات کرده‏ام».
جاحظ، یکی از ادیبان مشهور و دانشمند معروف جهان اسلام است. وی درباره کتاب، سخن جالبی دارد. ایشان در این باره می‏گوید: «کتاب، درختی است که همیشه پربار و پرمیوه و ثمر است. کتاب، هم نشینی است که تو را خسته و ملول نمی‏سازد. دوستی است که تو را فریب نمی‏دهد. رفیقی است که به تو آزار نمی‏رساند. اگر مطالعه کتاب هیچ فایده‏ای نداشته باشد، جز همین که تو را از ایستادن بیهوده در منزل و نگاه کردن به عابران باز دارد، کفایت می‏کند».
ساموئیل اسمایلز، در مورد فایده‏های کتاب می‏گوید: «کتاب، برای طبقات مختلف مردم مفید است. چه بسیار کسانی که قوای افسرده و خاموش آنان، پس از خواندن تاریخ حیات بعضی رجال بزرگ، شعله ور شده است و در خود، استعداد کافی احساس نموده، از تنگنای بطالت به شاهراه کار و سعادت افتاده و رشته زندگی را به کلی تغییر داده‏اند. گاه، کتاب انسان را سراپا شعله و همت و غیرت و نشاط می‏کند».
سر فرانسیس بیکن،بعضی کتاب ها را باید چشید، برخی را باید بلعید و معدودی را باید جوید تا قابل هضم شود.
ویلیام شکسپیر، کتاب، بزرگ ترین اختراع بشر است.
آلکوت، کتاب خوب، کتابی است که به انتظار و توقع گشوده و با سود و رضایت بسته شود.
سوئه، تو در یک شب این کتاب را می خوانی و من موی خود را برای نوشتن آن سپید کرده ام.
مارتیمز جی آدلر، هنگام مطالعه کتاب، طرف صحبت فقط دانشمندان هستند.
جیمز مک واش، کتابی که می خوانی، نباید به جای تو فکر کند، بلکه باید تو را به اندیشیدن وادارد.
ژول کارداتی، اگر یکی از مشتاقان کتاب هستید، بزرگ ترین خوش بختی جهان را دارید.
به وجود آوردن فرهنگ مطالعه در جامعه، مستلزم تدوین و اجرای برنامههایی است که عادت به مطالعه را رونق می بخشد. پس برای رسیدن به شرایط مطلوب چاره ای نداریم جز آن که عادت به کتابخوانی را از دوران کودکی در افراد ایجاد کنیم کتاب باید والاترین جایگاه را در گستره‌های فردی و اجتماعی دارا باشد؛ حال آنکه سودمندانه و به دلایلی گوناگون، اکنون کتاب از چنین موقعیتی به شایستگی در جامعۀ ما برخوردار نیست و هنوز مطالعه به عنوان یک نیاز دایمی برای همگان مطرح نمی‌باشد. این مسئله، با توجه به چنان پیشینۀ درخشان و درک ضرورتها و نیازهای این زمان، درخور تأمل فراوان است و بازنگری آن باید از اولویتهای زندگانی ما باشد (عبداله زاده،1387).
این پژوهش می تواند سبب شود تا برنامهسازان و مدیران رسانهها توجه خود را بیشتر به حوزه کتاب و کتابخوانی معطوف کرده و با پرداختن بیشتر به این مباحث در ترویج کتابخوانی تلاش بیشتری صورت بگیرد.

1-4 اهداف پژوهش
1-4-1 هدف کلی

هدف اصلی این پژوهش تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1391 پیرامون کتاب و کتابخوانی است.

1-4-2 اهداف فرعی
تعیین میزان تعداد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی.
تعیین میزان تعداد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه.
تعیین میزان تعداد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار.
تعیین میزان تعداد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت اجرای برنامه.
تعیین میزان تعداد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب وکتابخوانی به تفکیک گروههای برنامه.
تعیین میزان تعداد برنامههای شبکه رادیویی فرهنگ در سال 1391 در زمینه معرفی کتاب.
تعیین میزان تعداد برنامههای شبکه رادیویی فرهنگ در سال 1391 در زمینه نقد و بررسی کتاب.
تعیین میزان تعداد برنامههای شبکه رادیویی فرهنگ در سال 1391 در زمینه برنامههای قصهگویی و قصهخوانی.
تعیین میزان برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 در زمینه کتاب و کتابخوانی بر حسب جنسیت و همکاران برنامه ساز.

1-5 پرسشهای پژوهش
میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی چقدر است؟
میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه چقدر است؟
میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار چقدر است؟
میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت اجرای برنامه چقدر است؟
میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتاب¬خوانی به تفکیک گروههای برنامه چقدر است؟
میزان تولید برنامههای معرفی کتاب در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 چقدر است؟
میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع نقد و بررسی کتاب چقدر است؟
میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع قصهگویی و قصهخوانی چقدر است؟
تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 در زمینه کتاب و کتابخوانی بر حسب جنسیت و همکاران برنامه ساز چگونه است؟

6-1 فرضیههای پژوهش
فرضیه اول. بیش از 40% برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ به مفاهیم کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی اشاره نشده است.
فرضیه دوم. پرداختن به مفاهیم کتاب، کتابخوانی در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ با جنسیت برنامهسازان ارتباط معنی داری دارد.

1-7 تعاریف مفهومی و عملیاتی مفاهیم پژوهش:

رادیو: رادیو یکی از وسائل ارتباط جمعی است که می توان آن را یک رسانه خواند. تماس با رادیو کاملاً غیر دیداری است. رموز رادیو صرفاً شنیداری اند و شامل صحبت، موسیقی، صداها(افکت)، می شوند . عرضه این رموز در رادیو باید به گونه ای باشد که مخاطب دچار ابهام نشود(کرایسل،1381، ص4).

در این تحقیق رادیو به عنوان رسانه ای است که حافظ فرهنگ محسوب می شود و از آن به عنوان رسانهای تاثیر گذار و اطلاع رسان برای ایجاد بستری مناسب در امر کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی به کار گرفته خواهد شد.

برنامه رادیویی: برنامه رادیویی مجموعه ای است مرکب ازاصوات معنی دار متوازن منسجم؛ دربرگیرنده حداقل یک پیام پنهان یا اشکار که با توجه به فرهنگ جامعه خود برای جامعه زبانی یا جامعه معین آماری با مدتی ازپیش تعیین شده یا مقید به لحظه عرضه می شود(استاد نصرت ا… بابا یی، صدای ماندگار- 1389).

رادیو فرهنگ: رادیو سراسری فرهنگ در پی تصمیم معاون محترم وقت مبنی بر تخصصی شدن رادیوها در سال 1378 شروع به فعالیت نمود؛ این در حالی است که قبل از آن به عنوان کانال دوم رادیو، پخش مذاکرات علنی مجلس شورای اسلامی را عهدهدار بوده است.
مخاطبان این شبکه میتوانند جدیدترین مباحث فرهنگی و فکری را شنیده و با مسائل جاری ادبیات و هنر به صورت مطلوبی آشنا شوند. همچنین میتوانند مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی را از این شبکه دنبال کنند.
رادیو فرهنگ روی فرکانس FM:106 و AM:558 به صورت 24 ساعته پخش میگردد.

کتابخوانی: مطالعه، خواندن هدفمند است وفرد مطالب را دسته بندی نموده و سپس حفظ می نماید، در مطالعه، فرد مطالب را به یاد میسپارد و یادآوری مینماید. خواندن هدفمند نیست و فرد ملزم به یاد سپاری و یاد آوری مطلب نیست مگر اینکه در خواندن مطلب، توجه و دقت نماید و بخواهد به حافظه بسپارد(سیف،1387).
البته مراد از کتابخوانی مطالعه به هر شکل و فرمت مواد خواندنی است .

کتاب: واژه “Book” در لغت به‌معنای کتاب، دفتر، نامه، مجلد، کتابچه و دفترچه آمده(حق شناس،1380) و اصطلاحا عبارت از مجموعه معلومات و اطلاعاتی است که با حجم‌های مختلف در یک و یا چند جلد خطی و یا چاپی، در یک نسخه یا بیشتر انتشار می‌یابد.(قاسمی، 1382)
طبق تعریف یونسکو، کتاب معمولاً‌ از 48 صفحه بیشتر و به طور مستقل صحافی شده است. به کمتر از این مقدار جزوه یا رساله می‌گویند.(سلطانی،1379) این تعریف بیشتر مناسب کتاب‌های چاپی و دستنویس است و بر اساس شکل فیزیکی کتاب‌های سنتی ارائه شده است که وابسته به فن‌آوری‌های مورد استفاده در گذشته می‌باشد، از این‌رو جامعیت و مانعیت لازم را ندارد.(محسنی،1386) تعریف دیگری توسط ابرامی ارائه شده است: کتاب، یک رسانه گروهی است که در آن، مطالبی ضبط شده و قابل انتقال باشد و بازیابی مطالب آن از نظر زمان و مکان محدود نباشد.(ابرامی،1357) این تعریف از پاره‌ای جهات کامل‌تر از تعریف قبلی است. زیرا در آن محدودیت فیزیکی مانند چاپی یا دست‌نویس، الکترونیکی یا غیرالکترونیکی برای کتاب وجود ندارد و وابسته به فن‌آوری خاصی نیست و شامل بسیاری از کتاب‌های الکترونیکی نیز می‌شود.(محسنی،1386)

فصل دوم:
مبانی نظری و
پیشینه پژوهش
2-1 مبانی نظری
از گذشتههای دور، کتاب به عنوان یکی از ابزارهای آموزشی مورد توجه بوده است. مطالعه و بهره گیری از تازههای علمی، در روح آدمی موثر است و سبب پیشرفت و تعالی خواهد شد. تجربه جهانی نشان میدهد که رشد و توسعه تمدنها، در رشد فکری و فرهنگی هر جامعه ریشه دارد و بدون رشد فرهنگ کتابخوانی در جوامع نمیتوان به تعالی هیچ تمدنی دل خوش کرد. بدون شک، ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی موجب رشد فرهنگی و علمی هر کشوری خواهد شد(چهره و همکاران،1387).
“مطالعه” که فرهنگ لغت “عمید” آن را “اطلاع یافتن از چیزی با ادامه نظر در آن” معنی کرده است، نه تنها زیر بنای “پژوهش” و نخستین گام برای تحقیق است بلکه به عقیده کارشناسان جزء نیازهای روحی و معنوی انسان نیز محسوب می‌شود.
کتاب میراثی ماندگار، پدیده ای باشکوه و با ارزش و عنصری رشد آفرین و روشنگر در پهنه زندگی بشر است. افتخار ما نیز در این است که فرهنگ باورهای دینی ما – یعنی آیین مقدس اسلام – مبتنی بر ارزش بینش و دانش و ارجمندی کتاب و نگارش است و خداوند منان معجزه ابدی آخرین و محبوب ترین فرستاده اش را یک کتاب قرار داده است، قرآن کریم سرامد همه کتابهای عظیم است. همچنین پیشینه فرهنگی ما و شمار کتابها و کتابخانه ها در عصر شکوفایی تمدن اسلامی و اهتمام دانشمندان اسلامی و ایرانی در پدید آوردن آثار ارزشمند جهانی، همه و همه ناظر بر اهمیت کتاب و کتابخوانی است.
در فرهنگ کهنسال و گهربار ایران اسلامی، کتاب همواره عزیزترین مونس و همراه آدمی بوده و اهل کتاب همواره از منزلتی ارجمند در یاد، خاطره و منظر عمومی جامعه برخوردار بوده اند.
با این وصف اگر در ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی همتی مداوم و سنجیده به کار بسته نشود، سایه سستی و غفلت بر این رسانه نوشتاری مستولی خواهد شد و جای حضور و انس دلنشین و تعالی بخش کتاب را سرگرمیها و دل مشغولیهای کم ارج خواهد گرفت. در این میان، رسانه می تواند در پی نقش رسانای خویش همچون مدرسه ای بزرگ بر تمامی حیات انسانی پرتو اندازد و در ترویج فرهنگ والای کتابخوانی گام های موثری بردارد.
در عصر حاضر که آن را “عصر اطلاعات” میخوانند، به بهرگیری از منابع گوناگون اطلاعاتی به عنوان منابع مختلف تغذیه بشر توجه شده است. جوامع اطلاعاتی برای آنکه شهروندانی فرهیخته و با سواد داشته باشند، باید از راههای مختلف، اطلاعات مناسب و لازم را در اختیار آنان قرار دهند. با این روش، افراد در زمینههای گوناگون رشد رشد می کنند و علاوه بر داشتن تخصصهای مورد نیاز جامعه، از بینش و دانشی برخوردار میشوند که برای هر شهروند و برای گذراندن یک زندگی متفکرانه لازم است (رضوی، جعفری زاده و نوروزی، 1385).
اصل کلام این که فرهنگ کتاب خوانی بسیار ارزشمند است و باید کودک را از همان زمان طفولیت، با مطالعه و کتاب آشنا کرد. از همان زمان که مادر برای کودک لالایی می خواند، باید ذهن او را از طریق کتابهای مصور با تصویرخوانی آشنا ساخت و خاطره ای از کتاب در ذهنش به وجود آورد. نبودن کتاب در سبد مصرفی خانوادهها به هر دلیلی که باشد، نشانه ای از نبود فرهنگ کتابخوانی در جامعه است و باید با شناخت موانع کتابخوانی و رفع آنها کاری کرد که کتاب در فهرست نیازهای ضروری خانوادهها قرار گیرد. از سوی دیگر، همان گونه که کتابها، مجله ها و فرم های چاپی، افراد را در معرض اطلاعات متنوع قرار می دهند، رسانه های دیگری چون رادیو،تلویزیون، رادیو و اینترنت به ما کمک میکنند دانش خود را در زمینه های گوناگون افزایش دهیم. (شهرآرای، 1373). رادیو، یکی از وسایل ارتباطی جذاب و نیرومندی است که معمولاً سرگرمی جالب توجهی برای گروه های سنی کودک، نوجوان و بزرگسال است. آنها به دلایلی چون تفریح و سرگرمی، کسب آگاهی و مهارت یافتن در برقراری ارتباط اجتماعی، به گوش دادن برنامههای رادیویی میپردازند. وسایل ارتباط جمعی به ویژه رادیو در تغییر ارزشها، سنت ها، باورها، اعتقادات و نگرش افراد جامعه به ویژه کودکان و نوجوانان نقش بسزایی دارند. اگر بتوان از طریق وسایل ارتباط جمعی، تغییر و تحول فرهنگی مناسبی به وجود آورد و جامعه را به سوی ارزشها و اعتقادات و باورهای صحیح هدایت کرد، می توان گفت زیربنای توسعه و پیشرفت فرهنگی و اجتماعی فراهم آمده است. بر این اساس، رسانه های یاد شده در زندگی کودکان و نوجوانان نقش مهمی ایفا میکنند. از این رو، مطالعه و تحقیق درباره اثر رسانه ها بر ابعاد گوناگون شخصیت این قشر، اهمیتی شایان توجه دارد. رسانه های ارتباط جمعی به سبب داشتن ویژگیهای خاص میتوانند پیام مورد نظر فرستنده را در محیطی وسیع منتشر کنند. بدین ترتیب، تعداد مخاطبان بیشتری برای این رسانهها وجود دارد.
رسانههای ارتباط جمعی میتوانند در ترویج فرهنگهای سازنده موثر واقع شوند و کتاب را به عنوان ماندگارترین عنصر فرهنگی به جامعه بشناساند. رسانه میتواند تاثیر شگرفی در ترویج کتاب و کتابخوانی گذارده مردم را در جهت استفاده از منابع مکتوب فرهنگی و علمی تشویق نموده و در این راستا موجبات توسعه علمی- فرهنگی جامعه را موجب گردد.
امید است با بکارگیری روشهای تبلیغات رسانه ای نوین شاهد برانگیخته شدن ذوق و شور مطالعه در بین تمام اقشار جامعه باشیم(دهقانی،1389).

2-2 کتاب و کتابخوانی از منظر قرآن
دین مبین اسلام و کلام الله مجید برای مطالعه و کتابخوانی و کسب علم ارزش و اعتبار خاصی قائل شده است. اهمیت کتابخوانی در اسلام به قدری است که معجزه پیامبر اکرم(ص) از نوع کتاب است و در این مقدس هم اولین آیاتی که بر پیامبر(ص) نازل شده با امر به خواندن و الفاظ کتاب، قلم، و علم توأم شده است.

2-2-1 معانی اصطلاحی کتاب از دیدگاه قرآن
امروزه، آنچه در وهله نخست از لفظ کتاب به ذهن انسان متبادر میشود آن است که از چندین برگ نوشته دستنویس یا چاپی و مجلد پدید آمده باشد. اما این واژه در معنای اصطلاحی آن به هر چیزی که معانی و مفاهیم و دانش را ثبت و ضبط نماید و آن را منتقل کند با اینکه حتی صفحه و لوحی نداشته باشد و با قلم نیز نگاشته نشده باشد، اطلاق می شود. در قرآن کریم از سه دیدگاه معانی اصطلاحی کتاب مد نظر قرار گرفته است:
1. اطلاقی که قرآن در لفظ «کتاب» کرده، کتابهایی هستند که مشتمل بر شرایع دین بوده و بر انبیاء علیهم السلام نازل شده است. «کتاب انزلناه الیک مبارک» . «این قرآن بزرگ کتابی مبارک و عظیم الشأن است که بر تو نازل کردیم». «تلک آیات الکتاب و قرآن مبین» . «این است آیات کتاب خدا و قرآنی که راه حق و باطل را روشن و آشکار می کند».
2. اطلاقی که قرآن در لفظ «کتاب» کرده، کتابهایی هستند که اعمال بندگان را اعم از نیکی و بدی ضبط میکنند. «یوم تجد کل نفس ما عملت من خیرٍ محضراً و ما عملت من سوء» . «روزی که هر کس کار نیکو کرده همه را پیش روی خود حاضر بیند و آنچه بد کرده…». «هذا کتابنا ینطق علیکم بالحق انا کنا نستنسخ ما کنتم تعلمون» . «این کتاب ماست که به حق با شما سخن می گوید ما آنچه را که انجام می دادید می نوشتیم».
3. اطلاقی که قرآن در لفظ «کتاب» کرده، کتابهایی است که جزئیات نظام عالم و حوادث واقعه در آن را ضبط می کند که یکی از آن این است که مطالب نوشته شده در آن به هیچ وجه تغییر نمی پذیرد. مانند «و ما یعزب عن ربک من مثقال ذره فی الأرض و لا فی السماء و لا اصغر من ذلک و لا اکبر الا فی کتاب مبین» . «در همه زمین و آسمان از خدای تو پنهان نیست و کوچکترین ذره و بزرگترین از آن هر جه هست همه در کتاب مبین حق و (لوح علم الهی) مسطور است». همچنین در آیاتی چند مثل آیه ذیل منظور از کتاب همان نوشته ای است که با قلم نوشته شده است: «و کتبنا له فی الألواح من کل شی موعظه و تفصیلاً لکل شیء» . «و در الواح (تورات آسمانی) از هر موضوع برای نصایح و اندرز و هم تحقیق هر چیزی (برای علم و معرفت) به موسی نوشتیم» (امانی، 1375، ص 57).

2-2-2 اهمیت کتاب و کتابخوانی از دیدگاه قرآن
قرآن آنقدر برای کتاب، مطالعه و دانش اهمیت قائل است که از کتاب به عنوان معیاری برای تقسیم جوامع یادمیکند. واژه کتاب جزء مفاهیم اساسی قرآن است. اصطلاحات اساسی در میان خود الگوی تمام واژگانی را میسازند که خود افراد نماینده آن هستند. قرآن تصویر تازه ای از کتاب و مفهوم اصطلاحی آن به دست می دهد. اصطلاح اهل کتاب، اصطلاحی است که بخشی از مفهوم جدید را مینماید. قرآن همه افراد بشر را به دو گروه بر پایه کتاب تقسیم می کند: 1) اهل کتاب و 2) غیرکتابی و یا امی، یعنی کسانی که برایشان کتاب فرو فرستاده نشده است و بدون کتاب و امی هستند و این دو گروه به شدت مخالف یکدیگرند. از این مخالفت آشکار در چند آیه قرآن سخن رفته است: مثلاً «قل للذین اوتوا الکتاب و الامیین…» . «به آنان که کتاب به ایشان داده شده است و به امی ها بگو…» (وب سایت سماموس، [بی تا]).
از بیانات فوق به خوبی اهمیت کتابت و ثبت دانش مشخص می شود به طوری که اگر انسان ها کتاب نداشتند و خواندن و نوشتن نمیدانستند، حجت بر آنها تمام نمی شد و قادر به حفظ میراث فرهنگی و تاریخ گذشتگان خود نمیشدند. همچنین، بدون علم و دانش و مطالعه و تحقیق و تفحص در آثار گذشتگان و رشد و توسعه و پیشرفت در حال حاضر امکان پذیر نبوده و چراغ راهی برای آینده در مسیر تعالی و تکامل همه جانبه انسان برافروخته نمیشد. اهمیت کتاب در ثبت و ضبط اطلاعات و انتقال آن به نسل های آینده تا حدی است که معجزه پیامبر اسلام(ص) از نوع کتاب است و قرآن به عنوان یک کتاب آسمانی مقدس وسیله هدایت و رستگاری انسان ها در طی سالیان طولانی تا زمان ظهور منجی عالم بشریت است.
کتاب و کتابخوانی اگر در جوامع بشری به طور جدی و اصولی مورد توجه قرار گیرد، موجبات تعالی فکری و روحی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آنان را به همراه خواهد داشت. همانطور که در گذشته تمدنهای تاریخ ساز و مهم در سایه توجه و برنامه ریزی در خصوص تعلیم و تعلم و دانش اندوزی موجبات توسعه و پیشرفتهای همه جانبه خود را فراهم کرده بودند. در حال حاضر هم کشورهایی که به کتاب و کتابخانه و مراکز تحقیقی و آموزشی خود توجه بسیار دارند، جزء کشورهای پیشرفته و توسعه یافته هستند. قرآن ما را به مطالعه و اندیشه در احوال گذشتگان و عبرت گرفتن از سرگذشت آنان فرا میخواند.
بیشتر کتاب هایی که توسط اندیشمندان به اشکال مختلف و بر محمل های اطلاعاتی مختلف از کاغذ گرفته تا منابع الکترونیکی عصر حاضر نگاشته می شوند همگی مبیّن واقعیات و جریاناتی از عالم طبیعت و ماورای طبیعی است که انسان ها باید آنها را به دست آورد تا از این طریق رفاه و آسایش جسمی و روحی و اجتماعی خود را فراهم آورده و آسمان ها و زمین را به تحت سلطه دانش خود درآورد و از این طریق به کشف قدرت لایزال الهی و عجز و ناتوانی خود در قبال علم و قدرت الهی نایل آید و به عظمت پروردگار خویش پیببرد و موجبات رستگاری نهایی و جاودان خود را فراهم آورد.

2-3 اهمیت کتاب و کتابخوانی دررشد جوامع
کتاب از دیرباز، حافظ و احیا کننده تفکر و اندیشههای والا و منبع عظیمی بوده است که طالبان علم، اندیشه و حقیقت را سیراب نموده، ارزیابی شرایط و امکانات موجود فرهنگی مبین این نکته است که امروزه کتاب میتواند به عنوان یک وسیله مطمئن و کار آمد در بهینه سازی فضای فرهنگی جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
تجربه جهانی نشان میدهد که رشد و توسعه تمدنها، ریشه در رشد فکری و فرهنگی هر جامعه دارد و بدون رشد فرهنگ کتابخوانی در جوامع، نمیتوان به رشد هیچ تمدنی دل خوش کرد. باید تأکید کرد که علیرغم رشد رسانه های گوناگون جمعی تاکنون هیچ رسانه ای نتوانسته است نقشی را که کتاب در رشد تمدنها داشته است، ایفا نماید.
نقش کتابخانه در انتقال علوم به افراد، بسیار سازنده است. از این رو، کتابخانه را می‏توان به عنوان کانون همایش صاحب نظران و موزه پرطراوت اندیشمندان درنظر گرفت. این نهاد کانونی، می‏تواند بالندگی و شکوفایی استعدادهای دانش‏آموزان و دانشجویان را به ارمغان آورده و در فرجام، به تولید اندیشه، دانش و رشد فرهنگ مطالعاتی جامعه منجر شود. در واقع، کسی که در کتابخانه قدم می‏نهد، به گلگشت دل‏انگیز در مجمع دانشمندان و دانایان قدم نهاده است.
خوشبختانه برخورداری فرهنگ ارزشمند ما از ریشه‌های قوی و متقن، نگرشها و پویشهای فرهنگی ما را قدرت و استحکام فزاینده‌ای می‌بخشد؛ زیرا ما با فرهنگی رشد کرده‌ایم که تمامی جلوه‌های افتخارآفرین‍َش، نمودهای راستین فرهنگی‌اند. نخستین جلوۀ باشکوه چنین ارزشی را می‌توان در ابتدای برنامه‌های پیامبر عظیم‌الشأن اسلام یافت، که رسالتش را با فرمان‌ِ «خواندن» از سوی خداوند آغاز می‌کند و پی می‌گیرد. در همین فرهنگ مقدس است که خداوند یگانه، به قلم و حرمت آن سوگند یاد می‌کند و معجزۀ جاودانۀ آخرین سفیر الهی را یک کتاب آسمانی تشکیل می‌دهد(عبداله زاده،1387).

2-4 تعریف رسانه
رسانه عبارتست از محملی که پیامها را منتقل می کند . رسانه ها ارتباطات را به شکلی سریعتر ،‌موثرتر و کارآمدتر به گیرنده انتقال می دهند . در قرون و اعصار گذشته برقراری ارتباط به شیوه سنتی و عامه پسند صورت می گرفت بعدها با تولید و گسترش علم و رشد جمعیت ضرورت نیاز به وسایل ارتباطی پیچیده تر آشکار گردید .
از آنجا که مردم همواره از رسانه ها تاثیر می پذیرند ،‌رسانه ها چه برای آموزش راحی شده باشند و چه نشده باشند ، برنامه¬هایشان چه با هدف آموزشی باشد و چه نباشد، ‌همواره آموزش دهنده هستند و. زیرا دانشمندان بر این عقیده اند که : ((‌در رسانه ها فراهم آورنده دانش و شکل دهنده ارزشهایند )) (اکرامی، محمود،1382).
رسانه ها با دنیای ذهنی انسان و به طور کلی دگرگونی در جهان بینی انسانها سروکار دارند امروزه رسانه ها نقش مهمی را در معرفی و گسترش و ترویج فرهنگ کتب و کتابخوانی به عهده دارند.

2-5 ویژگی رسانه ها
“سادنی هید” معتقد است وسایل ارتباط جمعی حاوی پنج ویژگی است:
1 – تعداد گیرندگان وسایل ارتباط جمعی نسبتا زیاد است.
2 – تعداد گیرندگان بسیار متنوع است.
3 – با ارسال پیام از طریق وسایل ارتباط جمعی نوعی تکثیر پیام بوجود می آید.
4 – توزیع پیام سریع است.
5 – هزینه برای مصرف کننده کم است.
در وسایل ارتباط جمعی،‌ آگاهی ها، اندیشه ها، افکار، خواسته ها و تمایلات گروهی برای عام فرستاده می شود و مورد رد و بدل قرار میگیرد. بطور کلی در یک زمان، انتقال ارتباط در حیطه گسترده و وسیعی از مردم انجام می شود و‌ پیام منتقل می شود( افشین رزاقی، 1381).

2-6 نقش رسانه ها در آموزش
یکی از ویژگیهای مهم رسانه ها آگاه سازی انسانها از ضروریات زندگی است که با مقوله ی آموزش مرتبط است. اگر چه همه رسانه ها دارای توان آموزشی هستند و از آنها می توان در تبادل اندیشه و اطلاعات، ایجاد انگیزه، راهنمایی و سرگرمی استفاده نمود، اما باید گفت توانایی همهی آنها به یک اندازه نیست ،‌هر اندازه رسانه ای بتواند حس های بیشتری از مخاطب را در اختیار بگیرد در انتقال پیام موفق تر است. مثلا رادیو تنها حس شنوایی مخاطب را در اختیار می گیرد،‌ ولی تلویزیون هم حس شنوایی و هم حس بینایی او را، بنابراین با توجه به این که به خاطر سپردن چیزهایی که دیده می شوند سه برابر بیشتر از اطلاعات شفاهی و شنیداری است، پس توان آموزشی رسانه ی دیداری از قبیل تلویزیون، سه برابر رادیو است اما این نکته را نباید فراموش کرد که شرایط استفاده از رادیو به مراتب آسانتر از شرایط استفاده از تلویزیون است از این رو در بسیاری از موارد رادیو کار برد بیشتری دارد.
نکته قابل توجه در امر استفاده از رسانه و آموزش این است که برخی از رسانه ها برای انتشار اطلاعات مناسبتر و بعضی برای آموزش و تشویق مردم مؤثرتر هستند، در نتیجه در مواردی که رسانه ای خاص برای آموزش و اطلاع رسانی ضعیف است، لازم است آن رسانه را با سایر رسانه ها تلفیق کرد (اکرامی ، محمود ، 1382).

2-7 انواع تبلیغات رسانه ای
تبلیغات رسانه ای به سه دسته تقسیم می شوند :‌
1 – تبلیغات مطبوعاتی یا کتبی ( دیداری )
2 – تبلیغات دیداری – شنیداری ( تلویزیون )
3 – تبلیغات شنیداری ( رادیو ) (اکرامی، 1382)

2-8 ارتباط جمعی
وسایل ارتباط جمعی مولود و محصول اندیشههای انسانند. این رسانه ها بطور معمول با زمان فراغت انسانها برخورد می نمایند. وسایل ارتباط جمعی،‌ چنانچه به درستی بکار آیند، همچون مدرسه ای بزرگ بر تمامی حیات انسانی پرتو می افکنند. حتی به هنگام فراغت و آنگاه که این وسایل برای تفنن و سرگرمی انسانها بکار می آیند ، باز هم خواه ناخواه می آموزند .(ساروخانی، 1372)
از میان تمام رسانه ها بی شک تلویزیون رسانه ای است جذاب و گیرا در ترویج و ترغیب افراد به امر کتاب و کتابخوانی. این رسانه، به آسانی بینندگان را به خود جلب می کند و بیننده لازم نیست که حتما باسواد باشد تا پیام را درک کند. تلویزیون در مقایسه با رادیو، از جهت بعد بصری دارای مزیت مضاعفی است. تلویزیون رسانهای با اعتبار و توانمند است. تلویزیون رسانه ای است صاحب مرجعیت و مخاطبان برای اطلاعاتی که توسط آن پخش می شود، اعتبار قابل توجهی قائلند (بورن آد، 1379).
با این تفاسیر بایدگفت صدا و سیما وظیفه خطیری در ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی بر عهده دارد .

2-8-1 تعریف وسایل ارتباط جمعی
مـفـهـوم (وسـایـل ارتـبـاط جـمـعى ( Cation Communi Mass of Media ) از آن دسته مفاهیمى است که دانش پژوهان علم ارتـبـاطـات تـعـریـف هـایـى پـرشـمـار بـرایـش بـه دسـت داده انـد و کـثـرت تعریفهاى موجود، عـمـل گـزیـنـش را بـسـى دشوار ساخته است ، امّا تشابه مفهومى میان تعریفهاى موجود حکایت از گـونـه اى تـوافـق ضـمـنـى مـیـان صـاحب نظران این رشته دارد. پیش از تعریف اصطلاحى این دانـشـواژه ذکـر ایـن نـکـتـه سـودمـند است که همانند بیشتر واژگان کلیدى دانش ارتباطات، واژه (وسـایـل ارتـبـاط جـمـعـى ) را داراى ریـشـه اى لاتـیـنـى دانـسـتـهانـد کـه بـه مـجـمـوعـه لغوى انـگـلوساکسون وارد شده است(ساروخانی). از میان تعریف هاى موجود درباره دانشواژه ارتباط جمعى، تعریف زیر کاملتر به نظر مى رسد:
وسـیـله ارتـبـاط جـمـعـى مـشـخـص کـنـنـده آن نـوع از وسایل ارتباطى است که هدف آن برقرارى رابطه با یک مخاطب یا گروه کوچکى نیست، بلکه جمع را در نظر دارد و مورد توجّه جماعتى پرشمار است(ساروخان).

2-8-2 وسایل ارتباط جمعی
وسایل ارتباطی یا انجام وظایف تفریحی وتبلیغی بیشتر از لحاظ روانی روی افراد تاثیر می گذارد، در صورتی که باعث سرگرم شدن افراد و پر کردن اوقات آنان گردند، نقش تفریحی دارند و هرگاه به منظور جلب توجه یا ایجاد اعتقاد و اطمینان مورد بهره وری قرار گیرد، دارای نقش تبلیغی هستند(معتمدنژاد،1386).

3-8-2 اهمیت وسایل ارتباط جمعی
وسایل ارتباط جمعى پدیده اى شگرف و مظهر ارتقاى فنّى و صنعتى انسان محسوب مى شوند. ایـن پـدیده داراى بیشترین تاءثیر فرهنگى بر زندگى انسان ها است .در آستانه ورود جامعه بـشـرى بـه قـرن 21، وسـایـل ارتباط جمعى سهمى تعیین کننده تر در حیات فرهنگى بشر در مـقـایـسـه بـا دوره هـاى پـیـشـیـن بـر عـهـده گـرفـتـه انـد. ایـن وسایل در پدید آمدن عادات نو، تغییر در رفتار و خلق و خوى انسان ها و سرانجام ، کوچک شدن کـره زمـیـن و هـمـسـایـگى ملل دوردست ، سهمى شگرف بر عهده دارند(ساروخانی،1372)، زیرا اخبار وقـایـع و رویـدادهـاى طـبـیعى، علمى، سیاسى و اقتصادى با سرعتى برق آسا در وسعتى به پـهـنـاى کـره زمـیـن مـنـتـشـر مـىگـردنـد. بـدیـن سـان ، بـا پـیـشـرفـت وسـایـل ارتـبـاط جـمـعى ، فاصله هاى مکانى از میان برداشته شده اند و دروازه فرهنگ ملّت ها از گذر رسانه بر روى یکدیگر گشوده شده است .
اهـمـیـّت وسایل ارتباط جمعى از تاثیر ژرف آن ها بر افکار عمومى ناشى مى گردد. تاثیر پـیـام وسـایـل ارتباط جمعى همیشه ارادى و آگاهانه نیست ، بلکه در بیشتر اوقات انسان بى آن که بخواهد چیزى بیاموزد و اثرى پذیرد، از محتواى پیام ها متاءثّر مى گردد(ساروخانی،1372).
از سـویـى دیـگـر، اهـمـیّت کاربرد رسانه ها در سیاستهاى داخلى و خارجى کشورها نیز بسیار چشمگیر اسـت. در عصر کنونى، که جنگ افکار جاى جنگ ابزار را گرفته است، دولت ها مى کـوشـنـد بـا بـهـره گـیـرى از فـنـّاورى پـیـشـرفـته ارتباطات ـ مانند بهره جستن از شبکه هاى رادیـویـى ، تـلویـزیـونـى، خـبـرگـزارى ها، بنگاه هاى سخن پراکنى ، ماهواره ها و مطبوعات ـ الگوهاى ارزشى و مصرفى و طرز تفکّر و علایق ملت ها را دگرگون سازند و الگوهاى مورد نظر خود را بر جایشان بنشانند. بدین سان ، ملاحظه مىکنیم که در عرصه ارتباطات ، دنیاى امـروزى بـه مـیـدان کـارزارى تـبـدیل شده است که توپخانه و سلاح هاى آتشین تنها ابزارهاى پـیـکـار مـحـسـوب نـمـى شـونـد، بـلکـه مـهـم تـریـن سـلاح هـاى پـیـکـار، رسـانـه هـاى جـمـعـى اند…(قوام،1380).
بـه هر حال، اهمیّت رسانهها از جنبه هاى فردى ، اجتماعى ، ملّى و بین المللى و در مواقع آرامش و بـحـرانـى بسیار چشمگیر و تعیین کننده است. ولى باید توجه کرد که به لحاظ پیچیدگى کـارکـرد رسـانـه ها، تشخیص ‍ جنبه سازنده آن ها از جبنه هاى زیانبار چندان آسان نیست و شناخت آثار و پیامدهاى این وسایل نیازمند به مطالعه و بررسىهاى کارشناسانه است .

2-9 رادیو
رادیـو یـکـى از وسـایـل ارتـباط جمعى است که به لحاظ کارآیى شگف انگیز و فراگیرى دامنه تاثیرش آن را یکى از سه غول ارتباطى خوانده اند( متولى،1380). رادیو وسیله اى کلامى و گـروهـى است و در فرایند ارتباطات اجتماعى در جوامع سهمى چشمگیر بر عهده دارد. با اختراع رادیـو و گـسـترش سریعش ، کمتر رویداد سیاسى، علمى، فرهنگى و… است که بى درنگ به آگاهى مردم نرسد. پس از اختراع ترانزیستور و کوچک شدن حجم رادیو، این وسیله بیش از پیش هـمـگـانـى شد. امروزه انسان ها اعم ، از پیر و جوان ، زن و مرد، کوچک و بزرگ و باسواد و بى سـواد، خـواه نـاخواه در ساعاتى از شبانه روز، به برنامههاى رادیو و پیام هایش گوش فرا مىدهند و بدین سان ، رادیو مى تواند در شعاعى گسترده افکار عمومى را در تاثیر پیامهاى خود قرار دهد..(متولی،1380).

2-10 هویت رادیو
از میان رادیوهای مختلف که صدای آنها را میتوانید بشنوید، کدامیک را انتخاب میکنید؟ چرا؟ چگونه ایستگاه مورد نظر را میشناسید؟
فضای جهانی مملو از صدای رادیوهای گوناگون است. آیا میان آنها تفاوتی وجود دارد؟ آیا میتوان به راحتی ایستگاه مورد نظر را یافت؟ تفاوت میان دو ایستگاه رادیویی و یا میان یک ایستگاه با دیگر ایستگاهها در چیست؟ چه عناصری سبب شناخت یک ایستگاه رادیویی در میان سایر ایستگاهها میشود؟ آنچه موجب شناسایی و تشخیص و تمایز شیئی در میان دیگر اشیا میشود هویت آن است(خجسته،1380).
به طور کلی هویت در علوم انسانی و اجتماعی معطوف به آن است که هر فرد خود را چگونه تعریف میکند. این امر به سئوال اساسی برمیگردد:
الف) “من که هستم؟” رویکردی روان شناختی به تعیین هویت فردی است.
ب) “ما که هستیم؟” رویکردی اجتماعی به سمت هویت جمعی است.
ریجارد جنکینز در کتاب هویت اجتماعی به نقل از فرهنگ لغات انگلیسی آکسفورد مطرح میکند که هویت یا Identity ریشه زبان لاتین دارد.Identitas از Iden یعنی مشابه و یکسان آمده است و دو معنای اصلی دارد: مورد اول بیانگر مفهوم تشابه مطلق است و معنای دوم به تمایز اشاره دارد که به مرور زمان سازگاری و تداوم را فرض میگیرد.
بورک نیز هویت را مجموعهای از معانی میداند که چگونه بودن را در خصوص نقشهای اجتماعی به فرد القا میکند و یا وضعیتی است که به فرد میگوید او کیست و مجموعهای از معانی را برای فرد تولید میکند که مرجع میستی و چیستی را تشکیل میدهد. به تعبیر گیدنز هویت مربوط به فهم افراد درباره این است که چه کسی هستند و چه چیزی برای آنها مهم است.
هویت فردی و اجتماعی عناصری دارد، عناصر هویت ساز رادیو نیز متنوع است، با این فرض که درجه اهمیت آنها یکسان نیستند. حتی گاهی در دو رادیو درجه اهمیت این عناصر میتوانند کاملاً متفاوت باشند.
شرح این تفاوت ها و علل آن بسیار مهم است. مدیران و برنامهریزان رادیو باید به این وضعیت تاثیرگذار بسیار توجه کنند تا بتوانند هویت مطلوبی از شبکه یا ایستگاه رادیویی مورد نظرشان در میان مخاطبان ایجاد نمایند، و یا در تجربه و تحلیل هویت، نقاط قوت و ضعف رادیو به خوبی شناخته شود؛ زیرا هویت مطلوب و یا درک هویت مطلوب به معنای داشتن انبوهی از مخاطبان ثابت و همچنین امیدوار به جذب مخاطبان جدید است. این همان چیزی است که غایت همه مدیران و برنامهریزان و تهیهکنندگان رادیوست.
بنابراین شناخت عناصری که موجب هویت یک رادیو میشوند و درجه اهمیت هر کدام از آنها در فرایند هویتیابی یک رادیو نیازمند کار علمی و تحقیقی است که نباید از آن غفلت شود. عناصری که موجب هویت سازی و یا هویتیابی رادیو هستند را میتوان در دو گروه ظاهری یا شکلی و محتوایی یا عمقی تقسیم کرد.
عناصر نهگانه هویتساز رادیو عبارتند از:

نام
نوع باند یا نوع فرستنده
مکان رادیو
آرم و شعار ویژه رادیو
شکل و غرم و نحوه پخش برنامهها
برنامههای ویژه
گویندگان خاص
اطلاعات خاص

این عناصر نه گانه در دو گروه شکلی و محتوایی نیز قرار میگیرند که “نام” به طور مشترک در هر دو گروه قرار دارد(خجسته، 1380).

گروه شکلی عناصر هویت ساز رادیو گروه محتوایی عناصر هویت ساز رادیو
نام
باند
فرکانس
مکان
شکل برنامه و نحوه پخش آن
گوینده خاص نام
آرم و شعار ویژه
برنامههای خاص
اطلاعات خاص

هر یک از این عناصر نه گانه فوق، بخشی از هویت ایستگاه یا شبکه رادیویی را میسازند، ولی درجه اهمیت آنها یکسان نیست. عناصر شکلی و صوری عموماً از درجه اهمیت کمتری برخوردارند و عناصر محتوایی و عمیقی، دارای درجه اهمیت بیشتری هستند. از میان عناصر فوق، شاید بتوان نوع اطلاعات را به عنوان مهمترین عنصر محتوایی معرفی کرد؛ هر چند نمیتوان از درجه اهمیت شکل ارائه برنامه نیز غفلت کرد. رادیویی موفق و محبوب رادیویی است که تمام عناصر نه گانه را در حداکثر ممکن و با ترکیبی مناسب برای خود فراهم نماید .
نام خوب و تاثیرگذار با فرستندهای در طول موج مناسب و با قدرتی مطلوب میتواند محمل خوبی باشد برای ارسال و انتقال اطلاعات مفیدی که در شکل و فرم مورد توجه مخاطب تولید شده و گوینده یا مجری توانایی آن را اجرا کرده است.
به این ترتیب میتوان به داشتن رادیویی محبوب و موفق یعنی رادیویی با هویت عالی و مطلوب در میان مخاطبان مباهات کرد(همان).

2-11 ویژگی های رادیو

2-11-1 شاخصترین ویژگی رادیو
شاخصترین توانایی رادیو برای مستقیم صحبت کردن با مخاطب است. رادیو گر چه یک رسانه گروهی است، اما گروه را مخاطب قرار نمیدهد بلکه با فرد سروکار دارد. به این ترتیب رادیو یک رسانه خودمانی است، رسانه ای که مخاطبان احساس میکنند طرف صحبت آن هستند، حتی هنگامی که میدانند هزاران نفر دیگر در همان زمان به آن گوش میدهند(فلمینگ،1384).

2-11-2 تخیل آمیز بودن رادیو
معروف ترین مزایا جاذبه قدرت تخیل رادیو است. از آنجا که رادیو به جای صدا و تصویر تنها صدا میفرستد، شنونده ناگزیر است اطلاعات دیداری را خود برای خود بسازد. جزئیات، توصیف میشوند و یا آن که از طریق صدا، خود را مجسم میکنند ولی این اطلاعات، برای شنونده به تصویر کشیده نشدهاند. او باید آنها را خود به تصویر بکشد و البته احتمال دارد از آنها به عنوان مبنایی برای تصاویر پیشرفتهتر از جزئیاتی که توصیف نمیشود، استفاده کند. به علاوه دامنه تخیل عملاً بی پایان است؛ جاذبه تخیلی بودن رادیو مزیتی مسلّم نسبت به فیلم و تلویزیون می بخشد(کرایسل،1381).
ذکر دو مورد نکته دیگر در مورد نقش تخیل ضروری است. اوّل آن که رادیو تنها رسانهای نیست که برای تخیل از آن استفاده گسترده میشود. به همان اندازه، وقتی یک کتاب میخوانیم، تمامی وجود ما فعال است و مسلماً خواندن و گوش دادن از این نظر شباهت دارند؛ یعنی در محمدودههای وسیعی که زبان ایجاد میکند، هم خواننده و هم شنونده میتوانند تصویری ذهنی از آنچه توصیف میشود، بسازند.امّا همان طور که تصاویر ادبیات کاملاً متاثر از زبان هستند، تصاویر برگرفته از رادیو نیز از لحن صداها و دیگر پدیدهها یی که بر وجود دنیای مادی دلالت میکنند، تاثیر میپذیرند. این اثرگذاری در کتاب دیده نمیشود، ولی در تئاتر، فیلم و تلویزیون مشاهده میشود.
در نتیجه تمایز پذیری رادیو از دیگر رسانهها بدان دلیل نیست که این رسانه، تمامی تخیلات انسان را درگیر
میکند، در حالی که دریگر رسانهها این کار را انجام میدهند، بلکه بدین علت است که تخیلات را تا گستردهای متفاوت به کار میگیرد. در ادبیات، همه چیز دیده نمیشود و به همین نحو چیزی هم شنیده نمیشود .
دومین نکته مهمی که باید در خاطر داشت آن است که تصورات به مطالب تخیلی یا غیر واقعی محدود نمیشود.
زمانی که به رادیو گوش میکنیم، نه تنها مجبوریم فضای یک نمایشنامه یا داستان را تصور کنیم، بلکه ناگزیریم از قلمروی واقعی خبر، گزارش هواشناسی و رویدادهای جاری نیز برای خود تصویری بسازیم(کرایسل،1381).
نقش تخیل برای شنونده یا خواننده به مراتب حیاتیتر از بیننده است. زیرا او از طریق تصویر سازی از کلمات و صداهای رادیو یا کلمات کتابهاست که رابطهاش را با فردی شکل میدهد و این ارتباط با شخصی که به حد زیادی از قبل برای او ساخته و پرداخته شده است، برقرار نمیشود.
امّا این نقش تخیل از تمایز قراردادی بین واقعیت و تخیل فراتر می رود، زیرا در کتاب و رادیو، افراد و اشیا تخیلی هستند، چه آنها در واقع وجود داشته باشند و چه وجود نداشته باشند. در رسانه های دیداری، تمایل کلی به سمت واقعیات است، امّا در کتابها و رادیو تمایلی عمومی به سمت تخیلات وجود دارد.

2-11-3 همراه بودن رادیو
رادیو در سطح وسیعی به عنوان یک همراه استفاده میشود و بخش عمده گوش دادن به رادیو زمانی رخ میدهد که افراد تنها هستند. به عنوان یک همراه، رادیو فوقالعاده بیتوقع است و اغلب مردم ار آن به عنوان پس زمینه ای برای فعالیتهایی مانند رانندگی استفاده میکنند و به همین علت اغلب رادیو را رسانه ثانویه مینامند که تلویحاً به معنی ناقص بودن و فرو دست بودن رادیوست. اما بخشی از قدرت رادیو ناشی از قابل استفاده بودن آن در حین انجام کارهای دیگر است، تا جایی که حتی کاربران رایانه در هنگام کار کردن با رایانه شخصی خود یا گشت زدن در اینترنت، به آن گوش میدهند(فلمینگ،1384).

2-11-4 عدم تداوم پیام در رادیو
یکی دیگر از ویژگی های رادیو این است که در آن تصویر یا متنی وجود ندارد، تماس غیر دیداری است و بنابراین پیام دارای تداوم نیست، برخلاف کتاب که بارها میتوانیم آن را مرور کنیم و از ابتدا به انتها برویم، در رادیو امکان چنین کاری وجود ندارد، پس پیام نباید مبهم باشد، چون در این صورت شنونده گیج و مبهوت خواهد شد، در رادیو هیچ جایی برای حشو، زائد و شرح و تفضیل و توصیف زیاده از حد وجود ندارد.

2-11-5 انعطاف پذیری رادیو
رادیو قدرت تخیل را بر میانگیزد چون شنونده را وا میدارد تا برداشت بصری خود را به کار اندازد. همچنین میتواند مخاطبان وسیعی داشته باشد. یا از راه چخش واحد یا به صورت متوالی و از طریق تکرار پخش، سطح وسیعی از مخاطبان را جذب کند و بالاخره رادیو وسیلهی سرگرمی است، در حالی که تلویزیون رسانهای بصری است که در آن امکان استفاده از شیوهی تولیدی خلاق و هم بستگی کامل با سایر وسائل کمک آموزشی بصری وجود دارد(حنیف، 1384).

2-11-6 شخصی بودن رادیو
رادیو رسانهای شخصی است و در اصل تنها تک به تک است، فردی اجرا میکند و فردی گوش میدهد. تقریباً هر کس که به رادیو گوش میدهد در آن زمان یک شخص منفرد برای خود است. رادیو هر چه به لحاظ فناوری دچار تغییر و تحول شود، در نهایت باز شخص در جایی برایتان موسیقی پخش میکند و با شما حرف میزند و در دیگر سو شنوندگانی هستند که به یک نفر گوش میدهند. این موضوع در آینده تغییر نخواهدکرد، رادیو به رشد خود ادامه خواهدداد. رادیو مهمترین و قدرتمندترین رسانه انفرادی در جامعه ماست، رادیو از بین نخواهد رفت(سباستیان،1388).

2-11-7 وابستگی رادیو به زبان
رادیو به طریق خاصی با اولین وسیله تماس انسان، یعنی زبان محاوره ای ملی، رابطه مستقیم دارد، البته وجود عنصر موسیقی میتواند مقداری از وابستگی رادیو به زبان را بکاهد، اما این کاستن آنقدر نیست که یک برنامه رادیویی به زبان بیگانه به راحتی قابل شنیدن و تاثیر گذاری باشد. به همین دلیل نیز در استفاده از ماهواره، کمتر کسی به سراغ شبکه های رادیویی خارجی میرود، در حالی که کانال های دریافتی رادیویی از طریق ماهواره به اندازه کانال های تلویزیونی است و یا کمتر فردی از برنامه سازان رادیو از برنامههای خارجی الگو برداری میکند، امری که در تلویزیون به وفور اتفاق میافتد.

2-11-8 رادیو و ارسال پیام های فرعی
رادیو هم مانند تلویزیون قابلیت ارسال پیام های فرعی را دارد و تلویزیون این قابلیت از طریق تصاویر به نمایش در می آید ولی رادیو این پیام ها را از طریق پس زمینه های صوتی به گوش مخاطب می رساند به طور مثال وقتی در یک متن نمایش وقایع داخل یک کشتی در حال حرکت را به تصویر می کشد پیام فرعی آن دریایی است که حرفی از آن گفته نشده ولی شنونده آن را به تصویر می کشد و یا فضای یک شب که در پس زمینه صدای جیرجیرک ها و صدای پارس سگ به ذهن می رسد(جوادی یگانه، 1383).

2-12 قابلیت های رسانه ای رادیو
رسانههای مدرن دارای جاذبه ها، جلوهها و تواناییهای بی چون و چرایی هستند، با این حال رادیو همچنان تواناییهایی دارد که به آن قدرت می بخشد، از جمله این تواناییها، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

2-12-1 سرعت:
نخستین و مهمترین ویژگی رادیو، انتقال سریع آموزش و پیام به مخاطبان خود است. رادیو از لحاظ سرعت و تداوم انتشار و همچنین وسعت حوزهٔ انتشار برترین وسیلهٔ ارتباط جمعى است. رادیو وقایع و حوادث را زودتر از مطبوعات و حتى تلویزیون در همه جا پخش مى‌کند. قابلیت وسیع استفاده از گیرنده‌هاى رادیوئى نیز نقش مهمى دارد و از این حیث رادیو در صحنهٔ رقابت با تلویزیون شکست‌ناپذیر است.

2-12-2 دسترسی:
در هر جا میتوان به رادیو دسترسی یافت و یا آن را به همراه داشت به خصوص از دهه 1960 به بعد که رادیو کوچکتر و قابل حمل تر شد.

2-12-3 غلبه بر زمان و مکان:
ویژگی شنوایی بودن این رسانه و دستگاه های بسیار کم حجم امروزی سبب شده است تا مردم بدون محدودیت زمان و مکان، مورد خطاب این رسانه قرار گیرند.

2-12-4 بهره گیری آسان:
رادیو مخاطب را درگیر خود نمیکند، اما بیننده تلویزیون، خواننده مطبوعات و کاربر رایانه نمیتواند هیچ کار دیگری انجام دهد. رادیو را میتوان هنگام رانندگی، کار، آشپزی و غیره شنید و پیام آن را دریافت کرد.

2-12-5 ارزانی:
رادیو رسانه ارزانی است. قیمت یک گیرنده رادیو به هیچ وجه با تجهیزات تلویزیونی، ماهوارهای و رایانهای قابل مقایسه نیست.

2-12-6 صدا:
این عامل در تلویزیون، ماهواره و حتی رایانه هم وجود دارد، اما صدا در رادیو در غیبت تصویر، طبیعیتر و صمیمیتر جلوه میکند، قدرت صدا در رادیو اصلی است، در حالی که در سایر رسانهها فرعی محسوب میشود و در وجه دوم و گاهی چندم قرار دارد.گرویل من در کتاب جمهوری الکترونیک، حاصل یک تحقیق در دانشگاه بروکلین نیویورک چنین اعلام کرد: مردم، نوشته ها را رسمیتر از گفته ها میپندارند، گویا حروف سندیت و اعتبار بیشتری دارند، با این همه مردم به صدا بیشتر اعتماد میکنند و آن را صمیمی مییابند، به خصوص به پیام های بدون تصویر، اعتماد بیشتری دارند، به شرط آن که با لحن و شیوهی خود آنان یا بستگان آنان بیان شود. در لحن و چرخش آوا رمزی هست که آن را باور پذیرتر میکند، رادیو این خصلت را داراست، میتوان با اتکا بر این خصلتهای معتبر، رسانه رادیو را با واقع بینی بازسازی و تقویت کرد(قاضی زاده، 1383).

2-12-7 سکوت:
ویژگی مهم رادیو که همگان (دست اندرکاران رسانه و شنوندگان) را به خود جلب میکند، این است که رادیو رسانهای کور است. ما نمیتوانیم پیام های آن را ببینیم، این پیام ها تنها شامل صدا و سکوتند و از همین واقعیت منحصر به فرد رادیو است که تمامی دیگر کیفیت های متمایز آن- از جمله ماهیت زبان آن، طنزهایش و راه هایی که مخاطبانش از آن استفاده میکنند- حاصل میشود. برای دستیابی به دیدی شفاف تر نسبت به ویژگیهای رادیو، میتوان آن را با وسایل دیگر برقراری ارتباط، مقایسه کرد(کرایسل،1387).

2-12-8 موسیقی:
موسیقی در رادیو نظیر تلویزیون دو کارکرد عمده دارد، هم خودش به عنوان موسیقی گوش مینوازد(کنسرت ها، رستیال ها و نظایر آنها)، و هم به تنهایی و یا با همراهی کلمات و صداها، کارکردی فرعی و کمکی برای معنی بخشیدن به چیزی خارج از خود دارد.
کارکرد اول؛ یعنی لذت بردن از موسیقی به عنوان خود موسیقی، تولیدات اصلی رادیویی را تشکیل میدهد. بعضی از فرستنده های رادیویی فقط موسیقی، تولیدات اصلی رادیویی را تشکیل میدهد. بعضی از فرستندههای رادیویی فقط موسیقی تولید میکنند(همان). مرحوم خالقی در کتاب نظی به موسیقی مینوسید: “موسیقی صنعت ترکیب اصوات و صداهاست به طوری که خوشایند باشد و سبب لذت سامعه و انبساط و انقلاب روح گردد.” رادیو این امکان را به شنوندگانش میدهد که بدون دغدغه تصویری به موسیقی گوش کنند. ارائه موسیقی کمتر از دیگر برنامهها نظیر خبر، نمایش نامه ها، برنامههای سرگرمی و … درباره ماهیت و امکانات و یا عدم امکانات این رسانه روشنگری میکند؛

2-12-9 کلمه ها:
کلمهها از نظر خصوصیت و ویژگی، نمادین و سمبلیک هستند و همین نمادینه بودن آنهاست که پایه و اساس جذابیّت خلاق رادیویی را تشکیل میدهد، زیرا کلمه به عنوان یک علامت، نمیتواند شیء را نشان دهد. بنابراین شنونده باید آن را در ذهن خود تصویر کند، شکل دهد و یا خلق کند و بسازد. اما تفاوت مهمّی بین کلمههای نوشته شده یا چاپ شده، با کلمه هایی که از رادیو پخش میشود وجود دارد.
کلمههای رادیو اجباراً همیشه شفاهی و گفتاری هستند. اکنون باید به این نکته توجّه کرد که از لحاظ نشانه شناسی، کلمه در رادیو رمزدو- دویی و یا دو رمز دارد: یکی خود کلمه که نماد و سمبل چیزی است که ارائه میشود و دیگری، صدایی که این کلمه را ادا میکند و شاخص شخص و یا خصلتها و ویژگیهای گوینده آن است، این واقعیت از همان ابتدا در تاریخ این رسانه، مشاهده و درباره آن مطالعه و تحقیق شده است(پییر ، 1931).

2-13 انواع برنامههای رادیویی
به طور کلی آنچه را که فرستنده رادیویی پخش و توسط گیرنده رادیویی شنیده میشود برنامه رادیویی گویند. به عبارت دیگر برنامه رادیویی مجموعهای است مرکب ازاصوات معنی دار متوازن منسجم؛ دربرگیرنده حداقل یک پیام پنهان یا اشکار که با توجه به فرهنگ جامعه خود برای جامعه زبانی یا جامعه معین آماری با مدتی ازپیش تعیین شده یا مقید به لحظه عرضه می شود.برنامه رادیویی را می توان به دو گروه عمده تقسیم کرد:

2-13-2 برنامههای زنده:
در برنامههای زنده گفتاری را که گوینده اجرا میکند، موسیقی، گزارش، کارشناسی و غیره در همان لحظه عرضه از طریق فرستنده پخش میشود و به یاری گیرنده به گوش شنونده میرسد. این نوع برنامه معمولاً حالت خبر دهندگی دارد و محتوای آن را عمدتاً مطالب روزمره زندگی و مسائل و حوادث مطرح در لحظه و نهایتاً در روز تشکیل میدهد.
رادیوهایی که بیشتر به برنامههای زنده میپردازند، رادیوهای محلی هستند که منطقه ای محدود و مشخص با مسائل و معضلات مشابه را زیر پوشش خود میگیرند. به این ترتیب طرح مسائل عام و مشترک که گروههای کثیر و مناطق بسیار وسیعی را بر میگیرند، معمولاً در این نوع برنامه جایی ندارد(برخوردار،1371).

2-13-3 برنامههای تولیدی:
عبارت است مجموعه ای از گفتار، موسیقی، نمایش، مصاحبه، گزارش و غیره که با طراحی و پیش بینی های لازم از قبل آماده و تدوین شده و بر روی نوار ضبط شده است. محتوای این نوع برنامهها معمولاً جنبه عمومی تری دارند و گروههای وسیع تری از جامعه را شامل میشوند.

برنامههای رادیویی را از لحاظ فرم و ترکیب می توان به دو گروه تقسیم کرد:

برنامههای ساده:
برنامههای ساده رادیویی عموماً دارای متنی هستند که به وسیله اجرا کننده عرضه میشود. برنامههای ساده رادیویی گاه با موسیقی عرضه می شود. عمده ترین برنامههای ساده رادیویی را می توان به فرم های زیر دسته بندی کرد:
گفتار 2- سخنرانی 3- میزگرد 4- مصاحبه 5- رپرتاژ و گزارش
برنامههای ترکیبی:
برنامههای مرکب رادیویی، برنامههای هستند که مجموعه ای از فرمها مختلف رادیویی را به تناسب و در یک کل عرضه می کنند.

2-14 جمع بندی
رادیـو از دیـگـر وسـایـل ارتـبـاط جـمـعـى اسـت کـه به لحاظ برخوردارى از برخى ویژگى ها، به سهم خود در جهت دهى و تغییر افکار عمومى داراى نقش مى باشد. این رسانه در بـرقـرارى ارتـباط نزدیک تر بین افراد و جوامع ، نقش مهمّى را ایفا مى کند. اهمیت رادیو بیشتر از خصیصه کلامى بودن آن ناشى شده است ؛ زیرا جوامعى که در آن فرهنگ شفاهى حاکم بوده و مـردم نـسـبت به استفاده از رسانه هاى مکتوب مانند مطبوعات کمتر از خود رغبت نشان داده و بیشتر بـه رسـانـه هاى شنیدارى مثل رادیو و دیدارى مانند تلویزیون و سینما گرایش دارند، رادیو و تلویزیون مخاطبین بیشترى دارند.
بـه ایـن تـرتـیـب ، جـوامع انسانى ساعاتى از شبانه روز وقت خود را در اختیار پیام هاى رادیو قـرار مـى دهند و بدین وسیله افکار عمومى از رادیو تاءثیر مى پذیرد. برخى از ویژگى هاى رادیـو، عـلاوه بـر کـلامـى بـودن، سـهـولتِ انـتـقـال پـیـام، سـرعـت انـتـقـال پـیـام و وسـعـت شعاع پیام مى باشد و این سه ویژگى یعنى سهولت، سرعت و وسعت شـعـاع پـیـام مـوجـب گـشـتـه تـا رادیـو بـه عـنـوان رسـانـه اى مـمـتـاز مـطـرح بـاشـد. به همین دلیـل رادیـو در ردیـف (وسایل خبرى توده گیر) قرار گرفته است . به این ترتیب ، ملاحظه مىکنیم ، اخبار حوادث و رویدادها قبل از آن که به وسیله رسانه هاى مکتوبى همچون روزنامه ها در اختیار شهروندان قرار بگیرد، با سرعت در شعاعى وسیع از طریق امواج رادیوها نه تنها در سطح کشور، بلکه در پهنه قاره ها پخش و منتشر مى گردد.
رادیـو، نوعى وسیله ارتباط جمعى است که در هر وضعیتى مى تواند با انسان همراه باشد. به عـنـوان مـثـال، در مـنـزل، مـحـل کـار، هـنـگـام رانندگى، در حین سفر و… از قابلیت پیام رسانى برخوردار است . همچنین، استفاده از رادیو مستلزم داشتن سطح معیّنى از آموزش و تحصیلات نیست و افراد با سواد و کسانى که فاقد تحصیلات هستند، همه از این وسیله استفاده مى کنند به همین لحـاظ، رادیـو از جـمـله رسـانـههـایـى مـحـسـوب مـى گـردد کـه در افـکـار عـمـومـى تـاثـیـر دارد.

2-15 مروری بر مطالعات پیشین
در زمینه هنر ارزشمند کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی تحقیقات و مکتوبات زیادی در دسترس نیست و متاسفانه به این امر کمتر توجه شده است. در زمینه کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی در رادیو تحقیقاتی صورت نگرفته است ولی در خصوص کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی به این امر در برنامههای رادیویی پرداخته اند. در این پایاننامه به کتابخانه ملی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، ایران داک، دانشگاه تهران و دانشکده صدا و سیما مراجعه شده و همچنین از کلید واژه های کتاب، کتابخوانی، ترویج کتابخوانی و مطالعه استفاده شده است.

2-15-1 پژوهشهای انجام شده در داخل کشور
صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران(1376) در پژوهشی با عنوان «نظر سنجی از اساتید دانشگاه های تهران درباره کتاب و کتابخوانی» به این نتیجه رسید که ضعف فرهنگ کتاب و کتابخوانی امروزه به صورت یکی از مسائل جامعه درآورده است. مردم کمتر مطالعه می‌کنند و بیشتر اطلاعات خود را از رادیو، تلویزیون و اطرافیان بدست می‌آورند. از طرف دیگر بیشتر افراد، حتی دانش‌آموزان با دانشجویان و اساتید اوقات فارغتشان را با سرگرمی‌های دیگری طی می‌کنند. این بررسی در فرصت کوتاه قبل از دهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران انجام شد. هدف از این بررسی دستیابی به میزان مطالعه و اهمیت کتاب و کتابخوانی در جامعه می‌باشد. نتایج حاصل از این گزارش نشان می‌دهد که: 40/96 درصد اساتید میزان مطالعه خود را بین 304 ساعت اعلام کرده‌اند و 1/5 از اساتید بین 11-12 ساعت مطالعه دارند. 71/1 از اساتید اظهار کرده‌اند که کتابخانه‌های غیرتخصصی خود را مطالعه می‌کنند. به نظر عده زیادی از اساتید (35/7)، مطالعه نکردن افراد ریشه در مشکلات زندگی و گرانی کتاب و به طور کلی مشکلات اقتصادی دارد. دومین علت برای مطالعه نکردن افراد عدم توجه به مسائل فرهنگی عنوان شده است (1/61 درصد). عدم انگیزه برای مطالعه نیز علت دیگر مطالعه نکردن می‌باشد که به آن اشاره کرده‌اند (6/20).
رحمانی (1382) در پژوهشی با عنوان «بررسی تعداد مقالات و گزارش‌های منتشرشده درباره کتاب و کتابخوانی در سال‌های 1374 و 1375 و تطبیق آنها با موارد مشابه در سالهای 1376 و 1377» به بررسی انتشار مقالات و گزارش‌های مرتبط با کتاب، کتابخانه، فرهنگ کتابخوانی، نقد کتاب در روزنامه‌های ایران، اطلاعات، جمهوری اسلامی و همشهری و شمارگان کتاب‌های منتشرشده در سال‌های 1375-1374 و مقایسه آن با موارد مشابه در سال های 1377-1376 پرداخت. هدف پژوهش پاسخ به این سؤال بود که چه اندازه در کنار سیاست‌های مختلف و در کنار دیگر عوامل اجتماعی به نقش کتاب و کتابخوانی که یکی از شاخص‌های مهم رشد فرهنگی است اهمیت داده شده است. نتایج پژوهش نشان داد، در دومین دوره مورد بررسی فعالیت‌های مربوط به گزارش‌ها و معرفی و نقد کتاب رشد بیشتری داشته اما تعداد مقالات در دوره اول بیشتر بوده است. روزنامه‌هایی که بیشترین فعالیت را در این زمینه داشته‌اند به ترتیب روزنامه‌های اطلاعات و ایران بوده‌اند.
ذوالقدری (1388) در پژوهشی با عنوان «تحلیل محتوای رمان‌های چاپ اول سال 1386 از نظر مفاهیم کتاب، کتابخوانی و کتابخانه» به این نتیجه رسید که در کمتر از 50 درصد رمان‌ها به مفاهیم مورد پژوهش او پرداخته شده است. به علاوه، میزان به کار گیری واژه کتابخانه از دو واژه کتاب و کتابخوانی کمتر است. همچنین یافته‌های پژوهش نشان داد که در رمان‌ها به موضوع‌های مرمت و نگهداری کتاب، کتابخانه کودک و کتابخانه الکترونیکی یا توجه نشده یا بسیار کم پرداخته شده است.
حسن وند(1389) در پایان‌نامه خود با عنوان « بررسی جایگاه و اهمیت کتاب و کتاب خوانی در قرآن و حدیث» به این نتیجه رسید که مطالعه، کتابخوانی، و تحصیل علم و دانش از فرایض بسیار مؤکد در دین مبین اسلام و قرآن کریم بوده و لفظ کتاب به اشکال مختلف تکرار شده است علاوه بر آن، واژه علم حتی بسیار بیشتر از خود کتاب مورد تأکید قرار گرفته است سازنده است. موضوع کتاب و کتابخوانی از دیدگاه قرآن بسیار مهم بوده و بر آن تأکید فراوان شده است. همچنین، در احادیث و روایات و گفتار دانشمندان و حکما به این امر مهم با تأکید زیاد توصیه شده است.
یزدیان (1389) در پایان‌نامه خود با عنوان «تحلیل محتوای مقالات مجلات تخصصی کتابداران و اطلا‌ع‌رسانی درباره ترویج کتابخوانی و کتابخانه‌های کودکان از سال 1378 تا 1387 به بررسی تعداد کل مقالات منتشرشده توسط نشریات تخصصی کتابداران و اطلاع‌رسانی نشان داده که 1429 عنوان مقاله در طی سال‌های پژوهش در این نشریات منتشر شده که 52 عنوان از مقالات (3/6درصد) به موضوع ترویج کتابخوانی و 27 عنوان از مقالات (1/8درصد) به موضوع کتابخانه‌های کودکان پرداخته‌اند که از این بین 75 مقاله (94/9 درصد) تألیف و 4 مقاله (5/1درصد) ترجمه است. از مجموع مقالات مرتبط با مقوله‌های کتابخوانی و کتابخانه‌های کودکان در نشریات تخصصی حوزه کتابداری و اطلاع رسانی 37 مقاله (46/8درصد) پژوهشی، 21 مقاله (26/6درصد) تحلیلی، 2 مقاله (2/5درصد) مروری و 19 مقاله (24/1 درصد) گردآوری می‌باشد.
رحمانی(1391) در پایاننامه خود با عنوان « تحلیل محتوای روزنامه های کثیرالانتشار مورد بررسی در دورههای هشتم و نهم ریاست جمهوری ایران (سال های 1380– 1388) در مورد موضوع های کتاب و کتاب خوانی» این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام گرفته است. جامعه آماری مورد مطالعه شامل روزنامه های کثیرالانتشار اطلاعات، ایران، جمهوری اسلامی، کیهان و همشهری (جمعاً 459 ماه)، 14761 مورد است که در دوره هشتم از 6324 شماره روزنامه و در دوره نهم از 5730 شماره روزنامه استخراج شده است. نتایج پژوهش نشان داد که تعداد کل مقاله های منتشر شده در سال های مورد نظر پژوهش در روزنامه های مورد بررسی 153 عنوان بوده است که 94 عنوان مقاله مربوط به دوره هشتم و 41 عنوان مقاله مربوط به دوره نهم است. از تعداد 5961 گزارش مرتبط با کتاب و کتابخوانی، 2964 گزارش مربوط به دوره هشتم و 2727 گزارش مربوط به دوره نهم است. هم چنین تعداد کل معرفی های مرتبط با کتاب و کتاب خوانی 7750 مورد بوده است که 4330 معرفی مربوط به دوره هشتم و 3420 مورد مربوط به دوره نهم است. تعداد کل نقدهای مرتبط با کتاب و کتابخوانی 1185 مورد است که 750 نقد مربوط به دوره هشتم و 435 مورد نقد مربوط به دوره نهم است. هم چنین تعداد 73 مقاله در دوره هشتم و 33 عنوان مقاله در دوره نهم دارای واژه های موجود در سیاهه وارسی بوده اند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   هزینه سرمایه و سرمایه گذاری

2-15-2 پژوهشهای انجام شده در خارج از کشور
در بین پژوهش‌هایی که در این زمینه در خارج انجام شده است؛ سینگ (1984) مقاله‌ای با عنوان «تحلیل مقالات نشریات کتابداری و اطلاع‌رسانی هند در فاصله‌ سالهای 1982-1971»‌ ارائه داد. در این پژوهش، 2034 مقاله کتابداری و اطلاع‌رسانی از 19 نشره کتابداری هسته انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که بیشترین تعداد مقاله (546عنوان) در زمینه موضوع خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی موجود داشت. دکومانتاسیون در ردیف دوم و انواع کتابخانه‌ها در ردیف سوم قرار داشت. سینگ به این نتیجه رسید که شکاف بزرگی بین موضوعات ردیف اول و موضوع‌هایی چون حقوق کتابداری و اشتراک کتابخانه‌ها وجود دارد که باید به آنها توجه شود.
کوپلان (1991)، پژوهشی بر روی تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی انجام داد. او به بررسی 632مقاله در 30 عنوان نشریه ادواری هسته کتابداری و اطلاع‌رسانی پرداخت. از 632 مقاله، 8/56 درصد مقالات پژوهشی و 2/43 درصد غیرپژوهشی بودند. از مقالات پژوهشی کمترین تعداد (8مقاله) در زمینه تاریخ کتابداری و بیشترین تعداد (94مقاله) در زمینه ذخیره و بازیابی اطلاعات و 91 مقاله پژوهشی در زمینه خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی بود.
ژارولین و واکاری (1993) پژوهشی با عنوان «ارزیابی کتابدای و اطلاع‌رسانی در سال 1985-1965: تحلیل محتوای مقالات نشریات کتابداری» انجام دادند. هدف تعیین پراکندگی موضوعی مقالات و تعیین روش‌های تحقیق به کار برده شده در آنها بود. جامعه مورد مطالعه 142، 359 و 449 مقاله پژوهشی منتشر شده در نشریات هسته بود که به ترتیب در سالهای 1965، 1975 و 1985 به چاپ رسیده بودند. یافته‌ها نشان داد که 6درصد از کل مقالات به روش‌های تحقیق اختصاص یافته، 8 درصد به جست‌وجوی اطلاعات، 7درصد به ارتباطات پرداخته بودند. بیشترین مقالات تولید شده به موضوع خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی و ذخیره و بازیابی به ترتیب با 30 درصد و 25 درصد اختصاص داشت.
کاجبرگ (1996) در «بررسی گرایش موضوعی مقالات منتشر شده در حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی دانمارک طی سال‌های 1986-1957» به این نتجیه دست یافت که گرایش موضوعی بیشتر مقالات مربوط به مباحث و فعالیت‌های سنتی کتابداری بوده و توجه به ابعاد نظری، ابزارها و رفتارها و فرایندهای اطلاع‌رسانی اندک بوده است.
یونتار و یالوی (2000) در پژوهشی درباره تحلیل محتوای مقالات مجلات کتابداری و اطلاع‌رسانی در سالهای 1952 و 1994 به این نتیجه رسید که مقوله‌هایی چون «فن‌آوری» و «استفاده و خدمات» ویترین سه مقالات را به خود اختصاص داده‌اند.
کوفوگیاناکیس و سلاتر (2004) تحقیقی با عنوان «تحلیل محتوای تحقیقات کتابداری» انجام دادند. هدف این مطالعه تحلیل محتوای نشریات سال 2001 کتابداری و اطلاع‌رسانی بود. جامعه پژوهش شال 2664 مقاله از 107 نشریه کتابداری بود. نتایج نشان داد که 3/30 درصد مقالات پژوهشی بودند. در رده‌بندی موضوعی مقالات، هفت مقوله وجود داشت که به ترتیب از بیشترین تعداد به کمترین به این صورت بودند: دسترسی و بازیابی اطلاعات، مجموعه‌سازی، مدیریت، آموزش، مرجع، تاریخ کتابخانه‌ها، حرفه کتابداری.

2-15-3 جمع بندی پیشینه پژوهش
در پژوهش‌هایی که اجمالی از آنها در پیشینه‌ها آمده است فقط رحمانی (1382) به موضوع کتابخوانی در روزنامه‌ها پرداخته است و ذوالقدری (1388) به موضوع کتاب و کتابخوانی در رمان‌های تألیفی توجه نموده است و حسن وند(1389) در پایان‌نامه خود به موضوع بررسی جایگاه و اهمیت کتاب و کتاب خوانی در قرآن و حدیث پرداخته است و رحمانی (1391) در پایاننامه خود به موضوع کتاب و کتابخوانی در روزنامه های کثیرالانتشار پرداخته است و همچنین در سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران(1376) در پژوهشی با موضوع نظر سنجی از اساتید دانشگاههای تهران درباره کتاب و کتابخوانی توجه نموده اند.
در پیشینه‌های خارجی به تحلیل محتوای مقالات مجلات کتابداری بین از انواع آن در مجلات داخلی پرداخته شده است، مانند سینگ (1984)، کوپلان (1991)، ژارولین و واکاری (1993) و کوفوگیاناکیس و سلاتر (2004)؛ ولی اغلب آنها به طور کل به گرایش‌های موضوعی مقالات مندرج در نشریات کتابدرای پرداخته و به طور ویژه به موضوع این پژوهش نپرداخته‌اند. بنابراین به روش تحلیل محتوا روی منابع مثل روزنامهها و منابع دیگر انجام شده است ولی در مورد برنامههای رادیویی تا کنون کاری انجام نشده است.

فصل سوم
روششناسی پژوهش

3-1 مقدمه
از ارکان اصلی هر تحقیق یا اتخاذ هر تصمیمی، جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل صحیح آن است. نخستین گام پس از تعیین مسئله تحقیق و انتخاب عنوان، انتخاب “راهبرد پژوهش” است. در واقع پرسش اساسی در این مرحله این است که اکنون برای پاسخ به پرسش ها از چه روشی باید استفاده نمود؟
در تحقیقات مختلف، متناسب با موضوع تحقیق روش های مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد.
در این فصل به تشریح روش های مورد استفاده در پژوهش پرداخته شده است. در ابتدا روش پژوهش بررسی خواهد شد. پس از آن جامعه آماری پژوهش معرفی می گردد. سپس درباره ابزار و روش گردآوری اطلاعات توضیح داده می‌شود. در انتها به روش تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته خواهد شد.

3-2 نوع و روش پژوهش
این پژوهش از جمله تحقیقات کاربردی است که با استفاده از روش تحلیل محتوا۱ انجام شده است. “تحلیل محتوا یک فن پژوهشی است که با استفاده از داده ها، استنتاجهای معتبر و تکرارپذیری در مورد زمینه و مفاد آنها به عمل میآورد” (کاپلان2، 1964). وبر این فن را یک روش پژوهش می داند که از طریق برخی شیوه ها، استنتاج های معتبری از متن به عمل می‌آورد. این استنتاج‌ها در مورد فرستنده (فرستندگان) پیام، خود پیام و مخاطبان پیام است (وبر3، 1990). شیوه مقولهبندی مورد استفاده برای این کار، باید از چنان ثباتی برخوردار باشد که هر فرد آموزش دیده ای بتواند همان نتایج را به دست آورد. “تحلیل محتوا شامل کار با داده ها و سازماندهی آنها، تجزیه داده ها به واحدهای قابل کنترل، ترکیب آنها، جستوجوی الگوها، کشف نکات مهم و آموختنی و این تصمیم است که در مورد محتوای آنچه که بررسی می‌شود، به دیگران چه خواهید گفت(بوگدان و بیکلن4، 1982).
معمولاً روشهای تحلیل محتوا به دو رده کمی5 و کیفی6 تقسیم بندی می‌شود. در تحلیل کیفی بیشتر به بررسی محتواها پرداخته می‌شود و با وجود ابداع شیوه های کمی، تحلیل های کیفی هم چنان مورد استفاده است (فاضلی، 1376). در این روش، واژه‌ها به ‌عنوان مجموعه‌ای از کمیّت‌ها مورد مطالعه قرار می‌گیرند و عبارات و گاه حتی جملات و بندها نیز چنین نقشی پیدا می‌کنند. محقق براساس دانش خود یا مطالعه‌ای که انجام می‌دهد می‌کوشد تا دریابد آیا تک واژه‌ها، عبارات، جملات، یا بندها قادرند نماینده پیام‌هایی باشند. آنچه را محقق برای سنجش می‌پذیرد، واحد١ می‌نامند. هرگاه تعدادی از واحدها در رده‌ای قرار گیرند که گروه همگنی را تشکیل دهند آن گروه را مقوله2 می‌نامند. مقوله‌بندی در تحلیل محتوا اهمیت فراوان دارد و محقق را قادر می‌سازد تا هر مفهوم و نماینده آن را مشخص کند (باردن، 1375). در انتخاب مقوله‌ها معیارهایی نظیر تناسب، همگنی، عینیت، جامعیت، و مانعیت را می‌توان مدّ نظر قرار داد (فاضلی، 1376)؛ و تمهید معرف‌ها (شامل کلمات به کار رفته در آثار، جملات و عبارات، علائم و نشانه‌ها، و جز آن) و تهیه سیاهه کنترل (ساروخانی، 1375).
مراحل تحلیل محتوا، نخستین مرحله در تحلیل محتوا، تشخیص کلمات منفرد در برنامه است. تطابق میان “صورت‌ها3” و “معانی4” واحدهای زبان پیچیده است. مرحله دوم با جمله سروکار دارد، که نه تنها وابسته به معانی کلمات است، بلکه به ساختار آن نیز متکی است. در مرحله تحلیل ساختاری به فرایند انتقال متن برنامه توجه می‌شود.
در مرحله شنیدن و درک مطلب، “روان‌شناسی ادراک5” بسیار اهمیت دارد؛ در مرحله استنباط و تأویل “روان‌شناسی شناخت6″، “منطق7″، و “زبان‌شناسی8” کاربرد دارند، زیرا از تمام ظرفیت اطلاعاتی موجود در محتوای سند استفاده می‌شود؛ و در مرحله سوم، تحلیلگر محتوای متن تأویل‌ شده را مطابق با اهداف پژوهش توصیف می‌کند. در این مرحله، “خلاقیت تحلیلگر9” اهمیت دارد و طی آن باید ساختار محتوای متن با توجه به اهداف آن روشن گردد (هوستی10، 1373).
در این پژوهش برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در ارتباط با کتاب و کتابخوانی به روش تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته است. برای بررسی مفاهیم مرتبط با “کتاب و کتابخوانی” در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ، این برنامهها مورد شنود قرار گرفت و مفاهیم و واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی در هر برنامه مورد شمارش قرار گرفت. واحد تحلیل در این پژوهش، واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی در برنامههای مورد پژوهش است که با استفاده از نظرات صاحبنظران و اساتید راهنما و مشاور تهیه و در پیوست دو آورده شده است.

3-3 جامعه پژوهش
در غالب تحقیقات علمی، هدف محقق پیدا کردن شناخت نسبت به مسایل و پدیده های گوناگون است که این امر، با جمع آوری اطلاعات از جامعه آماری مربوطه و تجزیه و تحلیل دادههای به دست آمده امکان پذیرخواهد بود. با توجه به آن که جمع آوری اطلاعات صحیح، متضمن صحت و دقت نتایج است لذا تعریف محدوده دقیق و درست جامعه آماری برای گردآوری داده ها از اهمیت خاصی برخوردار است.
در این پژوهش، کل برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1391به عنوان جامعه پژوهش انتخاب شده است. و در ابتداد مقوله بندی تهیه شده است به شرح زیر:

مقوله واژه
کتاب آسیب شناسی کتاب ادبیات کودکان و نوجوانان توزیع کتاب توسعه کتاب خوانندگان کتاب کتاب کتاب الکترونیکی کتاب جیبی کتاب تفننی کتاب داستان کتاب درسی کتاب درمانی کتاب دیجیتالی کتاب رمان کتاب شفاهی
کتاب صوتی کتاب غیر درسی کتاب فروشی کتاب کودکان کتاب گویا کتاب مرجع کتاب مصور کتاب و مواد خواندنی نشر کتاب معرفی کتاب نقد کتاب آثار ماندگار
کتابخوانی آسیب شناسی کتابخوانی ادبیات خواندن توسعه خواندن انگیزه خواندن انگیزه مطالعاتی ایجاد انگیزه مطالعاتی ترویج کتاب خوانی تشویق به خواندن توسعه کتاب خوانی خواندن سرانه کتاب خوانی علاقه به خواندن فرهنگ کتاب خوانی کتاب خوان الکترونیکی کتاب خوانان
کتاب خواندن کتاب خوانی مشارکت والدین در خواندن
آموزش آموزش فرهنگی آموزش کتاب خوانی آموزش مطالعه آموزش مواد درسی مهارت های آموزشی مهارت های فراگیری
قصه ها و داستان اسطوره ها حکایت داستان قصه گویی قصه ها
اطلاع رسانی اطلاع رسانی تکنولوژی اطلاعات فرهنگ و رسانه های گروهی فناوری اطلاعات
مطالعه ترویج مطالعه ادبیات مطالعه تشویق به مطالعه توسعه مطالعه خواندن تفننی خواندن نوجوانان درس خواندن روش های مطالعه روش های یادگیری زمان مطالعه سرانه خواندن سرانه مطالعه شیوه مطالعه شیو ه های مطالعه شیوه های نوین مطالعه میزان مطالعه مهارت های مطالعه
فراگیری و مطالعه فرهنگ مطالعه فن مطالعه فنون مطالعه فواید مطالعه و یادگیری گسترش مطالعه مطالعه ثمربخش مطالعه مطالعه صحیح مطالعه کتاب درسی مطالعه کتاب غیردرسی مطالعه مفید مطالعه و آموزش مطالعه و فراگیری مطالعه و یادگیری مکان مطالعه
کتابخانه ها توسعه کتابخانه ها خوانندگان و کتابخانه ها کتابخانه کتابخانه دیجیتالی کتابخانه صوتی کتابخانه گویا کتابخانه مجازی کتابخانه مرجع
فرهنگ توسعه فرهنگی شاخص های فرهنگی فقر مطالعاتی
کمک درسی کمک درسی کنکور
پدیدآورندگان مترجم

3-4 ابزار و روش گردآوری پژوهشها
برای گردآوری اطلاعات پژوهش کاربرگ (پیوست یک) و سیاهه وارسی (پیوست دو) طراحی شد. اطلاعات مربوط به هر برنامه، پس از شنود آن در کاربرگ وارد شده است. اطلاعات وارد شده در کاربرگ مربوط به زمان پخش برنامه، مدت زمان آن، تعلق گروهی(گروه فرهنگ و دانش – گروه فرهنگ و جامعه – گروه فرهنگ و اندیشه – گروه مطالعات فرهنگی – گروه فرهنگ و ادب – گروه فرهنگ و هنر و اداره کل نمایش)، ساختار برنامه (کلامی پیامی – نمایش – ترکیبی نمایشی – کلامی پیامی آوایی – روایی آوایی – مسابقه – پیامی – کلامی آوایی – کلامی- پیامی آوایی) و مشخصات کلی برنامه ساز است.
سیاهه وارسی مربوط به تعداد واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی به کار رفته در عنوان و متن برنامهها در برنامههای رادیویی مورد بررسی است. برای تهیه سیاهه وارسی، واژه‌های مورد نظر در سرعنوان موضوعی فارسی، اصطلاحنامه اصفا، دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی و دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی برای مشخص شدن دامنه کار، جستجو و مستند شدند. در پایان کار واژه های مستند شده یک بار هم در دو اصطلاحنامه بین المللی اریک و یونسکو جستجو شدند تا میزان انطباق واژههای مستند شده با این منابع بینالمللی کنترل شود.
خط مشی انتخاب واژه‌های مرتبط با کتاب و کتابخوانی در این پژوهش به این شکل بود. ابتدا موضوع یا مقوله های مورد پژوهش در منابع فوق الذکر مستند شدند. سپس واژههای اخص و مرتبط هر یک از
واژه های مستند شده نیز به سیاهه وارسی افزوده شدند. منبع اصلی برای مستندسازی سرعنوان موضوعی فارسی بوده است.
ترتیب مستند سازی به شرح زیر بوده است:
1. جستجوی مقوله های اصلی پژوهش با توجه به تعاریف عملیاتی آنها، در “سرعنوان موضوعی فارسی” و مستند کردن آنها.
2. استخراج واژه‌های اخص و مرتبط با مقوله های اصلی و افزودن آنها به سیاهه وارسی. به این ترتیب برای مقوله اصلی کتابخوانی، واژه های تندخوانی، خواندن، خواندن سریع، خواندن نوجوانان، خوانندگان و کتابخانه ها، درس خواندن، روشهای مطالعه، شیوه مطالعه، علاقه به خواندن، فراگیری و مطالعه، فن مطالعه، کتاب و مواد خواندنی، مشارکت والدین در خواندن، مشارکت والدین در خواندن کودکان، مطالعه و فراگیری، مهارت‌های آموزشی، مهارت‌های فراگیری و مهارت‌های مطالعه استخراج شد. برای مقوله اصلی کتاب، کتاب درسی و توزیع کتاب اضافه شد.
3. استفاده از “اصطلاحنامه سه زبانه اصفا” برای تکمیل واژههای مورد نظر در سیاهه وارسی. به این ترتیب که ابتدا واژههای اصلی و هم چنین واژههایی که به عنوان ارجاع آنها در سرعنوان آورده شده بودند در این اصطلاحنامه جستجو و مستند شد و واژه های اخص و مرتبط آنها نیز استخراج شد. به مقوله کتاب خوانی واژههای ترویج مطالعه، روش های یادگیری، قصهگویی، معرفی کتاب، نقد کتاب، مطالعه، کتاب درمانی و کتاب غیردرسی افزوده شد.
4. مراجعه به “دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی”، البته تعداد کمی از واژه های مورد بررسی در آن وجود داشتند و فقط واژه کتاب الکترونیکی ذیل کتاب به سیاهه وارسی اضافه شد.
5. با مراجعه به “دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی”، نیز تعداد کمی از واژه های مورد بررسی در آن وجود داشتند. برای مقوله کتاب خوانی فقط واژه خواندن تفننی استخراج شد. برای مقوله کتاب، کتاب گویا، کتاب مرجع و کتاب مصور به سیاهه وارسی اضافه شد.
6. انطباق کاربرگ با اصطلاحنامههای بینالمللی. به این منظور معادل انگلیسی واژه های سیاهه وارسی ابتدا در “اصطلاحنامه یونسکو” و سپس در “اصطلاحنامه اریک” جستجو و یافت شدند. هنگام جستجو در اصطلاحنامه یونسکو برای مقوله کتابخوانی، واژه های آمار فرهنگی، آموزش فرهنگی، توسعه کتابخوانی و کتاب خوانان استخراج شد و برای مقوله کتاب، واژه های توسعه کتاب، کتاب جیبی، کتاب فروشی و کتاب کودکان اضافه شد.
کل برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد نظر براساس سال، ماه و روز پخش برنامه، بررسی و آمار و اطلاعات لازم بر روی کاربرگ یادداشت، سپس کلیه برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ شنود گردید و واژه های تعیین شده در برنامه ها، اطلاعات مورد نظر در سیاهه وارسی وارد شد.

3-5 شیوه تجزیه و تحلیل داده ها
پس از جمع آوری داده ها، ابتدا بانک داده در نرم افزار اس. پی. اس. اس.۱ ( SPSS) نسخه 19 تشکیل شد و سپس تجزیه و تحلیل داده ها متناسب با پرسش ها و فرضیه های تحقیق صورت گرفت. نتایج به دو صورت آورده شد: بخش اول نتایج توصیفی که از جداول و نمودار و تفسیر بهره گرفته شد و سعی شد به پرسش های تحقق پاسخ داده شود. در بخش دوم نتایج تحلیلی برای آزمون دو فرضیه تحقیق آورده شد که در این بخش از آزمون دو جمله ای و آزمون تحلیل واریانس یکطرفه( F) بهره گرفته شد.

فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها

4-1 مقدمه
فصل حاضر بر سه بخش سامان یافته است بخش اول به ارائه نتایج مشخصات برنامهها مورد مطالعه، بخش دوم به ارائه نتایج بازنمایی کتاب و کتابخوانی در برنامههای رادیویی و بخش سوم و انتهایی به پاسخگویی به سئوالات پژوهش و آزمون فرضیه تحقیق اختصاص دارد.

4-2 مشخصات برنامهها
جدول 4-1: مشخصات برنامه‌های مورد بررسی از جهت نام، زمان و دسته‌بندی موضوعی
نام برنامه ساعت پخش مدت (دقیقه) گروه روزهای پخش نوع برنامه ساختار شرح مختصر موضوع

شنبه یکشنبه دوشنبه سه شنبه چهارشنبه پنجشنبه جمعه زنده تولیدی تکرار آرشیوی مشارکتی

کنکور آسان است 00:00 175 پخش * * * * * * * *

کلامی پیامی مشاوره و برنامه ریزی تحصیلی
شکرستان 11:00 90 فرهنگ و دانش

* *

ترکیبی نمایشی ایجاد فضای نشاط و تعامل بامخاطب
رادیو تعطیل نیست1 08:00 360 فرهنگ و دانش

* *

کلامی پیامی آوایی در این طرح ضمن ارائه برنامههای زنده برای فواصل برنامهها،خبر،کارشناسی و موضوع گزارش تدارک دیده شده است.
رادیو تعطیل نیست2 14:00 300 فرهنگ و دانش

* *

کلامی پیامی آوایی در این طرح ضمن ارائه برنامههای زنده برای فواصل برنامهها،خبر،کارشناسی و موضوع گزارش تدارک دیده شده است.
فرهنگ و جامه 12:00 90 فرهنگ و جامعه * * * * * *
*

کلامی پیامی هر رزو از برنامه فرهنگ و جامعه به یک مساله و حوزه اجتماعی مربوط می شود که با نگاه فرهنگی آسیب شناسی می شود.شنبه ها: فرهنگ و جوانان/ یکشنبه ها: بررسی مسایل روز/دوشنبه ها: بررسی مصوبات فرهنگی نهادهای مسئول/سه شنبه ها: فرهنگ؛باورها و رفتارهای فرهنگی در جامعه/ چهارشنبه ها:/ فرهنگ اقتصادی، اقتصاد فرهنگی/پنج شنبه ها: فراغت تابستانه و اولویت ها و نیازهای پیش رو مسئولان
نمایش امروز 03:00 30 اداره کل نمایش * * * * * * *
*

نمایش –
نقد حال 04:30 30 مطالعات فرهنگی * * * * * * *
*

پیامی شناخت و بررسی عرفان ناب اسلامی بدون پیرایه ها و کثری های موجود از زبان رسا و گویای حضرت مولانا جلال الدین محمد خراسانی بهانضمام بررسی همه جانبه و انتقادی از زندگی سلوک و اندیشه های مولانا
در محضراستاد 05:00 30 فرهنگ و اندیشه * * * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی گفتگو با استادان پیشکسوت فرهنگ و اندیشه ایران معاصر در زمینه زندگی،زمانه،فرهنگ و فلسفه وادب
قول و غزل 06:00 15 فرهنگ و ادب * * * * * * *
*

کلامی آوایی انتخاب شعر و حکایت و متون حکمی منثور از کتاب های کهن
بامداد فرهنگی 06:00 105 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی رویج شادی و نشاط صبحگاهی و پرداختن به موضوعات روز
روزنگار فرهنگی 06:25 5 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی آوایی مرور رویدادهای فرهنگی روز
نمای نزدیک 06:40 5 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

پیامی آوایی انعکاس رویدادهای روز فرهنگی چه در حوزه های تخصصی و چه در حوزه عمومی فرهنگ در قالب گفتگویی صمیمانه در داخل استودیو
معرفی کتاب 06:55 5 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی دنیای کتاب و کتابخوانی
صبح و زندگی 07:55 5 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی تشویق مردم به پیروی از الگوی زندگی سالم
نیم نگاه 07:50 5 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی پیامی بررسی موضو عات فرهنگی جامعه
بامداد هفتم 06:00 120 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی آوایی ترویج فرهنگ شادی و نشاط در جامعه
هفت کوچه 08:30 85 مطالعات فرهنگی *

*

کلامی پیامی مروی بر فرهنگ عامه و فولکلور مردم ایران وترویج ارزشها و رسوم ایرانی
یک صبح تازه 08:30 85 مطالعات فرهنگی
*

*

کلامی پیامی آوایی ایجاد فضای نشاط آور و دادن اطلاعات طنزگونه
در سایه سار سیمرغ 16:00 30 مطالعات فرهنگی *

*

کلامی پیامی شناخت افسانه ها و اسطوره های ایرانی و غیر ایرانی
در سایه سار سیمرغ 16:00 30 مطالعات فرهنگی
*

*

کلامی پیامی آشنایی کودکان و نوجوانان با داستان های اسطیری شاهنامه و کشف رازهای نهفته در هر خوان شاهنامه
در سایه سار سیمرغ 16:00 30 مطالعات فرهنگی

*

*

پیامی آوایی شناسایی و معرفی داستان ها و شخصیت های ایرانی و ریشه های آن و تاثیر از اسطوره های دیگر و آموزش درستخوانی شاهنامه
یک مثل یک نمایش 09:00 10 مطالعات فرهنگی *
*

*

ترکیبی نمایشی حفظ و احیائ فرهنگ کهن ایران زمین وترویج و تبلیغ فرهنگ بومی بویژه ضرب المثل ها
کلام جاوادانه 16:50 10 مطالعات فرهنگی
*
*

*

پیامی آوایی نگرشی پژوهشگرانه به نهج البلاغه و نگاهی به شخصیت چند بعدی امام،با زبانی روان و درخور فرهنگ مردم، و کاوش زمان و رخداد ها و دریافت معنی و برآیند آن در تاریخ و زمان های گذشته و حال
رویاهای شرقی 15:30 30 مطالعات فرهنگی
*
*

*

ترکیبی نمایشی پرداختن به افسانه ها و قصه ها به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران زمین
وارش و ونگ 15:45 15 مطالعات فرهنگی *
*
*

*

کلامی پیامی آوایی شناساندن فرهنگ غنی و احیاء زبان و گویش ها و ثبت و ضبط موسیقی فولکور یک منطقه
ایران نامه 15:30 15 مطالعات فرهنگی *
*
*

*

پیامی بررسی پیشینه نام های جغرافیایی و اسامی شهرها
یک تکه آسمان 08:30 30 فرهنگ و ادب

*
*

ترکیبی نمایشی از آنجاییکه شبکه فرهنگ رسالت عالیه اش معرفی طلایه داران عرصه ی فرهنگ و هنر این مرز و بوم است زیبنده و ضروری است که به شاعران این حافظان عرصه ی رویکردی مناسب داشته باشد.
جنگ کتاب 08:30 25 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی روایی گسترش فرهنگ مطالعه در کشور
آواز آبها 21:00 30 فرهنگ و ادب

*
*

کلامی پیامی بررسی شعر زنان شاعر ایران از آغاز تاامروز .گفتگو با شاعران معاصر و معرفی آثار منتشر شده از آنان
آب باد خاک 09:00 50 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی محیط زیست و راههای حفاظت از آن
کتاب فرهنگ 10:00 55 فرهنگ و هنر *

*

کلامی پیامی آوایی بررسی و آسب شناسی مقوله کتاب ،کتاب خوانی در ایران.
مجله فرهنگی(جامعه) 23:30 30 فرهنگ و جامعه

*

*

کلامی پیامی گفتگو با رایزنان فرهنگی ایران در سایر کشورها، معرفی کتب سودمند، آشنایی با هنرهای ملی و صنایع دستی، آشنایی با نجوم و پدیده های نجومی، معرفی فرهنگسراها و اماکن فرهنگی تاریخی،معرفی کتاب و هنرمند، روایت داستان های مثنوی، روایت مقالات مولانا و پرسه در طنز ایران زمین
ریحانه 10:00 55 فرهنگ و جامعه
*

*

کلامی پیامی آوایی در برنامه به موضوع هایی در حوزه زنان و خانواده پرادخته می شودمسائل اجتماعی زنان،مسائل روانی زنان و مسائل حقوقی زنان و الگوسازی برای آنها
سرآهنگ 11:00 30 فرهنگ و هنر *
*

*

کلامی پیامی آوایی بررسی موسیقی نواحی با رویکرد مضمون و موضوع وتوجه به موسیقی اقوام ایرانی
مجله فرهنگی(مطالعات) 23:30 30 مطالعات فرهنگی
*

*

کلامی پیامی آوایی بررسی تاریخ تمدن ایران اسلامی و تاریخ جهان با حضور کارشناسان و صاحبنظران حوزه های تاریخ،باستان شناسی و میراث فرهنگی
یک حکایت یک نمایش 11:30 30 مطالعات فرهنگی *

*

ترکیبی نمایشی بسط و گسترش تاریخ ،زبان و فرهنگ های محلی و ترویج حکایت های تعلیمی آنها
از زبان برگ 11:30 30 مطالعات فرهنگی
*

*

پیامی بررسی تعامل فرهنگی بین ادبات و مطبوعات بر پایه مفهوم شناسی و نشانه شناسی
تاریخ موسیقی به روایت استاد لطفی 09:30 30 فرهنگ و هنر

*
*

پیامی آوایی بررسی موسیقی معاصر ایران در مفطع یکصد سال اخیر
مشاعره 10:05 40 فرهنگ و ادب

*
*

مسابقه توجه هر چه بیشتر به حکمت و دانش و معرفتی که در شعر فارسی مستتر است و در طی مشاعره تاثیرگذار خواهد بود
طنز و طنزآوران 10:45 15 فرهنگ و ادب

*
*

ترکیبی نمایشی آشنایی با طنز و مفاهیم آن،ارائه بهترین آثار در زمینه طنز،معرفی طنزپردازن و نقبی به طنز دیروز
ادبیات ایران 10:40 20 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی صحبتهای اخوان ثالث در ارتباط با ادبیات ایران و جهان
گلستان حکمت 11:00 25 فرهنگ و ادب

*
*

ترکیبی نمایشی این طرح ترکیبی نمایشی است به این گونه که نخست گوینده حکایتی از گلستان سعدی را قرائت می کند سپس نمایشی از حکایت پخش می شود و بعد از آن کارشناس درباره حکمت این حکایت سخن می گوید.
بشنوید ای دوستان این داستان 11:00 25 فرهنگ و دانش

*
*

روایی آوایی معرفی و بازخوانی داستانهای ادبیات فارسی
شعرآیینی 11:30 30 فرهنگ و ادب

*
*

پیامی آشنایی مخاطبان با داستان ایران و جهان وانعکاس تولیدات نویسندگان و مترجمان ایرانی در رسانه
کمند لطف 12:00 85 فرهنگ و ادب * * * * * *
*

پیامی آوایی حجت الاسلام نقویان با زبانی ساده و همه فهم از لزوم درک کاربردی اشعار حافظ و تسبت اشعار حافظ با قرآن کریم سخن می گویند و برانند تا حافظ را به خانه های مردم بیاورند و برخی رموز اشعار را بازبانی ساده بازگو کنند
تا به خلوتگه خورشید 13:30 30 فرهنگ واندیشه * * * * * * *
*

پیامی آوایی شرح، توضیح و تأویل عرفانی ادبیات دیوان حافظ، مستند و متکی بر آیات قرآن، روایت معصومین علیهم السلام و اقوال اولیاء و عرفای بزرگ.
نیستان 14:30 55 فرهنگ و هنر * * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی معرفی و پخش آثار فاخر موسیقی ایران
گل های 91 14:30 30 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی آوایی باز پخش مجموعه گلهای ایرانی
ققنوس 15:30 55 فرهنگ و ادب

*
*

کلامی پیامی آوایی نقد و بررسی اشعار شاعران امروز وترویج و تشویق بیشتر خواص جامعه به کتابخوانی خاصه شعر
جای پای کودکی 15:35 40 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی روایی بالا بردن سطح آگاهی والدین و معلمان و مربیان در خصوص ادبیات کودک و تشویق کودک و نوجوان جهت مطالعه کتابهای ادبی و غیر درسی.
یک نمایش یک نمایش نویس 16:30 25 فرهنگ و هنر *

*

ترکیب نمایشی آشنایی مخاطبان با نمایش های مشهور ایران
موسیقی کلاسیک 16:30 25 فرهنگ و هنر
*

*

کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
رصد خانه 16:30 25 مطالعات فرهنگی
*

*

کلامی پیامی نگاه بهتر به جهان پیرامون وشناخت هر چه بیشترنجوم
همزبانان 09:30 15 مطالعات فرهنگی *

*

پیامی بررسی زبان فارسی در کشورهای همجوار ونشان دادن ابعاد جغرافیایی زبان فارسی و گویندگان فارسی زبان
دانشوران 16:30 25 مطالعات فرهنگی

*

*

کلامی پیامی آوایی تکریم فرهیختگان و چهره های ماندگار در گفت و گوی مستقیم با آنان و سئوال درباره زندگی علمی-اجتماعی و فرهنگی آنان ومعرفی محققان- اندیشمندان- و نخبگان کشور
اقتصاد و فرهنگ 16:30 25 فرهنگ و جامعه

*

*

کلامی پیامی توجه به ابعاد نامگذاری سال 1391 به سال تولید ملی حمایت از کار و سرمایه ملی با توجه به فرهنگ حمایت از تولید داخلی فرهنگ حمایت از کار بهره وری و نیروی انسانی و استفاده درست از سرمایه ایرانی برای رسیدن به اهداف چشم انداز نظام جمهوری اسلامی ایران برنامه ای گزارش محور از مردم و تولید کنندگان کارگران و سرمایه داران.
روایت کودکی 16:30 25 مطالعات فرهنگی

*
*

پیامی روایی بررسی سیر تاریخی و فرهنگی اجتماعی ادبیات غنی کودکان در حوزه رسمی و غیر رسمی شفاهی و مکتوب.
هزار راه نرفته 17:00 55 فرهنگ و دانش * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی هر برنامه رفتارهای فردی با منشاء اختلالات و یا مشکلات فردی که نمو اجتماعی و فرهنگی داشته بررسی شده و فضای مناسبی جهت تعامل با مخاطب فراهم خواهد شد.
گردوی چهارگوش 17:00 55 فرهنگ و هنر

*
*

کلامی پیامی روایی این برنامه وجوه گوناگون طنز منثور و منظوم را چه در گذشته و چه در زمان حال در بر
می گیرد.
چای شیرین 17:00 55 فرهنگ و دانش

* *

ترکیب نمایشی ترویج فرهنگ اوقات فراغت
تماشاگه راز 18:30 30 فرهنگ و ادب * * * * * * *

پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با درست خوانی غزلیات حافظ
هفت اقلیم 19:30 120 فرهنگ و هنر * * * * * *
*

کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
شب قصه 21:00 25 فرهنگ و ادب * * * * * *
*

روایی آوایی آشنایی مخاطبان با داستان ایران و جهان وانعکاس تولیدات نویسندگان و مترجمان ایرانی در رسانه
پنجره ای رو به مهتاب 21:30 85 فرهنگ و اندیشه * * * * *
*

پیامی بحث و گفتگو پیرامون موضوعات فرهنگی و هنری در فضای صمیمی و با رویکرد آموزش
بوطیقا 21:30 60 فرهنگ و ادب

*
*

کلامی پیامی بررسی ادبیات داستانی ایران و ادبیات داستانی در بخش ترجمه
گلهای ایرانی 23:00 25 فرهنگ و دانش * * * * * *
*

کلامی آوایی باز پخش مجموعه گلهای ایرانی
پرسه 22:30 25 فرهنگ و ادب

*
*

پیامی آوایی توجه بیشتر مردم به حضور ادبیات در زندگی روزمره و سعی به تعالی بخشیدن آن و توجه به حواشی ادبیات
مجله فرهنگی (هنر) 23:30 25 فرهنگ و هنر *
*
*

*

کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی وتبیین مبانی حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
جهان ترجمه 23:30 25 فرهنگ و ادب
*
*
*
*

پیامی در این برنامه با حضور مترجمان شهیر و زبده کشور و کارشناسان ترجمه فرصت ها و تهدیدها امکانات بالقوه و بالفعل و پتانسیل موجود مترجمان شیوه ها و امکانات برنامه ریزی های خرد و کلان مورد بررسی قرار می گیرد.
برش هایی از سینما 23:30 30 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی روند تولید فیلم‌های سینمایی، تاریخ سینما و چهره های شاخص سینما
ماندگاران 23:00 25 فرهنگ و دانش

*
*

کلامی پیامی روایی معرفی چهره های فرهنگ ساز در عرصه موسیقی، ادبیات و هنر و…
درس مثنوی 22:00 55 فرهنگ و ادب

*

پیامی آوایی شرح مثنوی مولانا
شباهنگ 19:30 130 فرهنگ و دانش

* *

کلامی پیامی آوایی بررسی وتحلیل موسیقی مناطق مختلف کشور و گفتگو با یکی از دست اندرکاران موسیقی

همانطور که از نتایج جدول 4-1مشاهده میشود، شامل 74 برنامه رادیویی شبکه فرهنگ است که در بازه زمانی فروردین تا اسفند ماه سال 1391 در ساعات مختلف شبانه روز پخش شده است. در این بخش مشخصات برنامه‌ها از جهت زمانی و دسته‌بندی موضوعی آورده شده است.

4-3 وضعیت تولید پخش در هفته

جدول 4-2: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب وضعیت تولید پخش در هفته
تعداد برنامه در هفته فراوانی درصد
یکبار 41 4/55
دو بار 4 4/5
سه بار 5 8/6
پنج بار 2 7/2
شش بار 12 2/16
هفت بار 10 5/13
جمع 74 100

همانطورکه از نتایج جدول 4-2 مشاهده میشود بیش از نیمی از برنامههای مورد مطالعه(4/55 درصد) تنها یکبار در هفته پخش می شود. وضعیت پخش سایر برنامهها نیز به شرح زیر می باشد: 2/16 درصد 6 بار در هفته، 5/13 درصد 7 بار در هفته، 8/6 درصد 3 بار در هفته، 4/5 درصد 2 بار در هفته، 7/2 درصد 5 بار در هفته.

4-4 وضعیت تولید پخش در سال
جدول 4-3: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت تولید پخش در سال
تولید پخش در سال فراوانی درصد
کمتر از 50 26 1/35
بین 51 تا 100 17 0/23
بین 101 تا 200 9 2/12
بین 201 تا 300 11 9/14
بالای 301 11 9/14
جمع 74 100
همانطورکه از نتایج جدول 4-3 مشاهده میشود بیش از نیمی از یک سوم برنامههای مورد مطالعه(1/35 درصد) کمتر از 50 بار در سال پخش شد. وضعیت پخش سایر برنامهها نیز به شرح زیر می باشد: 23 درصد بین 51 تا 100 بار در سال، 9/14 درصد بین 201 تا 300 بار در سال، 9/14 درصد بالای 301 بار در سال، 2/12 درصد بین 101 تا 200 بار در سال.

4-5 ساختار برنامهها
جدول 4-4: توزیع فراوانی برنامهها برحسب ساختار برنامهها
ساختار برنامهها فراوانی درصد
کلامی پیامی 11 9/14
نمایش 1 4/1
ترکیبی نمایشی 10 5/13
کلامی پیامی آوایی 26 2/35
مسابقه 1 4/1
پیامی 11 9/14
کلامی آوایی 5 8/6
کلامی 1 4/1
پیامی آوایی 6 1/8
روایی آوایی 2 7/2
جمع 74 100

همانطورکه از نتایج جدول 4-4 مشاهده میشود بیش از یک سوم برنامهها(2/35 درصد) از جهت ساختار کلامی پیامی آوایی بوده و ساختار سایر برنامهها نیز به شرح زیر می باشد: 9/14 درصد کلامی پیامی، 9/17 درصد پیامی، 5/13 درصد ترکیبی نمایشی، 1/8 درصد پیامی آوایی، 8/6 درصد کلامی آوایی، 7/2 درصد روایی آوایی می باشد.

4-6 روزهای پخش برنامهها
جدول 4-5: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب روزهای پخش برنامهها
روزهای پخش برنامه فراوانی درصد
شنبه 5 8/6
یکشنبه 1 4/1
دوشنبه 5 8/6
سه شنبه 2 7/2
چهارشنبه 2 7/2
پنج شنبه 13 6/17
جمعه 13 6/17
کل هفته 11 9/14
شنبه و دوشنبه 2 7/2
یکشنبه و سه شنبه 2 7/2
شنبه و دوشنبه و چهارشنبه 3 1/4
یکشنبه و سه شنبه و پنج شنبه 2 7/2
شنبه تا چهارشنبه 1 4/1
شنبه تا پنج شنبه 12 2/16
جمع 73 6/98

همانطورکه از نتایج جدول 4-5 مشاهده میشود درباره روزهای پخش برنامهها، روزهای مختلفی و گاها چند روز با هم برنامهها پخش می شد که بیشترین درصد متعلق به روزهای: پنج شنبه(6/17 درصد)، جمعه (6/17 درصد)، شنبه تا پنج شنبه(2/16 درصد)، کل هفته (9/14 درصد) است.

4-7 مدت پخش برنامهها
جدول 4-6: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب مدت پخش برنامهها
مدت پخش برنامهها فراوانی درصد
کمتر از 15 دقیقه 12 16/2
بین 16 تا 30 37 0/50
بین 31 تا 60 دقیقه 11 9/14
بیش از 61 دقیقه 14 9/18
جمع 74 100

همانطورکه از نتایج جدول 4-6 مشاهده میشود نیمی از برنامههای مورد مطالعه(50 درصد) بین 16 تا 30 دقیقه پخش می شد و 9/18 درصد بیش از 61 دقیقه، 2/16 درصد کمتر از 15 دقیقه و نهایتا، 9/14 درصد بین 31 تا 60 دقیقه.

4-8 ساعت پخش برنامهها
جدول 4-7: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 برحسب ساعت پخش برنامهها
ساعت پخش برنامهها فراوانی درصد
قبل از ساعت 8 صبح 13 6/17
بین 8 تا 12 ظهر 23 1/31
بین 12 تا 17 بعدازظهر 20 0/27
بالای ساعت 17 18 3/24
جمع 74 100

همانطورکه از نتایج جدول 4-7 مشاهده میشود 1/31 درصد از برنامههای مورد مطالعه در ساعت بین 8 تا 12 ظهر پخش می شد 27 درصد بین 12 تا 17 بعدازظهر، 3/24 درصد بالای ساعت 17 و 6/17 درصد قبل از ساعت 8 صبح.
4-9 دسته‌بندی برنامهها از جهت گروه
جدول 4-8:توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب دسته‌بندی برنامهها از جهت گروه
گروه فراوانی درصد
فرهنگ و دانش 22 7/29
فرهنگ و جامعه 4 4/5
فرهنگ و اندیشه 3 1/4
مطالعات فرهنگی 19 7/25
فرهنگ و ادب 17 0/23
اداره کل نمایش 1 4/1
پخش 1 4/1
فرهنگ و هنر 7 5/9
جمع 74 100

همانطورکه از نتایج جدول 4-8 مشاهده میشود بیشترین درصد برنامهها 7/29 درصد از جهت گروه برنامهای، در گروه فرهنگ و دانش قرار دارند و بقیه به ترتیب 7/25 درصد در گروه مطالعات فرهنگی، 23 درصد در گروه فرهنگ و ادب، 5/9درصد در گروه فرهنگ و هنر، 4/5 درصد در گروه فرهنگ و جامعه، 1/4 درصد گروه فرهنگ و اندیشه، 4/1 درصد در گروه اداره کل نمایش، 4/1 درصد در گروه پخش قرار میگیرند.

4-10 بازنمایی کتاب و کتابخوانی در برنامههای رادیویی
در این تحقیق، 108 واژه مرتبط با کتاب و کتابخوانی احصاء و در 74 برنامه رادیویی شبکه فرهنگ در طی سال 1391 مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه به نتایج بررسی به تفکیک معیارهای مختلف پرداخته میشود.

4-11 وضعیت برنامهها از جهت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی
جدول 4-9: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع
عنوان مقدار
تعداد برنامههای دارای واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی 68
تعداد برنامههای بدون داشتن واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی 6
میانگین 0147/10534
حداقل 99
حداکثر 211977
جمع تکرار واژه های مرتبط 716313

همانطورکه از نتایج جدول 4-9 مشاهده میشود از 74 برنامه مورد مطالعه 68 برنامه دارای واژههای مرتبط با کتاب و کتابخوانی بوده است و تنها 6 برنامه هیچ واژه مرتبط با کتاب و کتابخوانی نداشته است. حداقل واژههای مرتبط برای یک سال 99 مرتبه و حداکثر 211977 مرتبه بوده است که میانگین هم 0147/10534 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 716313 مرتبه تکرار در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی استفاده شد.

4-12 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نوع برنامه
جدول 4-10: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه
نام برنامه تعداد واژه نام برنامه تعداد واژه نام برنامه تعداد واژه
در گلستان ادب 15867 از زبان برگ 2150 یک صبح تازه 218
نقد فرهنگی 20602 ادبیات ایران 3749 هفت کوچه 312
نقد ادبی 24862 جنگ کتاب 8273 بامداد هفتم 10402
برش هایی از سینما 8752 روایت کودکی 8829 نیم نگاه 823
مجله فرهنگی(هنر) 30905 جای پای کودکی 32644 صبح و زندگی 895
پرسه 6538 بشنوید ای دوستان این داستان 1891 معرفی کتاب 6352
گلهای ایرانی 8564 کتاب فرهنگ 18327 نمای نزدیک 700
بوطیقا 0 ایران نامه 1004 روزنگار فرهنگی 1578
شب قصه 28828 گل های 91 0 بامداد فرهنگی 4144
هفت اقلیم 5455 نیستان 0 قول و غزل 3146
تماشاگه راز 6458 تا به خلوتگه خورشید 13418 نقد حال 1728
چای شیرین 5399 کمند لطف 2827 نمایش امروز 4605
گردوی چهارگوش 549 شعر آیینی 99 فرهنگ و جامه 5676
ماندگاران 257 گلستان حکمت 5726 رادیو تعطیل نیست 1 1065
شباهنگ 4179 طنز و طنزآوران 754 رادیو تعطیل نیست 2 936
هزار راه نرفته 5157 مشاعره 17770 شکرستان 3573
اقتصاد و فرهنگ 1370 تاریخ موسیقی به روایت استاد لطفی 8655 کنکور آسان است 211977
همزبانان 5276 یک حکایت یک نمایش 3138 در محضر استاد 20933
یک نمایش یک نمایش نویس 3613 مجله فرهنگی (مطالعات) 1687 درس مثنوس 0
رصدخانه 4565 سرآهنگ 0 در سایه سار سیمرغ 17171
موسیقی کلاسیک 0 ریحانه 513 دانشوران 1801
ققنوس 55726 آب باد خاک 173 جهان ترجمه 15347
یک تکه آسمان 124 آواز آبها 2733 جمع 716313
مجله فرهنگی (جامعه) 1514 پنجره ای رو به مهتاب 16389

جدول 4-10 تعداد واژه‌های استفاده شده هر برنامه درباره کتاب و کتابخوانی آورده شده است. برنامههای که در آنها بیشترین میزان استفاده از واژه‌های مرتبط با کتاب و کتابخوانی داشته است عبارتند از: کنکور آسان است، مجله فرهنگی(هنر)، ققنوس، شب قصه، جای پای کودکی، و نقد ادبی‌. همچنین، برنامههایی که در آنها کمترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی را داشته است عبارتند از: شعر آیینی، آب باد خاک، یک تکه آسمان، ماندگاران، یک صبح تازه.

4-13 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته

جدول 4-11: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته
میزان تولید تعداد تولید جمع تکرار واژه جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
یکبار 38 241817 6364
دو بار 3 4359 1453
سه بار 5 67717 13543
پنج بار 2 21546 10773
شش بار 10 57278 5728
هفت بار 10 323596 32360
جمع 68 716313 70221

همانطورکه از نتایج جدول 4-11 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تولید پخش آنها در هفته به شرح زیر است: 7 بار (32360 مرتبه)، 3 بار (13543 مرتبه)، 5 بار (10773 مرتبه)، 1 بار (6364 مرتبه)، 6 بار (5728 مرتبه)، 2 بار (1453 مرتبه).

نمودار 4-1: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در هفته

4-15 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال
جدول 4-12: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال
میزان تولید تعداد تولید جمع تکرار واژه جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
کمتر از 50 25 136362 5454
بین 51 تا 100 13 105455 8112
بین 101 تا 200 9 284053 31561
بین 201 تا 300 10 45852 4585
بالای 301 11 144591 13145
جمع 68 716313 62857
همانطورکه از نتایج جدول 4-12 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تولید پخش آنها در سال به شرح زیر است: بین 101 تا 200 بار (31561 مرتبه)، بالای 301 بار (13145 مرتبه)، بین 51 تا 100 بار (8112 مرتبه)، کمتر از 50 (5454 مرتبه).

نمودار 4-2: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک تولید پخش در سال

4-16 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار برنامه

جدول 4-13: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار برنامه
نوع برنامه تعداد تولید جمع تکرار واژه جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
کلامی پیامی 11 244514 22229
نمایش 1 4605 4605
ترکیبی نمایشی 10 26697 2670
کلامی پیامی آوایی 23 217774 9468
مسابقه 1 17770 17770
پیامی 11 127017 11547
کلامی آوایی 3 11262 3754
کلامی 1 6352 6352
پیامی آوایی 5 29603 5921
روایی آوایی 2 30719 15360
جمع 68 716313 99676

همانطورکه از نتایج جدول 4-13 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی با ساختار کلامی پیامی(22229 مرتبه)، مسابقه(17770 مرتبه)، روایی آوایی(15360 مرتبه) و پیامی(11547 مرتبه) است.

4-17 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک روزهای پخش

جدول 4-14: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک روزهای پخش
روزها تعداد تولید جمع تکرار واژه جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
شنبه 5 30666 6133
دوشنبه 5 17570 3514
سه شنبه 2 2019 1010
چهارشنبه 2 2884 1442
پنج شنبه 13 126539 9734
جمعه 11 62139 5649
کل هفته 11 328753 29887
شنبه تا پنج شنبه 10 57278 5728
شنبه و دوشنبه 1 463 463
یکشنبه و سه شنبه 2 3896 1948
شنبه و دوشنبه و چهارشنبه 3 21465 7155
یکشنبه و سه شنبه و پنج شنبه 2 46252 23126
شنبه تا چهارشنبه 1 16389 16389
جمع 68 716313 112178

همانطورکه از نتایج جدول 4-14 مشاهده می شود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که در روزهایی به شرح زیر پخش شده است: کل هفته (29887 مرتبه)، روزهای یکشنبه، سه شنبه و پنج شنبه (23126 مرتبه)، شنبه تا چهارشنبه (16389 مرتبه).

4-18 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه
جدول 4-15: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه
مدت تعداد تولید جمع تکرار واژه ها جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
کمتر از 15 دقیقه 12 24470 2039
بین 16 تا 30 33 279886 8481
بین 31 تا 60 دقیقه 9 139647 15516
بیش از 61 دقیقه 14 272310 19451
جمع 68 716313 45487

همانطورکه از نتایج جدول 4-15 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که مدت پخش برنامههای آنها به شرح زیر است: بیش از 61 دقیقه (19451مرتبه)، بین 31 تا 60 دقیقه (15516 مرتبه)، بین 16 تا 30 دقیقه (8481 مرتبه) و کمتر از 15 دقیقه (2039 مرتبه).

نمودار 4-3: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامه

4-19 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه
جدول 4-16: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه
زمان تعداد تعداد جمع تکرار واژه ها جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
قبل از ساعت 8 صبح 13 61528 4733
بین 8 تا 12 ظهر 22 110280 5013
بین 12 تا 17 بعدازظهر 17 170078 10005
بالای ساعت 17 16 374427 23402
جمع 68 716313 43153

همانطورکه از نتایج جدول 4-16 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که زمان پخش برنامههای آنها به شرح زیر است: بالای ساعت 17 بعدازظهر (23402 مرتبه)، بین 12 تا 17 بعدازظهر (10005 مرتبه)، بین 8 تا 12 ظهر (5013 مرتبه) و قبل از ساعت 8 صبح (4733 مرتبه).

نمودار 4-4:توزیع فراوانی برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک زمان پخش برنامه

4-20 وضعیت برنامهها از جهت پرداختن به موضوع نقد کتاب
جدول 4-17: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع نقد کتاب
عنوان مقدار
تعداد برنامههای دارای واژه های مرتبط با نقد کتاب 2
تعداد برنامههای بدون داشتن واژه های مرتبط با نقد کتاب 72
میانگین 1353
حداقل 1285
حداکثر 1421
جمع تکرار واژه های مرتبط 2706
همانطورکه از نتایج جدول 4-17 مشاهده میشود از 74 برنامه مورد مطالعه تنها 2 برنامه دارای واژههای مرتبط با نقد کتاب بوده است و 72 برنامه هیچ واژه مرتبط با نقد کتاب نداشته است. حداقل واژههای مرتبط برای یک سال 1285 مرتبه و حداکثر 1421 مرتبه بودهاست که میانگین هم 1353 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 2706 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با نقد کتاب استفاده شد.

4-21 وضعیت برنامهها از جهت پرداختن به موضوع معرفی کتاب
جدول 4-18: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع معرفی کتاب
عنوان مقدار
تعداد برنامههای دارای واژه های مرتبط با معرفی کتاب 14
تعداد برنامههای بدون داشتن واژه های مرتبط با معرفی کتاب 60
میانگین 9286/818
حداقل 27
حداکثر 2498
جمع تکرار واژه های مرتبط 11465

همانطورکه از نتایج جدول 4-18 مشاهده میشود از 74 برنامه مورد مطالعه 14 برنامه دارای واژه های مرتبط با معرفی کتاب بوده است و 60 برنامه هیچ واژه مرتبط با معرفی کتاب نداشته است. حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 27 مرتبه و حداکثر 2498 مرتبه بوده است که میانگین هم 9286/818 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 11465 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با معرفی کتاب استفاده شد.

4-22 وضعیت برنامهها از جهت پرداختن به موضوع قصه گویی
جدول 4-19: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب از جهت پرداختن به موضوع قصهگویی
عنوان مقدار
تعداد برنامههای دارای واژه های مرتبط با قصهگویی 23
تعداد برنامههای بدون داشتن واژه های مرتبط با قصهگویی 51
میانگین 1748.6522
حداقل 95
حداکثر 8905
جمع تکرار واژه های مرتبط 40219

همانطورکه از نتایج جدول 4-19 مشاهده میشود از 74 برنامه مورد مطالعه 23 برنامه دارای واژههای مرتبط با قصهگویی بوده است و 51 برنامه هیچ واژه مرتبط با قصهگویی نداشته است. حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 95 مرتبه و حداکثر 8905 مرتبه بوده است که میانگین هم 6522/1748 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 40219 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با قصهگویی استفاده شد.
4-23 وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه
جدول 4-20: توزیع فراوانی برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391برحسب وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه
جنس تعداد تولید جمع تکرار واژه ها جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید
زن 23 413649 17984
مرد 36 256718 7131
هم زن هم مرد 9 45946 5105
جمع 68 716313 30220

همانطورکه از نتایج جدول 4-20 مشاهده میشود به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تولیدکنندههای آنها به شرح زیر است: خانم (17984 مرتبه)، مرد (7131 مرتبه)، هم مرد و هم زن (5105 مرتبه).

نمودار 4-5: وضعیت پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک جنسیت تولیدکنندگان برنامه
4-24 پاسخ به پرسشهای پژوهش
پرسشهایی که این پژوهش قصد پاسخگویی با آن را دارد شامل نُه پرسش اساسی است که در ادامه با توجه به یافته های پژوهش به آنها پاسخ داده می شود.

پرسش اول. میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی چقدر است؟
در پاسخ به سئوال اول پژوهش همانطور که در جدول 4-12 آمده است به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژههای مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تولید پخش آنها در سال به شرح زیر است: بین 101 تا 200 بار (31561 مرتبه)، بالای 301 بار (13145 مرتبه)، بین 51 تا 100 بار (8112 مرتبه)، کمتر از 50 (5454 مرتبه) که در مجموع تکرار واژه ها 716313 و جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید 62857 بوده است .

پرسش دوم. میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه چقدر است؟
همانطور که در جدول 4-10 آمده است نام کل برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 آورده شده و تعداد واژه های مرتبط با موضوع کتاب و کتابخوانی آورده شده در مجموع 716313 واژه بوده است .

پرسش سوم. میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار برنامه چقدر است؟

در پاسخ به سئوال سوم پژوهش همانطور که در جدول 4-13 آمده است به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژههای مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی با ساختار کلامی پیامی(22229 مرتبه)، مسابقه(17770 مرتبه)، روایی آوایی(15360 مرتبه) و پیامی(11547 مرتبه) است.

پرسش چهارم. میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت اجرای برنامه چقدر است؟
در پاسخ به سئوال چهارم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت برنامهی اجرا شده مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-15 آمده است بیش از 61 دقیقه (19451مرتبه)، بین 31 تا 60 دقیقه (15516 مرتبه)، بین 16 تا 30 دقیقه (8481 مرتبه) و کمتر از 15 دقیقه (2039 مرتبه).

پرسش پنجم. میزان تولید برنامههای شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک گروههای برنامه. چقدر است؟

در پاسخ به سئوال پنجم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک گروه ها ی برنامه مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-8 آمده است 7/29 درصد از برنامههای مورد مطالعه از جهت گروه برنامه ای، در گروه فرهنگ و دانش، 7/25 درصد در گروه مطالعات فرهنگی، 23 درصد در گروه فرهنگ و ادب، 5/9 درصد در گروه فرهنگ و هنر، 5.4 درصد در گروه فرهنگ و جامعه، 1/4درصد گروه فرهنگ و اندیشه، 4/1 درصد در گروه اداره کل نمایش، 4/1 درصد در گروه پخش قرار می گیرند.

پرسش ششم. میزان تولید برنامههای معرفی کتاب در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 چقدر است؟
در پاسخ به سئوال ششم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع معرفی کتاب مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-18 آمده است حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 27 مرتبه و حداکثر 2498 مرتبه بوده است که میانگین هم 9286/818 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 11465 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با معرفی کتاب استفاده شد.

پرشس هفتم. میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع نقد و بررسی کتاب چقدر است؟
در پاسخ به سئوال هفتم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع نقد و بررسی کتاب مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-17 آمده است تنها 2 برنامه دارای واژه های مرتبط با نقد کتاب بوده است و 72 برنامه هیچ واژه مرتبط با نقد کتاب نداشته است. حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 1285 مرتبه و حداکثر 1421 مرتبه بوده است که میانگین هم 1353 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 2706 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با نقد کتاب استفاده شد.

پرسش هشتم. میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 با موضوع قصهگویی و قصهخوانی چقدر است؟
در پاسخ به سئوال هشتم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع قصهگویی و قصهخوانی مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-19 آمده است 23 برنامه دارای واژههای مرتبط با قصهگویی بوده است و 51 برنامه هیچ واژه مرتبط با قصهگویی نداشته است. حداقل واژههای مرتبط برای یک سال 95 مرتبه و حداکثر 8905 مرتبه بوده است که میانگین هم 6522/1748 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 40219 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با قصهگویی استفاده شد.

پرسش نهم. تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 در زمینه کتاب و کتابخوانی بر حسب جنسیت و همکاران برنامه ساز چگونه است؟
در پاسخ به سئوال نهم پژوهش: همکاران برنامه ساز در تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی بر حسب جنسیت مورد بررسی قرار گرفته همانطور که در جدول 4-20 آمده است به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تهیهکنندگان آنها به شرح زیر است: زن (17984 مرتبه)، مرد (7131 مرتبه)، هم مرد و هم زن (5105 مرتبه).

4-25 آزمون فرضیهها

4-25-1 فرضیه اول: « بیش از 40% برنامههای رادیویی به مفاهیم کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی اشاره نشده است».
جدول 4-21. نتایج آزمون دوجمله ای برای فرضیه اول پژوهش
وضعیت اشاره به کتاب و کتابخوانی تعداد نسبت مشاهده شده نسبت مورد انتظار معناداری
اشاره شده 67 91/0 50/0 000/0
اشاره نشده 7 09/0

جمع 74 00/1

از آزمون دو جمله ای استفاده شد و همانطور که از نتایج جدول 4-21 مشاهده می‌شود باید گفت ضمن وجود معناداری بین نسبت های برنامههای اشاره شده به موضوع کتاب و کتابخوانی و برنامههای اشاره نشده به این موضوع با توجه به مقدار آلفای 01/0 در ادامه با مشاهده نسبت این دو دسته برنامهها باید اشاره داشت که 91 درصد برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ که در طی سال 1391 در طول ساعات مختلف شبانه روز پخش میشد به موضوع کتاب و کتابخوانی اشاره داشتهاند و تنها در 09/0 درصد برنامهها به این موضوع اشاره ای نداشتهاند. این یافتهها نشاندهنده اهمیت موضوع کتاب و کتابخوانی در بین برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 بوده است و بدین ترتیب فرضیه اول پژوهش مورد تایید قرار نگرفت.
4-25-2 فرضیه دوم: «بین جنسیت سازندگان برنامهها از جهت میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی تفاوت معنیداری وجود دارد».

جدول 4-22. نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه برای فرضیه دوم پژوهش
متغیر گروهها مجموع مربعات درجه آزادی میانگین مربعات مقدار F سطح معنی‌داری (P)
میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی میان گروهی 773/1958947435 2 886/979473717 392/1 256/0
درون گروهی 213/45739118227 65 957/703678741

کل 985/47698065662 67 1683152460

از آزمون تحلیل واریانس یکطرفه استفاده شد و همانطورکه از نتایج جدول 4-22 مشاهده می‌شود با توجه به مقدار آلفای 256/0 و مقدار آزمون 392/1 تفاوت معناداری بین مرد و زن بودن از جهت میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی وجود ندارد و بدین ترتیب فرضیه دوم پژوهش مورد تایید قرار نگرفت.

فصل پنجم
بحث،
نتیجهگیری و
پیشنهادها
5-1 مقدمه
در این فصل یافتهها با توجه به پرسشها و فرضیهها مورد تحلیل و تبیین قرار میگیرد، سپس بحث و تحلیلهای مرتبط در هر بخش به صورت جداگانه بیان میشود و در پایان پیشنهاداتی براساس یافتهها و نیز برای پژوهشهای آینده ارائه خواهد شد.
پژوهش حاضر با هدف تعیین مفاهیم کتاب، کتابخوانی در برنامههایی رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1391 انجام شد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام گرفته است.
جامعه پژوهش شامل 74 عنوان ( 6875 برنامه) برنامه رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 بوده است. در ابتدا چک لیستی از مفاهیم مورد نظر و مفاهیم مرتبط با آن تهیه شد و به تایید اساتید راهنما، مشاور و صاحبنظران رسید. پس از تهیه چک لیست، پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شد، بدین منظور با شنیدن محتوای برنامهها، مشخصات و میزان پرداخت به مقوله کتاب و کتابخوانی در کاربرگهایی وارد گردید و سپس دادههای استخراج شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

5-2 تحلیل پرسشهای پژوهش
پرسش اول پژوهش: میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی چقدر است؟
در برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391 بین 101 تا 200 بار (31561 مرتبه و کمتر از 50 (5454 مرتبه) که در مجموع تکرار واژه ها 716313 و جمع واژه‌ها نسبت به هر بار تولید 62857 بوده است.
ذوالقدری (1388) در پژوهش خود به این نتیجه رسید که در کمتر از 50 درصد از رمان های چاپ شده به مفاهیم کتاب، کتاب خوانی و کتابخانه ها پرداخته شده است. یزدیان راد (1389) در تحقیقی به این نتیجه رسید که فقط چند عنوان از نشریات مورد پژوهش وی مسئولیت انتشار مقاله ها را دارند و به موضوعات مورد بررسی، یعنی کتابجخوانی و کتابخانه های کودکان کمتر پرداخته شده است. کاجبرگ (1996) در بررسی خود به این نتیجه رسید که گرایش موضوعی بیشتر مقاله ها مربوط به مباحث و فعالیتججهای سنتی کتابداری است.

پرسش دوم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک نام برنامه چقدر است؟
در برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی در مجموع716313 واژه بوده است. با توجه به نتایج به نظر میرسد برنامهها در زمینه برنامهسازی مرتبط با مقوله های کتاب و کتابخوانی بهتر عمل کرده اند. اما برنامهها میتوانند نقش فعالتری در زمینههای مختلف مربوط به کتاب و کتابخوانی ایفا کنند.

پرسش سوم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک ساختار چقدر است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی با ساختار کلامی پیامی(22229 مرتبه)، مسابقه(17770 مرتبه)، روایی آوایی(15360 مرتبه) و پیامی(11547 مرتبه) بوده است.
با توجه به تعداد ساختارهای برنامهسازی در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ و هر ساختار پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی در این خصوص ساختار کلامی پیامی بیشترین فعالیت را نشان داده اند. این میتواند نکته مثبتی در ارائه مقوله های مورد بررسی پژوهش از طریق برنامه ها باشد.

پرسش چهارم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک مدت اجرای برنامه چقدر است؟
در برنامه های رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی بیش از 61 دقیقه (19451مرتبه) و کمتر از 15 دقیقه (2039 مرتبه). یزدیان (1389) تعداد کل مقالات منتشرشده توسط نشریات تخصصی کتابداران و اطلاع‌رسانی نشان داده که 1429 عنوان مقاله در طی سال‌های پژوهش در این نشریات منتشر شده که 52 عنوان از مقالات (3/6درصد) به موضوع ترویج کتابخوانی و 27 عنوان از مقالات (1/8درصد) به موضوع کتابخوانه‌های کودکان پرداخته‌اند که از این بین 75 مقاله (94/9 درصد) تألیف و 4 مقاله (5/1درصد) ترجمه است. از مجموع مقالات مرتبط با مقوله‌های کتابخوانی و کتابخانه‌های کودکان در نشریات تخصصی حوزه کتابداری و اطلاع رسانی 37 مقاله (46/8درصد) پژوهشی، 21 مقاله (26/6درصد) تحلیلی، 2 مقاله (2/5درصد) مروری و 19 مقاله (24/1 درصد) گردآوری می‌باشد.

پرسش پنجم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع کتاب و کتابخوانی به تفکیک گروههای برنامه چقدر است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی 7/29 درصد از برنامههای مورد مطالعه از جهت گروه برنامه ای، در گروه فرهنگ و دانش، 7/25 درصد در گروه مطالعات فرهنگی، 23 درصد در گروه فرهنگ و ادب، 5/9 درصد در گروه فرهنگ و هنر، 4/5 درصد در گروه فرهنگ و جامعه، 1/4 درصد گروه فرهنگ و اندیشه، 4/1درصد در گروه اداره کل نمایش، 4/1 درصد در گروه پخش قرار می گیرند.
یونتار و یالوی (2000) در پژوهشی درباره تحلیل محتوای مقالات مجلات کتابداری و اطلاع‌رسانی در سالهای 1952 و 1994 به این نتیجه رسدی که مقوله‌هایی چون «فن‌آوری» و «استفاده و خدمات» ویترین سه مقالات را به خود اختصاص داده‌اند. و کوفوگیاناکیس و سلاتر (2004) تحقیقی با عنوان «تحلیل محتوای تحقیقات کتابداری» انجام دادند. هدف این مطالعه تحلیل محتوای نشریات سال 2001 کتابداری و اطلاع‌رسانی بود. جامعه پژوهش شال 2664 مقاله از 107 نشریه کتابداری بود. نتایج نشان داد که 3/30 درصد مقالات پژوهشی بودند. در رده‌بندی موضوعی مقالات، هفت مقوله وجود داشت که به ترتیب از بیشترین تعداد به کمترین به این صورت بودند: دسترسی و بازیابی اطلاعات، مجموعه‌سازی، مدیریت، آموزش، مرجع، تاریخ کتابخانه‌ها، حرفه کتابداری است.

پرسش ششم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع معرفی کتاب چقدر است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875برنامه، در سال 1391مورد بررسی حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 27 مرتبه و حداکثر 2498 مرتبه بوده است که میانگین هم 9286/818 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 11465 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با معرفی کتاب استفاده شد.
رحمانی(1382) نتایج پژوهش نشان داد، در دومین دوره مورد بررسی فعالیت‌های مربوط به گزارش‌ها و معرفی و نقد کتاب رشد بیشتری داشته اما تعداد مقالات در دوره اول بیشتر بوده است. روزنامه‌هایی که بیشترین فعالیت را در این زمینه داشته‌اند به ترتیب روزنامه‌های اطلاعات و ایران بوده‌اند.
رحمانی(1391) در روزنامه های کثیرالانتشار مورد بررسی در دوره هشتم ریاست جمهوری ایران، 9377 مورد (19/62 درصد) معرفی کتاب و در دوره نهم ریاست جمهوری اسلامی ایران، 5699 مورد (80/37 درصد) به معرفی کتاب اختصاص یافته است. نتایج نشان می دهد که در روزنامه های دوره هشتم نسبت به دوره نهم، در زمینه معرفی های مربوط به کتاب توجه بیشتری شده است هم چنین روزنامه کیهان در دوره هشتم با (69/65 درصد) و دوره نهم با (99/49 درصد) فعال تر بوده اند. هم چنین در دوره هشتم، روزنامه ها در سال اول و در دوره نهم سال سوم بیشتر به مسئله معرفی های کتاب پرداخته اند. با توجه به تعداد معرفی های مربوط به کتاب، در این خصوص روزنامه ها بیشترین فعالیت را نشان داده اند. این می تواند نکته مثبتی در ارائه مقوله های مورد بررسی پژوهش از طریق روزنامه ها باشد.

پرسش هفتم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع نقد و بررسی کتاب چقدر است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی تنها 2 برنامه دارای واژه های مرتبط با نقد کتاب بوده است و 72 برنامه هیچ واژه مرتبط با نقد کتاب نداشته است. حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 1285 مرتبه و حداکثر 1421 مرتبه بوده است که میانگین هم 1353 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 2706 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با نقد کتاب استفاده شد. رحمانی(1382) نتایج پژوهش نشان داد، در دومین دوره مورد بررسی فعالیت‌های مربوط به گزارش‌ها و معرفی و نقد کتاب رشد بیشتری داشته اما تعداد مقالات در دوره اول بیشتر بوده است. روزنامه‌هایی که بیشترین فعالیت را در این زمینه داشته‌اند به ترتیب روزنامه‌های اطلاعات و ایران بوده‌اند.
رحمانی(1391) روزنامه های کثیرالانتشار مورد بررسی در دوره هشتم ریاست جمهوری ایران، 780 مورد (98/63 درصد) نقد و در دوره نهم ریاست جمهوری ایران، 439 مورد (01/36 درصد) نقد به مفهوم کتاب و کتاب خوانی پرداخته است. در روزنامه های دوره هشتم نسبت به دوره نهم، در زمینه نقدهای مربوط به کتاب و کتاب خوانی توجه بیشتری شده است و روزنامه های ایران با (92/51 درصد) و همشهری با (25/35 درصد) در این زمینه نسبت به سایر روزنامه ها فعال تر بوده اند. هم چنین روزنامهججها در سال دوم و سوم بیشتر به این مسئله
پرداخته اند.

پرسش هشتم پژوهش: میزان تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در موضوع قصهگویی و قصهخوانی چقدر است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی 23 برنامه دارای واژه های مرتبط با قصهگویی بوده است و 51 برنامه هیچ واژه مرتبط با قصهگویی نداشته است. حداقل واژه های مرتبط برای یک سال 95 مرتبه و حداکثر 8905 مرتبه بوده است که میانگین هم 16522/1748 بوده است و یافته دیگر اینکه، در مجموع 40219 مرتبه در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ از واژه های مرتبط با قصهگویی استفاده شد. با توجه با این مسئله که قصهگویی و قصهخوانی در شبکه فرهنگ بنابر اهداف شبکه که در خصوص فرهنگها است از طریق قصهگویی و قصهخوانی میتواند بهتر این فرهنگها را ارئه کند و با نتایج بدست آمده تا حدودی موفق بوده است.

پرسش نهم پژوهش: تولید برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ در سال 1391 در زمینه کتاب و کتابخوانی بر حسب جنسیت و همکاران برنامه ساز چگونه است؟
در برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ مورد بررسی از تعداد 74 عنوان برنامه و در کل تعداد6875 برنامه، در سال 1391مورد بررسی به ترتیب بیشترین میزان استفاده از واژه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی مربوط به برنامههایی است که تهیه کنندگان آنها به شرح زیر است: زن (17984 مرتبه)، مرد (7131 مرتبه)، هم مرد و هم زن (5105 مرتبه). در این پژوهش نشان میدهد که برنامهسازان زن در موضوع کتاب و کتابخوانی فعالتر هستند .

5-3 نتایج حاصل از فرضیه های پژوهش
فرضیه اول: در بیش از 40% از برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ به مفاهیم کتاب، کتابخوانی و ترویج کتابخوانی اشاره نشده است.
با توجه به نتایج آزمون دو جمله ای مشخص شد که بیش از 90% برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ به مفاهیم کتاب و کتابخوانی پرداخته اند. بنابراین فرضیه اول پژوهش مورد تایید قرار نمی گیرد.

فرضیه دوم. پرداختن به مفاهیم کتاب، کتابخوانی با جنسیت برنامه سازان ارتباط معنی داری دارد. با توجه به مقدار آلفای 256/0 و مقدار آزمون 392/1 تفاوت معناداری بین مرد و زن بودن از جهت میزان پرداختن به موضوع کتاب و کتابخوانی وجود ندارد.

5-4. پیشنهادهای پژوهش
5-4-1 پیشنهادهای بر آمده از پژوهش
براساس نتایج به دست آمده از یافتههای پژوهش، موارد زیر به عنوان پیشنهاد مطرح میگردد.
ضرورت دارد که کلیه شبکههای رادیویی در امر کتاب و کتابخوانی از جمله شبکه سراسری( ایران)، شبکه جوان، شبکه دانش، شبکه گفتگو، شبکه تهران و غیره … همه در یک مشارکت و بسیج همه جانبه برای ارتقاء سطح مطالعه و کتابخوانی اقدام نمایند.
برنامه های رادیویی در هر بخش به متخصصان و کارشناسان مخصوص خود نیاز دارد لذا شایسته است مدیران شبکهها و مدیر گروهها بیش از پیش از راهنمایی ها و مشاوره متخصصان، صاحب نظران و کارشناسان در زمینه مسائل فرهنگی، به خصوص زمینه های مسائل کتاب و کتاب خوانی بهره ببرند.

با توجه به پائین بودن میزان قصهگویی، قصهخوانی، معرفی و نقد در مورد کتاب و کتاب خوانی در برنامههای رادیویی لازم است کلیه شبکه ها بیش از پیش به این مقوله ها توجه و برنامه های خاصی را به این مهم اختصاص دهند.

با توجه به اهمیت کتاب و کتاب خوانی در جامعه به عنوان یکی از مهم ترین عوامل ترقی و پیشرفت در تمامی ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و… هم چنین به دلیل کم رنگ بودن جایگاه کتاب و کتاب خوانی در برنامههای رادیویی بهتر است سردبیران و تهیه کنندگان برنامههای مربوطه جایگاه خاصی را برای این مفاهیم در نظر بگیرند.

به کارگیری نظریات و ایده های مشاوران، متخصصان و کارشناسان موضوعی در زمینه تدوین و ترویج مطلب درباره کتاب و کتاب خوانی در برنامههای رادیویی.

5-4-2 پیشنهاد هایی برای پژوهش های آینده
با توجه به بررسی انجام شده در این پژوهش، نیاز به پژوهش هایی با موضوعات زیر احساس می شود:
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی.
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه سراسری(ایران) صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی.
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه سلامت صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی.
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه جوان صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی.
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه تهران صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی.
تحلیل محتوای برنامههای رادیویی شبکه نمایش صدای جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی
تحلیل محتوای برنامههای رادیو شبکه فرهنگ صدای جمهوری اسلامی ایران پیرامون موضوع کتاب و کتابخوانی در بازده زمانی ده ساله.
مقایسه رویکرد برنامههای شبکههای گوناگون رادیویی ایران نسبت به کتاب و کتابخوانی.
مقایسه رویکرد برنامه های شبکه های درون مرزی و برون مرزی جمهوری اسلامی ایران نسبت به موضوع کتاب و کتابخوانی.
پیوست 1
فهرست برنامههای پخش شده شبکه رادیویی فرهنگ، صدای جمهوری اسلامی ایران

نام برنامه گروه

ساختار

شرح مختصر موضوع
کنکور آسان است پخش کلامی پیامی مشاوره و برنامه ریزی تحصیلی
شکرستان فرهنگ و دانش ترکیبی نمایشی ایجاد فضای نشاط و تعامل بامخاطب
رادیو تعطیل نیست1 فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی در این طرح ضمن ارائه برنامههای زنده برای فواصل برنامهها،خبر،کارشناسی و موضوع گزارش تدارک دیده شده است.
رادیو تعطیل نیست2 فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی در این طرح ضمن ارائه برنامههای زنده برای فواصل برنامه¬ها،خبر،کارشناسی و موضوع گزارش تدارک دیده شده است.
فرهنگ و جامه فرهنگ و جامعه کلامی پیامی هر رزو از برنامه فرهنگ و جامعه به یک مساله و حوزه اجتماعی مربوط می شود که با نگاه فرهنگی آسیب شناسی می شود.شنبه ها: فرهنگ و جوانان/ یکشنبه ها: بررسی مسایل روز/دوشنبه ها: بررسی مصوبات فرهنگی نهادهای مسئول/سه شنبه ها: فرهنگ؛باورها و رفتارهای فرهنگی در جامعه/ چهارشنبه ها:/ فرهنگ اقتصادی، اقتصاد فرهنگی/پنج شنبه ها: فراغت تابستانه و اولویت ها و نیازهای پیش رو مسئولان
نمایش امروز اداره کل نمایش نمایش –
نقد حال مطالعات فرهنگی پیامی شناخت و بررسی عرفان ناب اسلامی بدون پیرایه ها و کثری های موجود از زبان رسا و گویای حضرت مولانا جلال الدین محمد خراسانی بهانضمام بررسی همه جانبه و انتقادی از زندگی سلوک و اندیشه های مولانا
در محضراستاد فرهنگ و اندیشه کلامی پیامی آوایی گفتگو با استادان پیشکسوت فرهنگ و اندیشه ایران معاصر در زمینه زندگی،زمانه،فرهنگ و فلسفه وادب
قول و غزل فرهنگ و ادب کلامی آوایی انتخاب شعر و حکایت و متون حکمی منثور از کتاب های کهن
بامداد فرهنگی فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی رویج شادی و نشاط صبحگاهی و پرداختن به موضوعات روز
روزنگار فرهنگی فرهنگ و دانش کلامی آوایی مرور رویدادهای فرهنگی روز
نمای نزدیک فرهنگ و دانش پیامی آوایی انعکاس رویدادهای روز فرهنگی چه در حوزه های تخصصی و چه در حوزه عمومی فرهنگ در قالب گفتگویی صمیمانه در داخل استودیو
معرفی کتاب فرهنگ و دانش کلامی دنیای کتاب و کتابخوانی
صبح و زندگی فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی تشویق مردم به پیروی از الگوی زندگی سالم
نیم نگاه فرهنگ و دانش کلامی پیامی بررسی موضو عات فرهنگی جامعه
بامداد هفتم فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی ترویج فرهنگ شادی و نشاط در جامعه
هفت کوچه مطالعات فرهنگی کلامی پیامی مروی بر فرهنگ عامه و فولکلور مردم ایران وترویج ارزشها و رسوم ایرانی
یک صبح تازه مطالعات فرهنگی کلامی پیامی آوایی ایجاد فضای نشاط آور و دادن اطلاعات طنزگونه
در سایه سار سیمرغ مطالعات فرهنگی کلامی پیامی شناخت افسانه ها و اسطوره های ایرانی و غیر ایرانی
در سایه سار سیمرغ مطالعات فرهنگی کلامی پیامی آشنایی کودکان و نوجوانان با داستان های اسطیری شاهنامه و کشف رازهای نهفته در هر خوان شاهنامه
در سایه سار سیمرغ مطالعات فرهنگی پیامی آوایی شناسایی و معرفی داستان ها و شخصیت های ایرانی و ریشه های آن و تاثیر از اسطوره های دیگر و آموزش درستخوانی شاهنامه
یک مثل یک نمایش مطالعات فرهنگی ترکیبی نمایشی حفظ و احیائ فرهنگ کهن ایران زمین وترویج و تبلیغ فرهنگ بومی بویژه ضرب المثل ها
کلام جاوادانه مطالعات فرهنگی پیامی آوایی نگرشی پژوهشگرانه به نهج البلاغه و نگاهی به شخصیت چند بعدی امام،با زبانی روان و درخور فرهنگ مردم، و کاوش زمان و رخداد ها و دریافت معنی و برآیند آن در تاریخ و زمان های گذشته و حال
رویاهای شرقی مطالعات فرهنگی ترکیبی نمایشی پرداختن به افسانه ها و قصه ها به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران زمین
وارش و ونگ مطالعات فرهنگی کلامی پیامی آوایی شناساندن فرهنگ غنی و احیاء زبان و گویش ها و ثبت و ضبط موسیقی فولکور یک منطقه
ایران نامه مطالعات فرهنگی پیامی بررسی پیشینه نام های جغرافیایی و اسامی شهرها
یک تکه آسمان فرهنگ و ادب ترکیبی نمایشی از آنجاییکه شبکه فرهنگ رسالت عالیه اش معرفی طلایه داران عرصه ی فرهنگ و هنر این مرز و بوم است زیبنده و ضروری است که به شاعران این حافظان عرصه ی رویکردی مناسب داشته باشد.
جنگ کتاب فرهنگ و دانش کلامی پیامی روایی گسترش فرهنگ مطالعه در کشور
آواز آبها فرهنگ و ادب کلامی پیامی بررسی شعر زنان شاعر ایران از آغاز تاامروز .گفتگو با شاعران معاصر و معرفی آثار منتشر شده از آنان
آب باد خاک فرهنگ و دانش کلامی پیامی محیط زیست و راههای حفاظت از آن
کتاب فرهنگ فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی بررسی و آسب شناسی مقوله کتاب ،کتاب خوانی در ایران.
مجله فرهنگی(جامعه) فرهنگ و جامعه کلامی پیامی گفتگو با رایزنان فرهنگی ایران در سایر کشورها، معرفی کتب سودمند، آشنایی با هنرهای ملی و صنایع دستی، آشنایی با نجوم و پدیده های نجومی، معرفی فرهنگسراها و اماکن فرهنگی تاریخی،معرفی کتاب و هنرمند، روایت داستان های مثنوی، روایت مقالات مولانا و پرسه در طنز ایران زمین
ریحانه فرهنگ و جامعه کلامی پیامی آوایی در برنامه به موضوع هایی در حوزه زنان و خانواده پرادخته می شودمسائل اجتماعی زنان،مسائل روانی زنان و مسائل حقوقی زنان و الگوسازی برای آنها
سرآهنگ فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی بررسی موسیقی نواحی با رویکرد مضمون و موضوع وتوجه به موسیقی اقوام ایرانی
مجله فرهنگی(مطالعات) مطالعات فرهنگی کلامی پیامی آوایی بررسی تاریخ تمدن ایران اسلامی و تاریخ جهان با حضور کارشناسان و صاحبنظران حوزه های تاریخ،باستان شناسی و میراث فرهنگی
یک حکایت یک نمایش مطالعات فرهنگی ترکیبی نمایشی بسط و گسترش تاریخ ،زبان و فرهنگ های محلی و ترویج حکایت های تعلیمی آنها
از زبان برگ مطالعات فرهنگی پیامی بررسی تعامل فرهنگی بین ادبات و مطبوعات بر پایه مفهوم شناسی و نشانه شناسی
تاریخ موسیقی به روایت استاد لطفی فرهنگ و هنر پیامی آوایی بررسی موسیقی معاصر ایران در مفطع یکصد سال اخیر
مشاعره فرهنگ و ادب مسابقه توجه هر چه بیشتر به حکمت و دانش و معرفتی که در شعر فارسی مستتر است و در طی مشاعره تاثیرگذار خواهد بود
طنز و طنزآوران فرهنگ و ادب ترکیبی نمایشی آشنایی با طنز و مفاهیم آن،ارائه بهترین آثار در زمینه طنز،معرفی طنزپردازن و نقبی به طنز دیروز
ادبیات ایران فرهنگ و دانش کلامی پیامی صحبتهای اخوان ثالث در ارتباط با ادبیات ایران و جهان
گلستان حکمت فرهنگ و ادب ترکیبی نمایشی این طرح ترکیبی نمایشی است به این گونه که نخست گوینده حکایتی از گلستان سعدی را قرائت می کند سپس نمایشی از حکایت پخش می شود و بعد از آن کارشناس درباره حکمت این حکایت سخن می گوید.
بشنوید ای دوستان این داستان فرهنگ و دانش روایی آوایی معرفی و بازخوانی داستانهای ادبیات فارسی
شعرآیینی فرهنگ و ادب پیامی آشنایی مخاطبان با داستان ایران و جهان وانعکاس تولیدات نویسندگان و مترجمان ایرانی در رسانه
کمند لطف فرهنگ و ادب پیامی آوایی حجت الاسلام نقویان با زبانی ساده و همه فهم از لزوم درک کاربردی اشعار حافظ و تسبت اشعار حافظ با قرآن کریم سخن می گویند و برانند تا حافظ را به خانه های مردم بیاورند و برخی رموز اشعار را بازبانی ساده بازگو کنند
تا به خلوتگه خورشید فرهنگ واندیشه پیامی آوایی شرح، توضیح و تأویل عرفانی ادبیات دیوان حافظ، مستند و متکی بر آیات قرآن، روایت معصومین علیهم السلام و اقوال اولیاء و عرفای بزرگ.
نیستان فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی معرفی و پخش آثار فاخر موسیقی ایران
گل های 91 فرهنگ و دانش کلامی آوایی باز پخش مجموعه گلهای ایرانی
ققنوس فرهنگ و ادب کلامی پیامی آوایی نقد و بررسی اشعار شاعران امروز وترویج و تشویق بیشتر خواص جامعه به کتابخوانی خاصه شعر
جای پای کودکی فرهنگ و دانش کلامی پیامی روایی بالا بردن سطح آگاهی والدین و معلمان و مربیان در خصوص ادبیات کودک و تشویق کودک و نوجوان جهت مطالعه کتابهای ادبی و غیر درسی.
یک نمایش یک نمایش نویس فرهنگ و هنر ترکیب نمایشی آشنایی مخاطبان با نمایش های مشهور ایران
موسیقی کلاسیک فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
رصد خانه مطالعات فرهنگی کلامی پیامی نگاه بهتر به جهان پیرامون وشناخت هر چه بیشترنجوم
همزبانان مطالعات فرهنگی پیامی بررسی زبان فارسی در کشورهای همجوار ونشان دادن ابعاد جغرافیایی زبان فارسی و گویندگان فارسی زبان
دانشوران مطالعات فرهنگی کلامی پیامی آوایی تکریم فرهیختگان و چهره های ماندگار در گفت و گوی مستقیم با آنان و سئوال درباره زندگی علمی-اجتماعی و فرهنگی آنان ومعرفی محققان- اندیشمندان- و نخبگان کشور
اقتصاد و فرهنگ فرهنگ و جامعه کلامی پیامی توجه به ابعاد نامگذاری سال 1391 به سال تولید ملی حمایت از کار و سرمایه ملی با توجه به فرهنگ حمایت از تولید داخلی فرهنگ حمایت از کار بهره وری و نیروی انسانی و استفاده درست از سرمایه ایرانی برای رسیدن به اهداف چشم انداز نظام جمهوری اسلامی ایران برنامه ای گزارش محور از مردم و تولید کنندگان کارگران و سرمایه داران.
روایت کودکی مطالعات فرهنگی پیامی روایی بررسی سیر تاریخی و فرهنگی اجتماعی ادبیات غنی کودکان در حوزه رسمی و غیر رسمی شفاهی و مکتوب.
هزار راه نرفته فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی هر برنامه رفتارهای فردی با منشاء اختلالات و یا مشکلات فردی که نمو اجتماعی و فرهنگی داشته بررسی شده و فضای مناسبی جهت تعامل با مخاطب فراهم خواهد شد.
گردوی چهارگوش فرهنگ و هنر کلامی پیامی روایی این برنامه وجوه گوناگون طنز منثور و منظوم را چه در گذشته و چه در زمان حال در بر می گیرد.
چای شیرین فرهنگ و دانش ترکیب نمایشی ترویج فرهنگ اوقات فراغت
تماشاگه راز فرهنگ و ادب پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با درست خوانی غزلیات حافظ
هفت اقلیم فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
شب قصه فرهنگ و ادب روایی آوایی آشنایی مخاطبان با داستان ایران و جهان وانعکاس تولیدات نویسندگان و مترجمان ایرانی در رسانه
پنجره ای رو به مهتاب فرهنگ و اندیشه پیامی بحث و گفتگو پیرامون موضوعات فرهنگی و هنری در فضای صمیمی و با رویکرد آموزش
بوطیقا فرهنگ و ادب کلامی پیامی بررسی ادبیات داستانی ایران و ادبیات داستانی در بخش ترجمه
گلهای ایرانی فرهنگ و دانش کلامی آوایی باز پخش مجموعه گلهای ایرانی
پرسه فرهنگ و ادب پیامی آوایی توجه بیشتر مردم به حضور ادبیات در زندگی روزمره و سعی به تعالی بخشیدن آن و توجه به حواشی ادبیات
مجله فرهنگی (هنر) فرهنگ و هنر کلامی پیامی آوایی آشنایی مخاطبان با مقوله حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی وتبیین مبانی حکمت هنر و هنر در تمدن اسلامی
جهان ترجمه فرهنگ و ادب پیامی در این برنامه با حضور مترجمان شهیر و زبده کشور و کارشناسان ترجمه فرصت ها و تهدیدها امکانات بالقوه و بالفعل و پتانسیل موجود مترجمان شیوه ها و امکانات برنامه ریزی های خرد و کلان مورد بررسی قرار می گیرد.
برش هایی از سینما فرهنگ و دانش کلامی پیامی روند تولید فیلم‌های سینمایی، تاریخ سینما و چهره های شاخص سینما
ماندگاران فرهنگ و دانش کلامی پیامی روایی معرفی چهره های فرهنگ ساز در عرصه موسیقی، ادبیات و هنر و…
درس مثنوی فرهنگ و ادب پیامی آوایی شرح مثنوی مولانا
شباهنگ فرهنگ و دانش کلامی پیامی آوایی بررسی وتحلیل موسیقی مناطق مختلف کشور و گفتگو با یکی از دست اندرکاران موسیقی

پیوست 2